Zondag 22/05/2022

EssayHuishouden

Wat als de dagelijkse was en plas als aspirationeel, en niet meer als arbeid worden gezien?

null Beeld maarten peeters
Beeld maarten peeters

Rustiek gestylede washokken op Pinterest, op kleur sorterende organisatiegoeroe’s op Instagram en populaire poetsvideo’s op TikTok: visuele sociale media zijn in de ban van het huishouden. Maar wat betekent het als de dagelijkse was en plas als aspirationeel, en niet meer als arbeid worden gezien?

Katrin Swartenbroux

Geen dansjes, geen hitmuziek, geen meme uit een tv-show. Het focuspunt in de TikTokvideo van gebruiker @_catben_ is haar fraai gemanicuurde hand, die aan een sneltempo huishoudelijke taken uitvoert. Ze haalt wasmiddelpods uit een netjes gelabelde glazen container, strooit wat geurverfrisser in de trommel en zet haar wasmachine op. Zzzzzoomph trrrrrrrr click biep biep ttzzzzzz. Ze verzamelt de lege ontbijtborden en bekers en laadt deze in de vaatwasser. Clack clack clack rrrrroetsh. Vervolgens besproeit ze de tafel met een reinigingsspray psshhh psshhh en veegt ze die schoon zchzchzch, waarna ze met een bevredigende pfh pfh pfh de kussens op de sofa even opschudt. Het zijn taken die de Amerikaanse huismoeder Catherine Benson wellicht elke ochtend uitvoert, taken die zo alledaags zijn dat archeologen zich over driehonderd jaar zullen afvragen waarom ze die in godesnaam gefilmd heeft. Laat staan waarom die haar 7,5 miljoen likes opleverden.

Ik ben één van die likes. De video bleef een half jaar geleden hangen onder mijn doomscrollende duim en werd het portaal naar de afdeling op TikTok die Cleantok genoemd wordt. Onder deze banner worden allerlei mogelijke huishoudvideo’s gepost: van mensen die de was kaarsrecht kunnen plooien tot huisvrouwen die ons door hun dagelijks poetsritueel loodsen via professionals die hun geheimen delen om kalkaanslag te verwijderen en jonge moeders die de koelkast haast met militaire precisie aanvullen.

De meeste video’s spelen, net zoals de content van Benson, in op de rustgevende Autonomous Sensory Meridian Response (ASMR) die optreedt in onze hersenen wanneer deze getriggerd worden door een bepaald geluid. De zachte bots van een brikje fruitsap op een koelkastplank, de verplaatste luchtdruk van een glazen stolp die uit een weckpot getrokken wordt, de soundtrack van een mes dat door het vruchtvlees van een appel klieft en op een houten snijplank terechtkomt. Het is porno, maar dan puriteinser, verdovend en stimulerend tegelijkertijd. Het ene moment ben je gehypnotiseerd aan het kijken hoe badzout langzaam een kristallen karaf vult, het andere moment kan je je niet bedwingen om zélf met je ellebogen in het sop te staan.

Laundry stripping

De hashtag Cleantok is op het moment van schrijven goed voor 27 miljard views op TikTok, maar de fetisjering van een nette, georganiseerde leefomgeving bestaat al langer dan het medium dat stilaan ook een oudere doelgroep weet te bereiken. Op Pinterest wordt al jaren fanatiek gezocht naar aspirationele prentjes van de perfecte laundry room, op Instagram rijven video’s van meticuleus geordende voorraadkasten de likes binnen. In 2020 was een van de meest bekeken shows op Netflix The Home Edit, waar professionele organizers en Insta-darlings Clea Shearer en Joanna Teplin de mensen leerden hoe ze hun inboedel konden ordenen, op kleur sorteren en netjes opbergen in plastic dozen en labels die het duo toevallig net voor de lancering van de show bij winkelketen The Container Store had uitgebracht.

