Dinsdag 05/07/2022

Achtergrond#boektok

Er roert iets in het boekenlandschap: ‘Plots kwamen er mensen van overal naar ons winkeltje in Geraardsbergen’

null Beeld Tine Schoemaker
Beeld Tine Schoemaker

Een Japans boek uit 1948 dat weer trending is, en jongeren die massaal samenkomen in de boekenwinkels. Er roert iets in het boekenlandschap, onder de neuzen van velen, op TikTok. ‘De jeugd leest minder? Onzin.’

Kevin Lau

“Lieve boektoklezers. Als jullie nog tips hebben, schrijf ze hier op.”

Wie bij TikTok enkel denkt aan dansende tieners zal dit bordje in het Antwerpse filiaal van Standaard Boekhandel toch tweemaal moeten lezen. Nochtans is het een van de voornaamste manieren waarop de winkel momenteel jonge lezers bereikt. Met resultaat ook, maar daar komen we nog op terug.

Voor de niet-geïnitieerden, #boektok is een subsectie van de hyperpopulaire videoapp TikTok over - u raadt het - boeken. Zie het als een toevluchtsoord waar (vooral) jonge lezers kunnen praten over dat ene boek of zelfs personage dat ze maar niet uit hun hoofd krijgen. De hashtag kende een explosie aan populariteit toen we plots de deur niet meer uit mochten in 2020. Maar ook na de grote lockdowns blijft de trend groeien. Op het moment van schrijven werden video’s met de hashtag al 54,7 miljoen keer bekeken. Bij de Engelstalige variant #booktok gaat het zelfs om 50,6 miljard views. Om het te vergelijken met een zeer betrouwbare maatstaf: TikTokkers keken sinds de begindagen van het platform 75 miljard keer naar #puppy-video’s.

Lees ook

Verrassende vaste waarden en opvallende nieuwkomers: De Morgen selecteert de 50 beste boeken van 2021

Schrijver Pieter Waterdrinker: ‘De wereld is een film geworden, en er is geen James Bond in zicht’

Cijfers die wel eens relevant zouden kunnen zijn voor het lezerslandschap. Want de uitspraak van den bompa dat de jeugd niet meer leest, is misschien op weinig gebaseerd, maar ook niet volledig fout. Simon Bequoye, kennismedewerker bij Iedereen Leest, legt uit dat onderzoek er effectief op wijst dat Vlaamse jongeren minder lijken te lezen, en zelfs een dip van twintig procent kennen wanneer ze naar het secundair onderwijs gaan. “Maar dat is slechts een deel van het verhaal”, benadrukt hij. “Zo wordt er veel online gelezen, en zijn er heel wat genres die niet op de radar staan bij zulke onderzoeken. En hoewel we de precieze impact van #boektok nog niet kunnen meten, vangen we wel duidelijke signalen op van boekenwinkels dat het een positief effect heeft op de verkoop.”

Zo dus ook bij de Standaard Boekhandel in het hartje van Antwerpen. Tanya Moons is verantwoordelijk voor de fictiesectie en richtte er een apart deel in voor boeken ‘bekend van TikTok’. “Jonge lezers zijn altijd dolenthousiast als ze dat zien en geven vaak nog wat aanraders mee, die ik dan mee in het aanbod steek. Zo hebben we onlangs het Japanse boek No Longer Human (1948) besteld”, vertelt ze.

Het blijft ook niet enkel bij enthousiasme. It Ends with Us, een boek uit 2016 van Colleen Hoover, regeert de ranglijsten op #boektok, en ging in een jaar tijd al meer dan 450 keer over de toonbank in Antwerpen. Ik ben er niet van Lize Spit, dat weliswaar nog lang zal blijven verkopen, werd zo’n 750 keer verkocht sinds 2020.

En dan hebben we het nog maar over één boek uit het populaire oeuvre van boektok-koningin Colleen Hoover. Want wie zich waagt op #boektok, leert al snel: schrijvers die zich storten op het young- en new adult-genre worden op handen gedragen, want veelal tieners en twintigers dwalen door de hashtag, en voorlopig zijn er minder mannen onder de boektokpopulatie. Maar zulke zaken kunnen de jonge lezers en makers van boektok veel beter zelf vertellen.

