Maandag 04/07/2022

GetuigenisDie ene patiënt

‘Ik speelde de hautaine westerse dokter, die bepaalt hoe het hoort’

null Beeld Tzenko Stoyanov
Beeld Tzenko Stoyanov

Artsen en verpleegkundigen vertellen over de patiënt die hun leven voor altijd veranderde. Deze week: huisarts Sjoerd Zwart.

Ellen de Visser

“Het was rond lunchtijd toen de portier van het ziekenhuis zich op de fiets bij mij meldde. Ik was nog maar net begonnen met mijn werk in Ghana, in een ziekenhuis op het platteland. De nacht ervoor had ik gewerkt en ik wilde graag wat rusten, maar voor spoedgevallen was ik bereikbaar. De portier bracht een briefje met een boodschap van de verpleegkundige: er was een vrouw van een jaar of dertig binnen­gebracht met buikpijn. De verschijnselen die ze had genoteerd, waren niet zorgelijk, dus ik schreef terug dat ik over een uur wel zou langskomen.

“Tien minuten later kwam de portier terug met een nieuw briefje. Ik moest echt met spoed komen, want het ging om een familielid van het dorpshoofd, lid van de Ashanti, de grootste en machtigste stam van Ghana. Please doctor, zei hij erbij. Ik raakte wat geërgerd, waarom moest die vrouw zo nodig voorrang krijgen? Ik gaf een briefje mee terug, met dezelfde strekking als daarvoor. Maar het zat me niet lekker en na een halfuur ben ik toch naar het ziekenhuis gegaan. Ik had het goed ingeschat. De vrouw had buikgriep, ik gaf haar een medicijn mee en ze kon weer naar huis.

Sjoerd Zwart. Beeld rv
Sjoerd Zwart.Beeld rv

“Twee dagen later stond er opeens een delegatie van het dorpshoofd bij mijn huis. De chief was beledigd, kreeg ik te horen, omdat ik niet had geluisterd naar een dringend verzoek. Ik verdedigde me, legde uit dat er geen noodzaak was geweest om snel te handelen. Toch heb ik mijn excuses aangeboden. Ik realiseerde me opeens heel goed dat ik rekening moest houden met de regels van de samenleving waar ik te gast was. De maatschappij is daar nu eenmaal een stuk hiërarchischer, wie status heeft, krijgt een voorkeursbehandeling. Wat voelde ik me nederig. Ik speelde de hautaine westerse dokter, de blanke die wel even bepaalt hoe het hoort.

“Die patiënt op het Ghanese platteland leerde me een les die me later nog vaak zou heugen. Want toen ik daarna in Nederland huisarts werd, merkte ik gaandeweg hoe vaak ik te maken kreeg met het dilemma van toen. Iemand voortrekken, dat is in onze egalitaire samenleving ongepast. Maar dokters doen dat voortdurend. Het gebeurt geregeld dat ik een specialist in het ziekenhuis vraag of een van mijn patiënten eerder kan worden geholpen. En niet voor niets hou ik aan het begin en het einde van mijn spreekuur spoedplekken open.

“Voorrang heeft vaak een medische reden, wie ernstig ziek is, wordt eerder geholpen. Maar in Ghana heb ik geleerd dat ook sociale en culturele factoren mogen meetellen. Mijn Turks-Nederlandse patiënten zijn bijvoorbeeld vaak erg ongerust als een kind koorts heeft, omdat hersenvliesontsteking in Turkije veel voorkomt. Hun angst is meestal onterecht, maar als ze bellen, maak ik snel tijd vrij. Dat doe ik ook voor de zieke hoogleraar die naar een belangrijk congres moet. Als wielrenner Mathieu van der Poel na een valpartij moet worden geopereerd, of als de koning(in) een arts nodig heeft, gaan ze toch ook voor? Daar heeft niemand moeite mee. Kennelijk omdat de samenleving daar profijt van heeft. Niemand is gelijk, dat is wat me in dat Ghanese plattelandsziekenhuis duidelijk is geworden.

“Ik was even bang dat ze me in Ghana na dat incident niet meer wilden hebben als arts. De chief bleek ook nog eens voorzitter van het ziekenhuis­bestuur. Maar we hebben een goed gesprek gevoerd en daarna hebben we het er nooit meer over hoeven te hebben. Toen een jaar later mijn dochter werd geboren, heb ik haar vernoemd naar de koningin-moeder, de machtigste Ashanti-vrouw in het district.”

De getuigenissen in deze reeks komen uit het boek Die ene patiënt van VK-journaliste Ellen de Visser, Ambo/Anthos, 192 p., 15,95 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234