Vrijdag 27/05/2022

Reportage

Bijbelvast en de hoop van de hippe stedeling

null Beeld AP
Beeld AP

De Brazilianen smachten naar verandering en de protestantse Marina Silva belichaamt de frisse wind die de democratie én de Amazone belooft te redden. Is zij na morgen de enige uitdager van president Rousseff?

VAN ONZE CORRESPONDENTE MARJOLEIN VAN DE WATER

'Marina Silva is eerlijk en oprecht', zegt Amanda Rodrigues en neemt een hap van haar biologische linzenschotel. 'Dat is precies wat dit land nodig heeft.' De 37-jarige vrouw zit op een terras in Villa Madalena, een hippe buurt in São Paulo. Een paar straten verderop is Silva's politieke partij Rede geboren, en haar aanhang in deze wijk is groot. 'Marina kan de verkiezingen winnen', zegt Rodrigues. 'En dan gaat ze zowel de Amazone als onze democratie redden.'

Presidentskandidate Marina Silva (56) is de verrassing van de Braziliaanse presidentsverkiezingen. De eerste ronde is zondag en Silva maakt een goede kans het drie weken later op te kunnen nemen tegen de zittende linkse president Dilma Rousseff (66). Ze moet dan wel meer stemmen halen dan Aécio Neves (54), die een liberaal economisch beleid belooft en favoriet is onder ondernemers. De afgelopen twintig jaar hebben zijn PSDB en Rousseffs Arbeiderspartij PT om de macht gepingpongd. Geen enkele andere partij slaagde erin de tweede ronde te behalen, laat staan een president te leveren. Silva zou dat patroon weleens kunnen doorbreken.

undefined

De Brazilianen smachten naar verandering na twaalf jaar PT en een aaneenschakeling van corruptieschandalen waar zo'n beetje alle gevestigde partijen bij betrokken zijn. Marina Silva belichaamt die frisse wind en belooft het land te bevrijden van het corrupte gekonkel dat zo kenmerkend is voor de Braziliaanse politiek. Mocht het haar lukken de verkiezingen te winnen, dan zou ze de eerste zwarte president van Brazilië worden.

Amanda Rodrigues voldoet aan het profiel van de Silva-stemmer: vrouw, jonger dan 40, hoogopgeleid, een bovengemiddeld inkomen en woonachtig in een stad in het zuiden van Brazilië. 'Ik deel Marina's wereldbeeld en haar zorgen om het milieu', zegt ze. 'Tot vier jaar geleden stemde ik PT, maar ik ben teleurgesteld geraakt. Ze blijken net zo corrupt te zijn als de rest.'

undefined

Rodrigues woont en werkt in Vila Madalena. In deze dure buurt vol galerieën, designwinkels en hippe eettentjes staat het hoofdkantoor van Silva's politieke partij Rede Sustentabilidade (Duurzaamheidsnetwerk). Hier discussiëren haar aanhangers over ontbossing, corruptie en andere problemen die hun aan het hart gaan. Op sociale media worden ze uitgemaakt voor 'irrationele tofu-eters'. Zelf noemen ze zich 'dromers'. Met Silva als lichtend voorbeeld.

Hoewel haar partij in 2013 is geboren in de miljoenenstad São Paulo, stond Silva's wieg duizenden kilometers verderop, in een verre uithoek van Brazilië. Ze groeide in grote armoede op in Bagaço, een rubbertappersgemeenschap diep in de Amazone. Op haar zestiende vertrok ze naar de stad en pas daar leerde ze lezen en schrijven.

null Beeld AFP
Beeld AFP

Eigenlijk wilde ze non worden, maar zover kwam het niet. Ze raakte betrokken bij de bloedige strijd van rubbertappers tegen veehouders, en vocht zij aan zij met de wereldberoemde milieuactivist Chico Mendes voor het behoud van de Amazone.

Halverwege de jaren tachtig sloot ze zich aan bij de Arbeiderspartij PT, en klom razendsnel op tot senator. Toen PT-oprichter Lula in 2002 tot president werd gekozen benoemde hij Silva tot milieuminister. Haar radicale opvattingen strookten echter niet met de economische doelstellingen van de regering en in 2008 stapte Silva uit de partij.

In 2010 deed ze vergeefs een gooi naar het presidentschap als kandidaat van de Groene Partij. In februari vorig jaar richtte ze haar eigen Duurzaamheidspartij op, maar het lukte haar niet deze op tijd geregistreerd te krijgen voor de verkiezingen. Dus sloot ze zich aan bij de socialistische partij PSB, en voerde campagne als vicepresidentskandidaat van Eduardo Campos.

