Vrijdag 22/10/2021

InterviewMuggenexpert Bart Knols

Tandpasta op de muggenbeet smeren, helpt niet. Dit kunt u wel doen tegen de jeuk

null Beeld Getty Images/iStockphoto
Beeld Getty Images/iStockphoto

Dat ze massaal aanwezig zijn deze zomer, schreven we al eerder. Intussen proberen we met z’n allen die dekselse muggen buiten te houden. Maar wat als ze je toch te pakken hebben gekregen? We vroegen aan muggenexpert Bart Knols, medisch entomoloog en auteur van het boek Mug, wat echt helpt tegen de jeuk.

U bent lang niet de enige die een hekel heeft aan muggen. Het kleine beestje eist wereldwijd zo’n miljoen slachtoffers door alle ziektes die het overdraagt. Typische voorbeelden zijn malaria en knokkelkoorts. “Dan begrijp je wel het nut van mijn job”, lacht Bart Knols.

Besmette mug of niet, waarom sta ik in de zomer vol rode bulten en blijft mijn partners huid intact?

“Het klopt dat één iemand binnen een koppel altijd de pineut is en de meeste beten krijgt. Dat heeft alles te maken met hoe een mug ons vindt in het donker. Iedere mens heeft immers zijn eigen unieke geurprofiel, dat deel uitmaakt van je ‘genetische make-up’ – zo kunnen speurhonden ons ook zo snel identificeren. Via onze huid alleen al geven wij meer dan 300 chemische verbindingen af, en we ademen er ook nog eens een honderdtal uit. In deze walm van chemicaliën die wij in de lucht verspreiden zitten zowel stoffen die muggen afstoten als aantrekken.

“Het is de balans tussen die stofjes die bepaalt hoe aantrekkelijk jij bent voor een mug. Van zodra je dan een bed deelt met je partner, zal de verhouding tussen die aantrekkelijke en afstotende stoffen van je partner en die van jou bepalen wie van beiden er die nacht het meest gestoken wordt. Voor ons muggendeskundigen is het trouwens nog altijd een mysterie hoe muggen erin slagen om door die wolk heen te identificeren wie van beide slapers nu juist het aantrekkelijkst is.”

Waarom resulteren beten ook in bulten?

“Dat hangt af van hoe heftig jij reageert op muggenbeten. Eigenlijk is een muggenbult niet meer dan een ontstekingsreactie op de lichaamsvreemde eiwitten die de vrouwtjesmug via haar speeksel in jouw huid injecteert. Op die manier zorgt ze dat het bloed dat ze onderhuids heeft gecreëerd niet gaat stollen, zodat ze deze vloeistof makkelijk kan opzuigen.

“Maar niet iedereen ontwikkelt dezelfde immuunrespons tegen het speeksel van muggen en dat heeft dan weer te maken met hoe vaak je vroeger bent blootgesteld aan muggenbeten. Je kan zien dat kinderen vaak veel feller op muggenbeten reageren, met meer jeuk en grotere rode bulten. Als je ouder wordt, raakt je immuunsysteem meer aan het muggenspeeksel gewend en nemen ook hun neveneffecten af. Verouderen heeft dus ook zijn voordelen.”

Waarom krabben sommigen meer dan anderen, en hoe kan je de pijn verzachten?

“Jeuk is niets meer dan de respons op de stollingsfactoren waardoor je die verdikkingen krijgt. Dat heeft opnieuw te maken met de immuunreactie tegen muggenspeeksel die je sinds je kindertijd hebt opgebouwd. Al is de een er sowieso al beter tegen opgewassen dan de ander. Nu, mij lijkt het vaak een prikkel die eerder tussen de oren zit in plaats van op de plek van de beet. Natuurlijk hebben de vele middeltjes die we erop smeren een verkoelend effect, maar hun placebowerking is misschien nog belangrijker.

