Maandag 27/06/2022

De coachBabette Porcelijn

‘Sinds ik duurzamer leef, heb ik meer geld over om te doen wat ik écht belangrijk vind’: tips van een expert

Babette Porcelijn: ‘Een eerste goede stap is beginnen met je verborgen impact in kaart te brengen, dan weet je tenminste wat je grootste Verbruikers zijn’ Beeld Rebecca Fertinel
Babette Porcelijn: ‘Een eerste goede stap is beginnen met je verborgen impact in kaart te brengen, dan weet je tenminste wat je grootste Verbruikers zijn’Beeld Rebecca Fertinel

De planeet redden kan een spannende ontdekkingstocht zijn, meent onderzoeker en schrijver Babette Porcelijn. En je wordt er nog gelukkig van ook, vertelt ze in het boek Het happy 2050 scenario. ‘Sinds ik duurzamer leef, heb ik meer geld over om te doen wat ik écht belangrijk vind.’

Stijn De Wandeleer

Om ons huidige consumptiepatroon aan te houden, zouden niet één, maar 3,6 aardes nodig hebben. Dat er dus dringend iets moet veranderen, weet ­onderzoeker en schrijver Babette Porcelijn al lang. Ze verdiept zich sinds 2014 in hoe we duurzamer én gelukkiger kunnen leven, en schreef met Het happy 2050 scenario meteen een handleiding over hoe we dat precies gaan doen. Het goede nieuws: ongelukkiger zullen we van die ­duurzame levensstijl niet worden.

Porcelijn brengt haar engagement zelf in de praktijk. In 2014 deed ze haar auto weg – “al heeft mijn man nog een abonnement op een deelauto” – en in datzelfde jaar besliste ze nooit meer op het vliegtuig te stappen. “Ik wilde gewoon echt heel graag verduurzamen, omdat ik merkte dat er iets aan de hand was. Het voelde voor mij niet als een opoffering. Zodra die auto weg was, vond ik het net een verademing, omdat er plots ook een grote kost wegviel.”

In uw boek hebt u het over onze verborgen impact. Wat is dat precies?

“Laat ik beginnen met uit te leggen wat de zichtbare impact is: dat is de impact waar we meestal naar kijken wanneer we het over de klimaatverandering hebben. Daarbij wordt er alleen gekeken naar de CO2-uitstoot tijdens gebruik, en valt er veel buiten beeld, zoals de impact op de natuur of milieuvervuiling. De verborgen impact gaat ook over alle schade die aangericht wordt ­tijdens de stappen die er gebeuren voor het product bij ons in de winkel ligt, vaak aan de andere kant van de wereld. Denk maar aan mijnbouw en landbouw, de ­verwerking van producten in fabrieken, het transport en de assemblage. Pas daarna ga je het product gebruiken en later ook afdanken, maar de impact daarvan is in vergelijking relatief klein. Vaak heeft 80 procent van de ecologische schade van je product al plaatsgevonden nog voor je het zelf in huis haalt. Dat is reusachtig.

“De vervuiling, ontbossing en het verlies van biodiversiteit zijn minstens een even groot probleem als de klimaatverandering. Maar toch lijken we het er minder vaak over te hebben. Ik denk dat dat komt omdat CO2 makkelijker te meten is, terwijl dat bij andere vormen van impact moeilijker is. De klimaatverandering is iets wat nu heel erg urgent is om af te remmen. Dat is bij die andere processen ook het geval, maar er zit niet zo’n harde deadline op als die anderhalve graad opwarming van de planeet waar we onder proberen te blijven.”

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Welke producten veroorzaken de grootste verborgen impact?

“Als je alle soorten impact samen bekijkt, zie je een andere top vijf dan de vervuilers die we gewend zijn. Met voorsprong op één staan: spullen, zoals meubels, gadgets of speelgoed. Een heel groot deel van die groep is elektronica. De productie van telefoons, laptops en andere elektronische apparaten is ontzettend heftig voor de planeet, omdat er heel veel zeldzame materialen in verwerkt zitten. De mijnbouw naar die grondstoffen is ontzettend vervuilend. We denken vaak: digitaliseren is heel duurzaam, maar dat is eigenlijk helemaal niet het geval.

