Woensdag 05/10/2022

AchtergrondHittebestendig bouwen

Hoe houden we onze huizen koel nu de zomers steeds warmer worden? Dit kunnen we leren van India en Abu Dhabi

Al Bahr towers in Abu Dhabi. Beeld ANP / Hemis Creative and Travel Imagery
Al Bahr towers in Abu Dhabi.Beeld ANP / Hemis Creative and Travel Imagery

Hoe houden we onze huizen koel nu de zomers steeds warmer worden? Wat kunnen we leren van landen waar het altijd warm is? We moeten in ieder geval minder bouwen met beton en baksteen, meer met hout en leem, zegt de Delftse hoogleraar Andy van den Dobbelsteen.

Henny de Lange

Zelf is Yask Kulshreshtha uit India niet opgegroeid in een mud house. Maar veel van zijn landgenoten wonen in een huis dat is gebouwd van blokken samengeperste en gedroogde modder en mest. Altijd als hij in zo’n huis is, valt hem op dat het koeler is in vergelijking met huizen van baksteen en beton. Maar hij is ook niet blind voor de nadelen: na het regenseizoen moeten de muren vaak opnieuw gepleisterd worden.

Op de TU Delft (faculteit Civiele techniek en geowetenschappen) waar hij afstudeerde, werkt de jonge ingenieur nu aan een promotieonderzoek naar een watervaste versie van het mud house. De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek geeft steun, omdat de uitkomsten ook hier van belang kunnen zijn.

Bouwen met leem en mest zou kunnen bijdragen aan de vermindering van de CO2-uitstoot van de bouwsector én van het mestoverschot. Nu de thermometer geregeld oploopt naar 30 graden en hoger, ziet Kulshreshtha nog een voordeel. “Dit natuurlijke bouwmateriaal kan ook helpen om de steeds hetere zomers door te komen.”

Ingenieur Yask Kulshreshtha  Beeld  Justyna Botor/ Delta
Ingenieur Yask KulshreshthaBeeld Justyna Botor/ Delta

Slimmer bouwen

Bouwen met baksteen, beton en staal is het devies in de Lage Landen. Maar het roer moet om, houdt ook de Delftse hoogleraar Climate design & sustainability Andy van den Dobbelsteen zijn studenten voor. “We moeten met andere materialen gaan bouwen én slimmer ontwerpen met het oog op de klimaatverandering en de afnemende energiebronnen. Ook zullen we onze woningen hittebestendiger moeten maken. Beton en baksteen warmen niet snel op, maar de hitte blijft er wel lang in hangen.”

Bouwen met leem en organische materialen, zoals van oudsher gebeurt in Afrika en Azië, is zeker een duurzaam alternatief voor beton, vindt de hoogleraar. “Maar ik verwacht niet dat we daar een miljoen huizen mee gaan bouwen. Aan mest is zeker geen gebrek, maar we hebben niet veel leem en het is toch een vrij arbeidsintensief proces.”

Bouw met hout waar het kan

Zijn conclusie is dat we veel meer met hout moeten gaan bouwen. “Beton waar het echt moet, hout waar het kan.” En kom bij hem niet aan met de kritiek dat er al te veel bossen zijn verdwenen door houtkap. “Dat is echt onzin. Er is nog steeds aanwas in Europa, vooral in Scandinavië en Midden-Europa. Dat komt doordat ze daar de bossen ook goed beheren. Dat hebben wij hier laten versloffen, al sinds we vanaf de Gouden Eeuw al ons eikenhout in schepen hebben gestoken.”

Geavanceerde zonweringssystemen

In Abu Dhabi kan het in de zomer wel 48 graden worden. Om de temperatuur in wolkenkrabbers draaglijk te houden, zijn ze voorzien van geavanceerde zonweringssystemen. De gevels van de twee Al Bahr Torens (gebouwd in 2012) van 145 m hoog zijn bekleed met meer dan 1000 paraplu-achtige glazen elementen die als bloemen sluiten en openen, afhankelijk van de stand en intensiteit van de zon.

Door deze slimme screens is de uitstoot van CO2 van de torens met zo’n 20 procent verminderd. De zonwering is een eigentijdse variant op de mashrabiya, het decoratieve houten rooster dat sinds de 14de eeuw wordt gebruikt in de Arabische architectuur om het licht te filteren.

In tegenstelling tot Scandinavië hebben we hier te weinig nieuwe bossen geplant, maar met het vrijkomen van landbouwgronden komt er volgens de hoogleraar ruimte voor bosbouw, met wellicht boeren als beheerders.

De voordelen van toepassing van hout in de bouw zijn evident, niet alleen voor het klimaat wereldwijd maar ook binnenshuis. Hout warmt sneller op dan beton, maar koelt ook snel weer af. Maar voor een aangenaam binnenklimaat is meer nodig en dan laten we de energieverslindende airco buiten beschouwing.

Meer overhellende daken

Architecten moeten volgens Van den Dobbelsteen ook anders gaan ontwerpen, bijvoorbeeld meer overhellende daken op het zuiden. Ook moeten er slimmere zonweringssystemen worden ontwikkeld en betere ventilatietechnieken.

Op dit gebied kunnen we ook leren van technieken die worden toegepast in landen met extreme temperaturen. In Abu Dhabi staan bijvoorbeeld wolkenkrabbers met zonwering die automatisch mee beweegt met de zon.

Daarnaast is ook een gedragsverandering nodig, benadrukt de hoogleraar. Tot zijn verbazing ziet hij nog steeds dat mensen bij 30 graden alle ramen openzetten, terwijl dan de hele constructie van het huis opwarmt. En tot slot, ook niet onbelangrijk: witte verf helpt ook om de temperatuur draaglijk te houden in huis.

“Platte daken zouden sowieso een witte toplaag moeten krijgen en daar dan bi-facial zonnepanelen op. Deze panelen vangen de zonnestralen niet alleen aan de bovenkant op, maar door het weerkaatsen ook aan de onderkant. Dan vang je twee vliegen in een klap.”

Bouwen met bamboe en hout

Op de Architectuurbiënnale van Venetië in 2016 trok de Duitse architecte Anna Heringer de aandacht met woningen van modder, gerealiseerd in Bangladesh. Ze werkt al jaren met modder, gecombineerd met andere lokale materialen, zoals bamboe en hout.

Deze school in Rudrapur in Bangladesh bouwde ze in 2005 in vier maanden tijd met hulp van lokale ambachtslieden en scholieren. De muren op de begane grond zijn van modder, die op de bovenverdieping van bamboe; natuurlijke materialen die volgens Heringer ook zorgen voor een prettig binnenklimaat.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234