null Beeld Maarten Peeters
Beeld Maarten Peeters

Het is niet zo verwonderlijk dat de globale gezondheidscrisis onze hyperfocus op het huishouden het voorbije jaar alleen maar aangescherpt heeft. In het licht van een virus dat zich (dachten we toen nog) via winkelkarren en haastig aangenomen onlinebestellingen kon verspreiden, verwerden onze milieuvriendelijke voornemens een jeugdige onbezonnenheid. We sprayden chemische stoffen op iedere oppervlakte en hadden het liefst van al een hazmat-pak gestikt uit vochtige doekjes die onze vuilnisbelten niet meer tijdens onze levensjaren verwerkt zouden krijgen. Waar een peiling uit 2013 nog aangaf dat amper 54% van de Vlamingen zijn handen waste na het toiletbezoek, werd hygiëne plots het sleutelwoord. Werkgevers kleefden instructies voor dat handen wassen tegen de spiegel, fabrikanten van schoonmaakmiddelen als Dettol, Lysol en Mr Proper tekenden monsterwinsten op en neat freaks kropen uit de krochten van het internet om ons uit te leggen hoe je nu écht grondig moet schoonmaken.

Deep cleaning’ zoals dat heet.

In Friends werd Monica nog uitgelachen omdat ze een kleine stofzuiger had om haar grote stofzuiger mee te stofzuigen, op TikTok tonen influencers hoe je je afvoerleidingen van binnenuit poetst en dat je best aan laundry stripping doet - een agressieve manier van overgebleven vuil en wasverzachter uit textiel te verwijderen door winterjassen, beddengoed en tapijten uren in een bad met heet water en natriumtetraboraat te laten weken. Ook als je de voorbije maanden de voegen in je keukentegels niet te lijf bent gegaan met een kindertandenborstel, was het moeilijk je ogen te sluiten voor een wereld waarin Kris Jenner en Chrissy Teigen een lijn luxueuze poetsproducten op de markt brachten en de toenmalige president van de Verenigde Staten voorstelde om bleekmiddel rechtstreeks in je aderen te injecteren.

Rommelige bovenkamer

Zelfs toen voortschrijdend inzicht ons leerde dat een masker over neus en mond meer zou tegenhouden dan een vochtig doekje over de deurklink, bleven opruim-, opblink- en aanvulvideo’s goed scoren, omdat we zo gewoon waren om een beroep te doen op onze eigen woning als bron van entertainment. Het uitmesten van vergeten kasten en kisten en het herbestemmen van kamers tot thuiswerkbureau gaf ons niet enkel iets omhanden, maar ook het idee dat we, tenminste in onze eigen bubbel, orde konden creëren, een contrast met de chaos van de buitenwereld. Psychologisch onderzoek toonde al veelvuldig aan dat poetsen en opruimen een directe link heeft met onze mentale gezondheid. Overmatig poetsen kan een symptoom zijn van een angststoornis, een manier om terug controle te winnen over een situatie, maar in een normale dosis kan het huishouden helpen met angstige gevoelens te temperen. Een rommelige woonkamer zorgt immers niet zelden voor een rommelige bovenkamer.

Een studie uit 2010, gepubliceerd in het vakblad Personality and Social Psychology Bulletin, leerde dat mensen die hun woning als een puinhoop omschreven zich meer vermoeid en depressief voelden, aannemelijk aangezien deze mensen ook opvallend hoge waarden van het stresshormoon cortisol in hun lichaam hadden. Dat komt onder meer, zo vonden professoren van Princeton, omdat rommel of vuil onze visuele cortex triggert en ons angstig maakt.

