Maandag 26/09/2022

Beter Leven

Zonnebloemolie wordt almaar schaarser en duurder: dit zijn de alternatieven

null Beeld Bloomberg via Getty Images
Beeld Bloomberg via Getty Images

Zonnebloemolie is duur en schaars, als gevolg van de oorlog in Oekraïne. Afhankelijk van wat u ermee wilt doen, zijn er gelukkig alternatieven beschikbaar.

Loethe Olthuis

Tot voor kort was zonnebloemolie een van de voordeligste oliesoorten, een stuk goedkoper dan bijvoorbeeld olijfolie. Maar bijna driekwart van de zonnebloemolie in winkels hier komt uit Oekraïne. Door de oorlog stijgen de prijzen en raken de winkelschappen met zonnebloemolie leeg. Een probleem, en niet alleen omdat we zonnebloemolie gebruiken om te frituren. De olie zit ook in talloze voedingsmiddelen, van babyvoeding tot margarine.

De zonnebloemolie die we nu kopen, is geperst uit de oogst van vorig jaar. Zonnebloemen worden aan het eind van de zomer geoogst en onder normale omstandigheden was er nu ook nog geen ‘nieuwe’ olie. Maar het is de vraag of het de Oekraïense boeren lukt om aanstaande zomer te zaaien en oogsten, als de oorlog voortduurt. De echte problemen moeten daarom nog komen, al komt er ook zonnebloemolie uit andere Oost-Europese landen, zoals Rusland, Moldavië, Oezbekistan, Roemenië, Slovakije en Tsjechië. Olie uit Rusland? Dat willen we nu niet. En de opbrengsten in die andere landen zijn te klein om voldoende te kunnen exporteren. Ook Israël, China en de VS telen zonnebloemen, maar het is de vraag of zij kunnen voldoen aan de Europese behoefte.

Kortom: zonnebloemolie wordt schaars. En duur. Zijn er geen alternatieven? Jawel. Vrijwel alle oliesoorten kun je koud gebruiken, bijvoorbeeld in salades. Maar als het om bakken en frituren gaat, moet olie een paar extra eigenschappen hebben. Een goede bakolie heeft namelijk een neutrale smaak en een hoog rookpunt. Dat is de temperatuur waarop de samenstelling en voedingsstoffen ervan beginnen af te breken en de olie onsmakelijk wordt, of zelfs ongezond. Er kunnen schadelijke stoffen zoals paks (kankerverwekkende koolwaterstoffen) en acrylamide gevormd worden.

Rookpunt

Daardoor zijn niet alle oliesoorten geschikt om in te bakken. Zo zitten er in ‘extra vierge’ of ‘koudgeperste’, iets troebele ‘vierge’ oliesoorten zoals olijfolie, pompoenpitolie of druivenpitolie nog kleine stukjes noot, vrucht of pit en andere ‘onzuiverheden’ die kunnen verbranden als de olie heet wordt. Het rookpunt van zulke oliesoorten is ook lager. Ze zijn niet geschikt voor bakken of frituren, maar vooral lekker in sladressings en als smaakmaker. Dat geldt ook voor sesamolie, lijnzaadolie en notenolie.

Maar er zijn genoeg oliesoorten die wel goed verhit kunnen worden. Voorwaarde: gebruik een zogenoemde geraffineerde, heldere olie, waar geen deeltjes meer in zitten. Zo ligt het rookpunt van heldere zonnebloemolie boven de 200 graden, ruim boven de 175 à 180 graden die het Voedingscentrum als maximale frituurtemperatuur adviseert.

Voor frituurolie wordt vaak zonnebloemolie met extra oliezuur (‘hoog-oleïne’) gebruikt, waarvan het rookpunt nog hoger ligt. Maar ook andere geraffineerde oliesoorten, zoals arachideolie (pindaolie), koolzaadolie, maïsolie, ‘milde’ olijfolie, rijstolie en sojaolie, hebben een behoorlijk hoog rookpunt. In zulke olie kun je ook prima frituren, maar ze zijn vaak een stuk duurder dan zonnebloemolie. Vloeibare bak- en braadproducten bevatten een mix van oliesoorten zoals zonnebloem- of raapolie. Je kunt erin bakken, maar niet frituren, omdat er ook water en andere ingrediënten in zitten.

Minder gezonde alternatieven

Zijn er meer alternatieven voor zonnebloemolie? Jazeker, maar die zijn vaak minder gezond. De meeste plantaardige olie, zoals zonnebloemolie, is vloeibaar bij kamertemperatuur. Dat komt doordat er voornamelijk onverzadigde vetzuren in zitten. Heel gezond, zegt het Voedingscentrum, want zulke vetten verhogen het cholesterolgehalte in je bloed niet, of kunnen het zelfs verlagen. Verzadigde vetten zijn stevig bij kamertemperatuur en juist ongezond, omdat ze het cholesterolpeil kunnen verhogen. Maar ze hebben één voordeel: hun rookpunt ligt nog hoger dan bij onverzadigde vetten.

Neem ‘buitenbeentjes’ palm- en kokosolie. Plantaardig, maar vol verzadigd vet, ook de ‘gezonde’ kokosolie. In pure palm- of kokosolie kun je prima bakken én frituren, net als in verzadigd dierlijk vet als ossenwit en reuzel. In roomboter zit weliswaar verzadigd vet, maar ook eiwitten en water, waardoor je er alleen op matige temperatuur in kunt bakken. Palmolie zit ook in harde (bak- en braad)margarines. Daarin kun je weliswaar niet frituren, maar wel heter bakken dan in zachte margarines.

Er is keuze genoeg. Maar als zonnebloemolie wegvalt, worden andere oliesoorten ook schaarser én duurder. Ook producten met (zonnebloem)olie, zoals vloeibaar bak- en braadmiddel, margarine en mayonaise, zullen waarschijnlijk duurder worden. Als chipsfabrikanten opeens in raapolie moeten gaan bakken, betekent dat: nieuwe verpakkingen. En dus hogere prijzen voor de consument.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234