“De auto staat op de tweede plaats, deels omdat ook de productie van wagens een erg vervuilend proces is. In mijn berekeningen ben ik er dan nog van uitgegaan dat je maar één keer per vijftien jaar een nieuwe wagen koopt – als je elk jaar een nieuwe auto zou kopen, dan staat je wagen veruit op nummer één. Op de derde plaats staat je huis: dat is inclusief de bouw ervan en het stoken. Vlees komt op de vierde plek, en daarna vliegen. Maar als je pakweg naar Bali op reis gaat, ga je uiteraard een pak meer verbruiken.”

Wat met vervuilende elektronische producten? De digitalisering terugdraaien lijkt me geen optie.

(toont haar iPhone 5) “Ik ben echt ongelofelijk trots op deze iPhone uit 2012. Ik heb er één keer een nieuwe batterij in laten steken, maar verder doet hij het nog prima. Dat is mijn grootste advies: doe gewoon zo lang mogelijk met je elektronische toestellen, en koop niet elke keer een nieuw toestel wanneer er een nieuw kleurtje op de markt komt. Als je dan toch een nieuwe koopt, kies dan liever een duurzame variant zoals een Fairphone, of een ­tweedehands refur­bished apparaat.”


Babette Porcelijn: ‘Welke nieuwe smaken, recepten en texturen kan je nog allemaal ontdekken als je geen vlees meer eet? Je daarin verdiepen kan leuk zijn.’ Beeld Rebecca Fertinel
Babette Porcelijn: ‘Welke nieuwe smaken, recepten en texturen kan je nog allemaal ontdekken als je geen vlees meer eet? Je daarin verdiepen kan leuk zijn.’Beeld Rebecca Fertinel

Hoe kunnen we onze eigen verborgen impact verkleinen?

“Sowieso is het een goede eerste stap om te beginnen met je eigen verborgen impact in kaart te brengen, dan weet je tenminste wat bij jou de grootste verbruikers zijn. Op mijnverborgenimpact.nl staat bijvoorbeeld een tool die wij hebben ontwikkeld, waar je meteen kan zien welke acties bij jou de grootste impact zouden hebben.

“Ik zou zeggen: begin met de belangrijkste zaken. Koop om te beginnen zo weinig mogelijk nieuwe spullen, doe dat enkel als je ze écht nodig hebt om te functioneren. Beter is tweedehands te kopen, of om wat je al hebt te herstellen. Ook door te kiezen voor zoveel mogelijk plantaardig voedsel kan je je impact op de aarde aanzienlijk verkleinen. Kleiner gaan wonen haalt je impact ook enorm naar beneden. Dat is logisch: in een kleiner huis zitten minder ­materialen, je moet het minder verwarmen en er passen minder spullen in. En uiteraard is fossielvrije mobiliteit ook een hele ­belangrijke. Dat wil zeggen: niet vliegen, en ­eigenlijk ook liefst niet met de auto rijden, maar het openbaar vervoer ­gebruiken, of lopen en fietsen. Als je op die grote pijlers ­actie onderneemt, ga je je schade die je de planeet ­toebrengt het meest verkleinen.”

Voor veel mensen is wat u voorstelt een hele ommezwaai van het leven dat we vandaag kennen.

“Maar je hoeft je hele leven niet van vandaag op morgen om te gooien. Dat hou je niet vol. Pak het stap voor stap aan, en probeer het eerder als een zoektocht en een uitdaging te zien. Kijk wat het je brengt: want zoals ik het nu zeg, klinkt het allemaal zwaar en ingewikkeld. Terwijl het net leuk is om te bedenken dat, als je bijvoorbeeld geen vlees meer eet, je dus ook iets anders zal moeten eten. Welke nieuwe smaken, recepten en texturen kan je nog allemaal ontdekken? Je daarin verdiepen kan net leuk zijn.”

Zullen we het in de toekomst niet vooral met minder moeten stellen?

“Dat hoor ik vaak, maar dat is niet mijn ervaring. De manier waarop ik nu leef, bespaart me net heel veel geld, waardoor ik meer vrijheid heb om precies te doen wat ik wil. Dat is een ongelofelijk kostbaar goed. Ik heb er bijvoorbeeld vierenhalf jaar voor nodig gehad om mijn nieuwe boek te schrijven, en ik heb er duizenden rapporten voor geraadpleegd. Als je een torenhoge hypotheek hebt af te betalen en een auto voor de deur hebt staan, kan dat gewoon niet. Dan moet je vooral geld verdienen om al die kosten te kunnen blijven betalen. Die druk heb ik niet.