“Sommige mensen verzachten de pijn door met hun nagels hard een kruisje te drukken in de bult, en dat werkt ook echt even. De reden? Je overtreft de jeukprikkel met een pijnprikkel. En dat is meteen ook de reden waarom mensen even een gevoel van verlichting ervaren nadat ze een muggenbeet hebben opengekrabd. Al zou ik mensen toch ten sterkste afraden dat te doen. En als je dan toch die drang om te krabben niet kunt bedwingen, was dan eerst even je handen zodat je geen bacteriën in de open wonde brengt. Want dat kan dan weer leiden tot een nieuwe ontsteking.”

Zijn er ook producten die helpen tegen jeuk?

“Ik hoor vaak goede dingen over mentholzalf, maar over het algemeen kan eender welke zalf tegen een lokale inflammatie verfrissend werken. Een crème op basis van menthol kan je al kopen in de apotheek of de drogisterij voor minder dan 10 euro. Daarnaast is er ook de zalf hydrocortison. Die werkt ontstekingsremmend en wordt daarom vaak gebruikt tegen extreme jeuk. Een lotion van het bekende merk Azaron kan je gewoon bij de apotheek of buitensportzaak kopen voor zo’n 6 euro.

“Het merendeel van die zalfjes kan je zonder doktersvoorschrift krijgen. Maar voor mensen die echt allergisch reageren op muggenbeten zal hun tijdelijke verdovende effect niet volstaan. Zij slikken dan ook beter antihistaminetabletjes. Die pillen worden door meerdere producenten op de markt gebracht, denk maar aan Prevalin Allerstop, Reactine of Cetirizine. Ook die kan je zonder voorschrift kopen in Kruidvat en co. Voor 10 à 15 tabletten betaal je doorgaans minder dan 10 euro.”

Wat helpt niet?

“Mensen smeren van alles en nog wat op hun bulten, zoals tandpasta of lavendelolie. Maar er is geen enkel wetenschappelijk bewijs voor dat deze zaken ook helpen. Tegenwoordig is ook de warmtepen in opmars, bijvoorbeeld van het merk Bite Away. Met zo’n stick breng je kort meer dan 50 graden geconcentreerde warmte aan op de bult, waarmee je de eiwitten van de mug en dus ook alle onaangename gevolgen van zijn injectie zou verwijderen. Maar het probleem is dat de speekseleiwitten van muggen doorheen heel het lichaam circuleren, niet enkel op de plek van de beet. Het product lijkt mij dus eerder een zoveelste placebomiddeltje.”

“Het allerbeste wat je kan doen, is van de wonde afblijven. Zeker wanneer je toch gekrabd hebt, is dit – zoals bij elke soort wonde - belangrijk om littekens te voorkomen. Wanneer er opgedroogd bloed aan de oppervlakte van de huid zit, moet die enkele dagen de tijd krijgen om vanzelf de schilfers te lossen.”

Wist je dat …

• De mug komt al meer dan 250 miljoen jaar op onze planeet voor en zag er in de tijd van de dinosauriërs exact hetzelfde uit als nu.
• Er zijn 3.500 soorten muggen, maar daarvan zijn er maar een handvol die een voorkeur hebben voor het bloed van mensen.
• Een mug heeft alleen maar een duidelijke functie als voedsel voor waterorganismen. Vissen en amfibieën leven van muggenlarven. Van zodra de mug volwassen is en uit het water komt, is haar rol in het ecosysteem zeer beperkt.
• Is het u ook al opgevallen dat u ’s avonds buiten vaker wordt gebeten onder tafel langs de enkels, onderbenen en voeten? Rond die tijd vliegen muggen graag dicht bij de grond. Daar is de wind minder sterk en zijn ze veiliger tegen hun natuurlijke vijanden.
• Muggen groeien in een week tijd in stilstaand water van eitje tot volwassen mug. Is er in een straal van 100 meter rond uw huis geen water, dan heeft u ook veel minder last van muggen! Maak dus regelmatig de regenton, de dakgoot of die verloren emmer in uw tuin leeg.

Meer weetjes over de mug in Bart Knols’ boek ‘Mug: De fascinerende wereld van volksvijand nummer 1'.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234