Donderdag 07/07/2022

Voor u uitgelegdEnergie

Verwarmen we ons binnenkort met rioolwater?

De installatie van de warmtewisselaar in Aartselaar. Beeld Frederik Beyens
De installatie van de warmtewisselaar in Aartselaar.Beeld Frederik Beyens

In de zoektocht naar nieuwe, duurzame warmtebronnen komen we misschien wel uit bij… onze riolering. De Vlaamse waterzuiveraar Aquafin rolt volop ‘riothermie’ uit. Ofwel verwarming via het afvalwater uit het riool. Zo wordt vanaf juni het eerste gebouw in Vlaanderen integraal op riothermie verwarmd. Centrale verwarming met een geurtje?

Robbe van Lier

Ruim 7 op de 10 Vlaamse gezinnen verwarmt zijn woning met aardgas, blijkt uit cijfers van Statistiek Vlaanderen. Om daar verandering in te brengen, moedigen de overheden in ons land alternatieve energiebronnen aan.

Zo werden onlangs de Vlaamse premies voor warmtepompen nog verhoogd en kondigde het federale niveau een btw-verlaging aan voor de installatie van zonnepanelen en warmtepompen. Tot nu toe was het tarief van 6 procent alleen van toepassing op oudere woningen, maar binnenkort geldt dat voor alle woningen.

Restwarmte

Het Vlaamse Aquafin kwam terecht bij een ander alternatief: onze riolering. Met zogenaamde ‘riothermie’ willen ze de warmte van ons afvalwater gebruiken om gebouwen te verwarmen. “Het afvalwater in onze riolen heeft een zekere restwarmte”, legt Maarten Raemdonck, Head of Innovation bij Aquafin uit. Dat komt van het warm water in onze huishoudens: douches, de vaatwas, de keuken, de badkamer, … Maar ook via bijvoorbeeld industriële processen of horeca komt er warm water in de riolering. Dat maakt het een interessante en duurzame warmtebron.”

Lees ook

Verwarming graad lager en koken met de microgolf:minister Van der Straeten lanceert campagne om energie te besparen

Hogere premie voor warmtepomp, zonneboiler en renovatie: zo wil de Vlaamse regering uw energieverbruik verlagen

Zo helpt de overheid een handje bij renovaties:‘Niet alleen premies, maar ook last van schouders eigenaars nemen’

Door een warmtewisselaar te installeren in de riolering, kan de restwarmte uit de riolering gebruikt worden om gebouwen te verwarmen. “In die warmtewisselaar zit een geleidervloeistof”, legt Raemdonck uit. “Die neemt de warmte van het rioolwater over. Daarna wordt de warmte naar een nabijgelegen gebouw gevoerd. Daar wordt de warmte door middel van een warmtepomp opgewaardeerd tot de juiste temperatuur voor vloerverwarming of zelfs om sanitair water op te warmen.”

Bijkomend voordeel is dat de installatie en aansluiting op riothermie relatief eenvoudig gaat. “Er is niet veel plaats nodig. Naast de installatie van de warmtewisselaar in een bestaande of nieuwe riolering, gaat het louter om twee buizen voor de toevoer en afvoer van de geleidervloeistof. Klassieke geothermische warmtewinning is – zeker in verstedelijkt gebied – vaak onmogelijk, omdat er te weinig ruimte is.”

null Beeld HLN
Beeld HLN

Potentieelkaart

Al is ook de riolering niet overal en voor elk project geschikt om als warmtebron te dienen. “Er moet voldoende debiet door de riolering stromen, zodat je die warmtestroom kan garanderen. Het gaat dus voornamelijk om verstedelijkt gebied. Of plaatsen met grotere collectoren, waar veel rioolwater samenkomt”, zegt Raemdonck.

Om dat te visualiseren, heeft Aquafin een potentieelkaart gemaakt, met de gebieden in Vlaanderen waar riothermie mogelijk is. Het toont meteen de grootste beperking van riothermie: het is niet overal zomaar beschikbaar. Nog zo’n risico voor het systeem: sneeuw. “Wanneer er smeltwater – dat heel koud is – de riolering in loopt, kunnen wij geen restwarmte garanderen”, zegt Raemdonck. “Gelukkig gaat het slechts om een handvol dagen per jaar, die we kunnen opvangen door bijvoorbeeld een groter boilervat of een lucht-luchtwarmtepomp als back-up te voorzien.”

De potentieelkaart van Aquafin toont in welke gebieden in Vlaanderen riothermie mogelijk is.  Beeld Aquafin / Google Maps
De potentieelkaart van Aquafin toont in welke gebieden in Vlaanderen riothermie mogelijk is.Beeld Aquafin / Google Maps

Raemdonck wijst er ook op dat de technologie pas rendabel wordt bij grotere verbruikers. “Voor bijvoorbeeld een kantoorblok, appartementsgebouw, sporthal, publiek gebouw of zwembad is deze manier van verwarmen uiterst interessant. Voor een eengezinswoning is het op dit moment nog niet economisch interessant”, zegt de man van Aquafin, dat als enige in Vlaanderen met riothermie bezig is.

En dat brengt ons bij de kostprijs van het systeem. “Die hangt af van project tot project”, zegt het hoofd innovatie. “Enerzijds is er de installatie, anderzijds de warmtewisselaar zelf. De grootte – en dus ook de kost – varieert van plek tot plek. Afhankelijk van het debiet en de riolering. In het beste geval zitten we aan een kost van 15 tot 20 euro per KWh, maar er zijn ook projecten waar het naar 50 of 80 euro per KWh gaat. Sowieso is het een duurzame, ecologische manier van verwarmen. En doorgaans significant goedkoper dan de huidige aardgasprijs.”

Hoofdkantoor

Hoewel de technologie in landen als Nederland, Duitsland en Noorwegen al vaker in de praktijk gebracht is, wordt bij ons pas vanaf juni het eerste gebouw integraal op riothermie verwarmd. Dat is het hoofdkantoor van Aquafin in Aartselaar. Al volgt er de komende maanden een versnelling. “We zitten met een zwembad en een cultureel centrum in Oost- en West-Vlaanderen in de laatste fase”, zegt Raemdonck, die omwille van contractbesprekingen nog niet kwijt kan om welke gebouwen het precies gaat.

Vrezen voor een geurtje dat meekomt met de rioolwarmte, moeten gebruikers van riothermie zeker niet doen, lacht Raemdonck. “Alleen de geleidervloeistof stroomt naar het gebouw dat verwarmd wordt, en die komt nooit in aanraking met het rioolwater. Dat blijft netjes in de riolering.”

De warmtewisselaar in Aartselaar. Beeld Frederik Beyens
De warmtewisselaar in Aartselaar.Beeld Frederik Beyens
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234