“Verder ben ik een stuk gezonder geworden omdat ik veel meer buiten ben en veel meer beweeg dan vroeger. Niet alleen in de sportschool, maar gewoon om al fietsend of lopend ergens te geraken. Ik eet ook gezonder. Maar het belangrijkste wat mijn levensstijl me brengt, is dat ik me kan bezighouden met projecten die ik heel belangrijk vind en waarvan ik denk dat ze ook heel belangrijk zijn voor de wereld.”

Van de omschakeling naar een duurzamere wereld zouden we gelukkiger worden, schrijft u. Waarom?

“Als mens worden we er toch vooral gelukkig van als we anderen kunnen helpen, en het gevoel hebben iets goeds te doen voor de wereld. Dat heeft de wetenschappelijke literatuur al meermaals aangetoond. De basis van geluk gaat echt over je welzijn op orde hebben: over of je in goede gezondheid verkeert, of je goede relaties met anderen hebt, en of je werk je voldoening geeft. Op al die zaken heeft duurzaam leven een gunstig effect. En sowieso brengt het een enorme mentale rust wanneer je acties in lijn liggen met je waarden en normen. Wanneer je merkt dat er iets aan de hand is met de planeet, en je je daar ook naar gedraagt, zal je je daar beter door voelen dan wanneer je het probleem gewoon negeert. Het is dus echt een win-winsituatie.

“We verwarren geluk vaak met geld en genot. Maar uiteindelijk maakt het niet uit: zelfs als geld en genot voor jou belangrijk zijn, dan nog is het belangrijk om de wereld te redden. Dat niet doen zal enkel tot instabiliteit en onveilig­heid leiden. En daar is nog nooit iemand gelukkiger van geworden.”

Maar worden heel wat mensen ook niet vrolijk van die vliegtuigreis of een nieuwe trui? Wat zegt u tegen hen?

“Dat we heel erg in het nu lijken vast te zitten, is een ander probleem. We denken: ik vind dit nú leuk. Maar de grote vraag is: hoe zorgen we ervoor dat we het hier in de toekomst ook nog naar onze zin hebben? Als we doorgaan zoals we het op dit moment in de economie en in de wereld regelen, zitten we in de toekomst met een groot probleem. Daarom is het belangrijk ook vandaag al actie te ondernemen.

“Met het vliegtuig reizen is bijvoorbeeld niet de enige manier om op vakantie te gaan. Sterker: ik zou zelfs zeggen dat je de hele reis overslaat als je naar je bestemming vliegt. Wij doen dat sinds enkele jaren anders. We zijn bijvoorbeeld een keer vanuit Amsterdam naar Rome gefietst met de kinderen, en dat is de mooiste reis die we ooit hebben gemaakt. Afgelopen zomer zijn we door Nederland gaan fietsen. Dat was geen tweederangsvakantie, het was net geweldig om je eigen land op een andere manier te ontdekken.”

U hebt het in uw boek vooral over wat we zelf kunnen doen om onze ecologische impact te verkleinen. Maar is die persoonlijke impact niet overschat?

“Je hoort mensen vaak zeggen: het zijn de industrieën die moeten veranderen, of de overheid die actie moet ondernemen. Maar als consument heb je wel degelijk ook invloed. Als je bij een bepaalde industrie koopt, werk je eraan mee. Als je stopt met bij die industrie te kopen, werk je er niet meer aan mee. Als consument hebben we – zeker als we elkaar tot gedragsverandering inspireren – veel meer impact dan we soms zelf beseffen. Zelfs het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) van de Verenigde Naties heeft onlangs uitgerekend dat 40 tot 70 procent van de impact op onze planeet in handen ligt van de eindconsument. Dat wordt enorm onderschat. Het is dus flauwekul om te denken dat je geen impact hebt. Ik vind het zelfs een manier om de verantwoordelijkheid van je af te schuiven.”

Babette Porcelijn: 'Ook in je relaties kan je andere mensen inspireren: je kan samen nadenken over wat je nog anders of beter kan gaan doen in de toekomst.' Beeld Rebecca Fertinel
Babette Porcelijn: 'Ook in je relaties kan je andere mensen inspireren: je kan samen nadenken over wat je nog anders of beter kan gaan doen in de toekomst.'Beeld Rebecca Fertinel

Maar dan moeten we natuurlijk met velen zijn die actie ondernemen. Hoe verspreiden we die klimaatboodschap?