De Anxiety and Depression Association of America kwam dan weer naar buiten met een studie waaruit bleek dat de fysieke activiteit van het schrobben, gekoppeld aan het resultaat van een schonere leefruimte, gevoelens van angst en depressie kan doen verminderen en de concentratie verhoogt.

null Beeld maarten peeters
Beeld maarten peeters

Tenslotte stelde de Universiteit van Connecticut op basis van research dat repetitieve handelingen zoals de vloer vegen of de ramen lappen mensen rustiger maakt tijdens stressvolle periodes. Een studie gepubliceerd in het blad Mindulness vond dat mensen die ‘mindful’ waren tijdens de afwas - en dus de tijd namen om de zeep te ruiken - 27% minder gestresseerd en 25% meer mentaal geïnspireerd waren na afloop. Omdat zoveel Cleantokcontent inzoomt op het louter visuele en auditieve element van het huishouden, werkt alleen al het bekijken van dit soort video’s rustgevend. Bovendien merk ik dat ik, wanneer ik mezelf aan mijn huishouden zet, ook meer oog en oor heb voor de taak voorhanden. Voor de stoom die uit mijn strijkijzer komt of het geluid dat mijn paprika’s maken wanneer ze in mijn groenteschuif rollen: het is haast romantisch geworden

Dat is op z’n minst gezegd een positieve evolutie voor iemand die niet alleen figuurlijk dingen onder de mat veegde.

Dirty job

Toch smaakt de trend wrang. Het perfect gesorteerde washok is een aesthetic geworden, een glimmende ovendeur een streefdoel - het huishouden een lifestyle die we vrijwillig en met de glimlach om de mond en de smartphone in de hand even met de rest van de wereld delen.

Want ondanks de mooie verpakking blijft huishoudelijk werk nog altijd, welja, huishoudelijk wérk. It’s a dirty job en we weten wie die meestal uitvoert. Vrouwen besteden gemiddeld zes uur per week meer aan huishoudelijk werk en twee uur en twintig minuten per week meer aan zorg dan mannen, zo blijkt uit een tijdsbestedingsonderzoek (2013) aan de VUB. Een kloof die tijdens de pandemie alleen maar breder is geworden. De cleanfluencers op TikTok zijn een perfecte weerspiegeling van die verdeling. De grootste namen zijn vrouwen en de bekendste mannelijke Cleantokker, Richard Sales, vergaarde zijn miljoenen volgers ironisch genoeg door commentaar te geven op filmpjes van vrouwen die, bijvoorbeeld, het pepervaatje niet tot aan de rand vullen of de wasverzachter nogal slordig decanteren.

“De strijd voor de erkenning van huishoudelijk werk als werk woedt al sinds de jaren zeventig”, zegt sociologe Francisca Mullens (VUB). “Met de Wages Against Housework-campagne ijverden vrouwen om meer rechten. In tegenstelling tot arbeiders die zich collectief verenigden en konden staken tegen hun werkomstandigheden, was de individuele huisvrouw tot gratis ploeteren veroordeeld, want het kapitalisme zag poetsen, koken, zorgen niet als productie, maar als iets dat je uit liefde deed.”

Daarin schuilt dan ook het gevaar van de fetisjering van huishoudelijk werk: zolang deze taken worden voorgesteld als ‘zoveel gemakkelijker sinds de komst van deze stofzuiger’, als aspirationeel, deugdzaam of zelfs rustgevend, heb je niets te klagen, toch? De lat wordt zo niet alleen hoger gelegd, ze wordt ondertussen volledig afgeschuurd, wit gelakt en met een zelfgemaakte bloemenkrans versierd.

“Ik snap de bezorgdheid”, zegt Mullens. “Het is belangrijk om je af te vragen wie de arbeid doet, welke tijd ze daarvoor gebruiken en welke norm ze daarmee opleggen - wat die filmpjes betekenen voor onze perceptie van het huishouden en wat een goede huishouder zijn inhoudt.”

Wanneer ik doorklik naar het profiel van Catherine Benson, de vrouw die me zoveel maanden geleden met een wasverzachterdoekje over mijn plinten deed gaan, valt me op dat het leeuwendeel van haar nieuwe posts gesponsord zijn. Ze heeft haar eigen lijn poetsmiddelen en huishoudartikelen bij online gigant Amazon en gebaseerd op haar bijna acht miljoen volgers wordt geschat dat de fulltime huisvrouw makkelijk zo’n 5.000 dollar binnenhaalt via TikTok.

Ontzagwekkend wat je bereikt wanneer je arbeid zichtbaar wordt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234