Femke Lippens (24), bekend op #boektok als loonieslibrary

Femke Lippens:
Femke Lippens: "Geen droge teksten van uitgeverijen of lange blogs. Gewoon een korte video: dit boek is zalig, lees het."Beeld Tine Schoemaker

“Ik heb altijd al content over boeken willen maken, maar ik vond dat mijn foto’s niet mooi genoeg waren voor bookstagram (equivalent van #boektok op Instagram, KL). Pas bij het toegankelijke TikTok heb ik de sprong durven te wagen. Ik moet mezelf gewoon in mijn kamer filmen, uploaden, en klaar. Ik hoef me geen zorgen te maken om het perfecte plaatje en kan gewoon mezelf zijn. We zijn bijna exact een jaar later en om een of andere reden heb ik nu meer dan 11.000 volgers. (lacht)

“Het is op TikTok gewoon zo gemakkelijk om lezers en influencers te vinden met dezelfde interesses als jou, en omdat het komt van iemand met een gelijkaardige smaak, zal je een boekentip ook sneller vertrouwen. Of als je plots zin hebt in een ander genre, zoek het even op en in enkele seconden heb je weer talloze andere accounts gevonden die boeken kunnen tippen waar ze zelf fan van zijn. Geen droge teksten van uitgeverijen of lange blogs. Gewoon een korte video: dit boek is zalig, lees het. Wat zeg ik, je moet er niet eens naar op zoek gaan, door het TikTok-algoritme komen de video’s vanzelf naar jou. Ik probeer ook zoveel mogelijk te praten met volgers en andere boektokkers te promoten. Het zijn die gemeenschap en die toegankelijkheid die #boektok zo aantrekkelijk maken voor veel leeftijdsgenoten.

“Ook als lezer is er veel veranderd voor mij. Vóór #boektok las ik 15 boeken op een jaar, een tijdje waren het zelfs maar 4, en dan ben ik actief geworden op TikTok en had ik plots 69 boeken op de teller. Corona zal ook wel bijgedragen hebben aan die groei, door de lockdowns hebben we onszelf weer moeten leren entertainen, maar zelfsanno 2022 blijft #boektok groeien. En dat hebben de uitgeverijen en boekenwinkels ook door.

“Een van mijn favoriete boeken bijvoorbeeld, The Goddess of Nothing At All van Cat Rector, was oorspronkelijk een zelf gepubliceerd boek en enkel verkrijgbaar via Amazon. Ik was er zo zot van dat ik er verschillende video’s over maakte, en plots stond het in de rekken van verschillende Belgische boekenwinkels. De auteur gaat mij zelfs vermelden in haar tweede boek!

“Hoe de toekomst eruitziet voor #boektok? Ik zie het nog heel wat kanten opgaan. Zo krijgen Nederlandstalige boeken nog niet veel aandacht op TikTok, maar daar komt stilaan verandering in. Ik maak ondertussen bijvoorbeeld deel uit van het collectief @boektokkers, met elf andere Nederlandstalige creators. Belgische en Nederlandse uitgeverijen sturen ons regelmatig boeken op, en de video’s die we daar dan van maken, trekken steeds meer kijkers.

“Over het algemeen is het lezerspubliek via #boektok ook nog overwegend vrouwelijk, maar dat zie ik nog evolueren eens andere genres meer momentum krijgen op de app.”

Yasmine Van Den Meersch (23), medewerker bij Standaard Boekhandel Geraardsbergen

Yasmine Van Den Meersch:
Yasmine Van Den Meersch: "Dat ‘de jeugd’ minder zou lezen is onzin."Beeld Tine Schoemaker

“Boektok is rond de tijd van Covid-19 echt populair beginnen te worden, en stond al heel snel op mijn radar. Het viel me dan ook meteen op dat er, hoewel we wel een mooi aanbod hadden, er een enorm gemis was in onze winkel op vlak van Engelstalige young adult- en fantasytitels. Ook bij andere boekhandels bleef het vaak bij een klein plankje in het vergeethoekje. Ondertussen zag ik wel die genres ontploffen op TikTok, en merkte ik hoe Amerikaanse winkels als Barnes & Noble erop inspeelden.

“Uiteindelijk besliste ik vorig jaar dan om die boeken en masse te bestellen en er ook filmpjes van te maken op TikTok. De reacties waren overweldigend positief, en hoe meer we zagen dat het werkte, hoe meer we #boektok in de winkel zelf ook in de kijker wilden zetten.

“Na die eerste video’s zagen we plots mensen uit Gent, Kortrijk, noem maar op, afzakken naar ons winkeltje in Geraardsbergen, gewoon voor die TikTok-sectie. ‘We hebben dat gezien op TikTok’ en ‘Ik ken u van de video’s’, hoorde ik dan. En die wandelden vervolgens naar buiten met acht, negen boeken! Dat was ongelofelijk voor mij, hoeveel invloed het had en hoeveel jongeren we bijeenbrachten. Inmiddels is Standaard Boekhandel volledig mee op de kar gesprongen, met een aparte pagina op onze webshop ‘Bekend van TikTok’. Dat ‘de jeugd’ minder zou lezen is dus onzin.