“Dat kan je op verschillende manieren doen. Want je bent niet enkel consument: je hebt allerlei rollen in je leven waarin je slagkracht kan ontwikkelen, of waar je slagkracht hebt maar die je nog niet hebt geoptimaliseerd. Jij bent journalist, jij bereikt ontzettend veel mensen met de stukken die je schrijft. Iemand anders werkt dan weer voor Unilever of Shell of de slager om de hoek: bedrijven waar ook veel werk aan de winkel is en vaak van binnenuit moet gebeuren.

“Ook in je relaties kan je andere mensen inspireren: je kan samen nadenken over wat je nog anders of beter kan gaan doen in de toekomst. Soms redeneren mensen: ik ben maar een eenling, maar we zijn met acht miljard mensen op de wereld. Systemen zijn gemaakt door mensen, en kunnen ook alleen veranderd worden door mensen.”

Duurzaam betekent nu in heel wat gevallen toch ook duurder. Wat als je de financiële middelen niet hebt om voor die ecologischere keuzes te kiezen?

“Dat klopt, maar het is goed je te realiseren dat als je weinig geld hebt, je de planeet ook weinig schade toebrengt. De ecologische impact op de planeet stijgt echt exponentieel naarmate iemand meer geld uitgeeft.

“Het ironische is dat ons welzijn niet aan dezelfde ­snelheid als onze welvaart stijgt. Die neemt heel fel toe als je van extreem arm naar een levensvatbaar inkomen evolueert, maar daarna zien we dat meer geld ons nauwelijks nog gelukkiger maakt. Terwijl onze impact op de aarde wel exponentieel blijft toenemen.”

Ongeveer iedereen die ik ken, doet wel iets voor het klimaat, maar allemaal hebben ze het gevoel toch te weinig te doen. Wanneer doe je nu eigenlijk genoeg?

“Wanneer je verbruik binnen de draagkracht van de aarde past, ben je goed bezig. Die maatstaf heeft me zelf ook hard geholpen: anders blijft het inderdaad allemaal wat vaag. Voor ik dat in kaart kon brengen, had ik bij elk glaasje water dat ik dronk of elke douche die ik nam een wrang gevoel; ik dacht altijd dat ik het nóg beter kon doen. Meetbaar maken hoe het met mijn impact op de draagkracht van de aarde gesteld is, heeft me daarin veel rust gebracht. Er zijn nu 0,7 aardes nodig om mijn consumptiepatroon te onderhouden. Ik weet nu: wat ik doe is genoeg. Als ik nog meer wil doen, is dat prima, maar als dat niet lukt, is het ook geen ramp.”

Met welke zaken had u het zelf moeilijk tijdens uw overschakeling naar een groener leven?

“Het enige waar ik het wel moeilijk mee had – en nog steeds heb – is om helemaal veganistisch te gaan leven. Ik vind sojamelk gewoon niet lekker, en elke avond eet ik een dessert waar kwark in zit – ook die sojakwark vind ik vies. (lacht) Maar dat is een boodschap die ik probeer te verspreiden: om de aarde te redden je hoeft niet cold turkey te stoppen met alles wat je ooit leuk of lekker vond. Mijn consumptiepatroon past nu helemaal binnen de draagkracht van onze planeet, en dan kan ik me dat bakje kwark per dag dus gewoon permitteren. Omdat ik al zoveel van die grote dingen goed doe, kan ik wat relaxen in de details.”

Drie concrete tips

“Laat je ongebruikte elektronische apparaten niet in de kast liggen, maar breng ze opnieuw in omloop of naar een afvalpunt zodat ze gerecycleerd kunnen worden. De materialen die uit je oude toestellen gehaald worden, hoeven niet uit schadelijke mijnbouw opgegraven te worden.”

“Bereken je verborgen impact. Zo weet je met welke concrete actiepunten je zelf het meeste resultaat kan boeken.”

“Ontdek andere manieren van leven. Door bijvoorbeeld met de fiets op reis te gaan, door meer tweedehands te kopen of door vaker plantaardig te eten, kan je je eigen ecologische voetafdruk enorm verkleinen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234