Alternatief voor corruptieschandalen

Maar zoals gebruikelijk in Brazilië, liep alles anders dan verwacht. Het vliegtuig van Campos, die op dat moment op 8 procent bungelde in de peilingen, stortte neer en de jonge kandidaat was op slag dood. Silva nam de vrijgekomen plek in en vormde direct een bedreiging voor Rousseff, die tot dan toe redelijk verzekerd was van haar herverkiezing.

Silva profileert zich als het coherente en integere alternatief voor de door corruptieschandalen geplaagde partij van Rousseff. Ze belooft de sociale programma's die de PT zo populair maken te behouden, maar wil de uitgedijde overheid efficiënter en minder bureaucratisch maken. Ze wil boven de partijpolitiek uitstijgen en belooft met iedereen de dialoog aan te gaan.

'Ze trekt links en rechts kiezers die het gehad hebben met de regering', aldus José Moisés, hoogleraar politicologie aan de Universiteit van São Paulo. Vorig jaar gingen jongeren in het hele land de straat op en eisten beter openbaar vervoer, onderwijs en gezondheidszorg. De massaprotesten hebben volgens Moisés het gevoel van ontevredenheid met de gevestigde politiek versterkt. 'Marina Silva spreekt die groep aan. Ze heeft voorstellen die aansluiten bij hun behoeften.'

undefined

Silva pleit voor duurzame ontwikkeling. Ze wil Brazilië aantrekkelijker maken voor buitenlandse investeerders in de hoop de kwakkelende economie uit het slop te halen. Tegelijkertijd is ze voornemens strengere regels te stellen aan de industriële landbouw, een sector die weliswaar een belangrijke motor vormt van de economie, maar ook een grote bedreiging voor de natuur. De oliewinning zal onder haar gewoon doorgaan, maar ze wil daarnaast investeren in wind- en zonne-energie.

Hoewel Silva populair is onder middenklassers die begaan zijn met het milieu, bestaan er binnen die groep ook grote twijfels over de kandidaat. Silva is een vroom christen en lid van de Assambleia de Deus, Brazilië's grootste Pinkstergemeente. Bij belangrijke beslissingen raadpleegt ze steevast de Bijbel en ze heeft conservatieve opvattingen over thema's als abortus en het homohuwelijk. Het maakt haar geliefd bij protestantse kiezers: uit peilingen blijkt dat 80 procent van hen in ieder geval in de tweede ronde op Silva stemt.

Rosangela Zanchetta staat verkiezingsfolders uit te delen in een drukke straat in Vila Madalena. 'Mijn vrienden verklaren me voor gek', aldus de 44-jarige massagetherapeut, die een relatie heeft met een vrouw. 'Ze zeggen dat Silva een heksenjacht zal beginnen op homo's, maar dat is bangmakerij. Marina behoort weliswaar tot een conservatieve kerk, maar ze staat voor de mensenrechten. Voor haar is iedereen gelijk.'

null Beeld AP
Beeld AP

Conservatieve niet afgeschud

Tijdens de campagne is het Silva niet gelukt haar conservatieve imago van zich af te schudden maar dat heeft volgens politicoloog Moisés nauwelijks invloed op de resultaten. 'Dit is een oerconservatief land', zegt hij. 'Driekwart van de Brazilianen is tegen abortus, en een meerderheid is tegen het homohuwelijk. Silva is ruimdenkender dan de gemiddelde Braziliaan.'

Dat Silva de afgelopen week is gezakt in de peilingen, heeft dan ook meer te maken met het succesvolle moddergooien van Rousseff. Zij benadrukt het totale gebrek aan regeringservaring van Silva en blijft volhouden dat haar rivale de sociale programma's stop zal zetten.

Rousseff zet Silva neer als een zwakke, wispelturige en naïeve vrouw, waardoor Silva's zorgvuldig opgebouwde imago van eerlijke en zachtaardige politicus tegen haar is gaan werken. De Brazilianen twijfelen of Silva de harde politieke realiteit wel aankan. Ook omdat ze in het congres slechts op geringe steun zal kunnen rekenen, wat regeren er niet makkelijker op maakt.

In de laatste peilingen heeft Silva een kleine voorsprong op Aécio Neves. Morgen moet blijken of de Brazilianen durven te kiezen voor een nieuw avontuur, of dat ze gaan voor het bekende menu en Marina Silva terugsturen naar het rijk der dromen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234