“Wat enorm opvalt, is dat Colleen Hoover toch met voorsprong de populairste ‘TikTok-auteur’ blijft. Ik moet haar boeken voortdurend bijbestellen, in grote hoeveelheden, en ze zijn altijd meteen weg. Dat heeft veel te maken met het genre dat ze zich eigen heeft gemaakt: new adult. Zie het als young adult voor twintigers, met vaak heel zware thema’s en ook erotische scènes bijvoorbeeld. De klassieke boekenwereld ziet new adult nog niet als een volwaardig genre en zal het sneller onder hedendaagse fictie klasseren. Maar vergis u niet: #boektok wordt erdoor gedomineerd.

“Het gaat dan niet eens over de nieuwste titels, maar over boeken van tien jaar of langer geleden. En zo gaat het vaak op #boektok. Je moet maar een paar mensen hebben die een ouder boek opnieuw oppikken op TikTok en dan gaat het razendsnel rond.

“Hoedje af voor onze uitgeverijen trouwens. Ik zie dat ze steeds meer van die vertaalde TikTok-titels eerst in een speciale editie uitbrengen. Bijvoorbeeld met gekleurde pagina’s en speciale illustraties. Dat slaat héél hard aan bij boektokkers én zo worden er weer meer lezers naar het Nederlands getrokken.”

Alex Dechilly (23), die/hun, lezer en #boektok-fan

Alex Dechilly:
Alex Dechilly: "Voor mij is het belangrijk dat fictiewerken aansluiten op mijn leefwereld, en op #boektok is er nu eenmaal heel veel aanbod in lgbtq+-representatie."Beeld Tine Schoemaker

“Boektok heeft me echt uit een leesdip gesleurd. Je hoort weleens dat boeken lezen en boeken kopen twee verschillende hobby’s zijn, toch? Wel, kopen ging nog bij mij, maar echt lezen had ik al jaren niet meer gedaan. Een serieus verschil met de 23 boeken die ik de afgelopen vier maanden al gelezen heb. En het is niet dat ik enkel boeken van TikTok lees, maar het was wel de perfecte aanzet om weer meer bezig te zijn met lezen.

“Ik las ervoor ook weleens een artikel over een boek, maar #boektok voelt zoveel persoonlijker aan voor mij. Je kan tenminste een gezicht plakken op de recensie, en je ziet hoe enthousiast mensen kunnen zijn over een goed boek, en dat werkt zo enorm aanstekelijk. Op zo’n video kan ik bovendien de ‘echtheid’ van iemand beter inschatten.

“Het gaat trouwens ook niet alleen over recensies en aanraders, veel boektokkers maken allerlei content over bijvoorbeeld de personages uit hun favoriete boeken, hoe die wereld ineensteekt, of bepaalde theorieën en gevoelens die ze erover hebben na het lezen. De snelle aanraders zijn leuk, maar het is vooral heel het gegeven dat boektokkers errond bouwen, zodat je helemaal ondergedompeld wordt in de wereld, dat aantrekt.

“Voor mij is het ook belangrijk dat fictiewerken aansluiten op mijn leefwereld, en op #boektok is er nu eenmaal heel veel aanbod in lgbtq+-representatie, vooral in de vorm van young en new adult dan. Ik voel me er beter vertegenwoordigd dan in de klassieke genres, en daarom grijp ik er ook sneller naar terug. Als ik die representatie op termijn meer zou zien in andere genres, zal ik die ook wel snel oppikken. Hetzelfde geldt voor de taal. Er is gewoon meer aanbod in de lgbtq+-categorie in het Engels dan in het Nederlands.

“Door die specifieke voorkeuren heb ik altijd een groot gemis gevoeld in de Belgische boekenwinkels. Al begint de impact van #boektok nu wel heel duidelijk te worden. In mijn lokale boekhandel in Dilbeek bijvoorbeeld vond ik vroeger zo goed als niets dat me aansprak, maar sinds het succes van bepaalde boeken en genres op TikTok vind ik er steeds meer wat ik zoek. Zelfs in Brussel, waar ik studeer, zie ik dat bekende winkels als Waterstones hun aanbod aanpassen op basis van wat er populair is op de app.

“Het is gewoon fijn om te zien dat lezen nu meer geaccepteerd lijkt te zijn onder jongeren dan pakweg tien jaar geleden. Zoals mensen praten over hun favoriete band of tv-show, kan het nu eindelijk ook gaan over onze favoriete boeken.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234