Maandag 24/01/2022

Opinie

De huidige taxshift kan niet anders dan als een eerste aanzet gezien worden

Premier Charles Michel. Beeld BELGA
Premier Charles Michel.Beeld BELGA

Ivan Van de Cloot is hoofdeconoom aan het Itinera Institute en executive professor Economie aan de Antwerp Management School. Hij schreef het boek 'Tax shift, Waarom ons land een belastinghervorming nodig heeft' (Lannoo).

Ivan Van de Cloot

De regering is dus bevallen van haar taxshift. Er komt een bijkomende lastenverlaging van 3,7 miljard euro zodat samen met de eerder besliste maatregelen van deze regering men op 7,2 miljard euro komt. Dit is zowat 2 procent van het bbp. Dit is wellicht meer dan verwacht kon worden op zo'n korte termijn gegeven de grote meningsverschillen die binnen deze coalitie bestaan.

Een werkelijke strategische hervorming van ons belastingstelsel vergt echter tijd. Bovendien vereist dit vertrouwen dat dit niet zal uitdraaien op een taxlift. Werk voor de komende jaren dus. Dat de btw op elektriciteit opnieuw op 21 procent komt is feitelijk geen nieuw beleid. De vorige regering Di Rupo had deze maatregel sowieso voorzien als slechts een tijdelijke ingreep, omdat de verlaging geframed werd als een relancemaatregel. Dit was vooral de enige manier waarop voorgewend kon worden dat de kostprijs ervan beperkt zou blijven.

Sowieso werd deze maatregel door de burgers zelf betaald omdat de prijs van elektriciteit in de index van de consumptieprijzen opgenomen is. Een lagere stijging vertaalt zich dan ook in een kleinere stijging van de lonen bij indexering. Met andere woorden: de loontrekkende zou dit "cadeau" betalen via zijn eigen loonbriefje. Bovendien was het gezien de concentratie in de elektriciteitssector wel erg realistisch dat de btw-verlaging vooral een cadeau was voor de marges in de sector.

Ivan Van de Cloot. Beeld Franky Verdickt
Ivan Van de Cloot.Beeld Franky Verdickt

Het was altijd ongeloofwaardig dat gesteld werd dat het efficiënter was voor jobcreatie om de btw op elektriciteit te verlagen dan de kost van arbeid direct te verlagen. In feite kon dit gelden als een illustratie hoe fiscaal beleid niet gevoerd moet worden. Met name maakt men hier gebruik van de kortzichtigheid van de buitenwereld om fiscaliteit te reduceren tot een cadeaupolitiek voor de achterban. Belastingen herleiden tot een wegnemen van middelen bij de belastingplichtige kan enkel uitmonden in slecht beleid.

Wat we nodig hebben is dat de regering nu aan de administratie de opdracht geeft om de impact van haar beslissingen te laten evalueren. Laten we er even van uitgaan dat de regering haar administratie niet wil misbruiken voor louter partijpolitieke discussies. In dat geval formuleert ze de vraag voor het becijferen van een voorstel op zo'n manier dat zowel de voordelen als de nadelen afgewogen worden, zowel op korte als op lange termijn.

Als de administratie een steekproef heeft van de bevolking, is het uiteraard het makkelijkst om de directe neerslag van een fiscale maatregel te berekenen op bepaalde onderdelen van de totale populatie. Daar mag dergelijke oefening allerminst bij stoppen. Uiteraard is het veel complexer om het doorwerken van de maatregel te bekijken in de economie. Het is echter niet omdat dit moeilijker is dat dit niet moet gebeuren.

Een belastinghervorming heeft een hoger doel dat niet bestaat uit bepaalde groepen in de bevolking tegen elkaar uit te spelen. De beoordeling van een fiscale hervorming moet dan ook gebeuren met criteria inzake het behalen van dat doel. Pas wanneer dat thema voor iets anders staat dan het creëren van winnaars en verliezers, is het klimaat rijp voor een betekenisvolle en diepgaande fiscale hervorming.

De huidige taxshift kan daartoe niet anders dan als een eerste aanzet gezien worden. Het is nu in grote lijnen duidelijk hoe de verlaging van de werkgeversbijdrage van 33 naar 25 procent gefinancierd wordt. Dat is sowieso goed want in een land met onze overheidsschuld zijn budgettaire avonturen uit den boze.

De btw-verlaging op de elektriciteit werd door de vorige regering beslist af te lopen einde van 2015. Wellicht rekende ze erop dat een volgende regering onder druk zou komen om deze (onterecht) aantrekkelijke maatregel toch verder te zetten. Deze coalitie heeft de bluf daarvan echter doorprikt.

Verder financiert men de verlaging van de lasten op arbeid met het verhogen van de accijnzen op diesel, tabak en drank. Een maatregel die zowat in elke begrotingscontrole aan bod komt. Accijnzen worden immers op fysieke hoeveelheden geheven terwijl andere inkomsten door de effecten van hogere prijzen spontaan evolueren. Een regering vindt daarin dus steevast een welkome bron om een gat dicht te rijden.

We bepleiten dat er opnieuw een echte strategische denkoefening komt waarin deze zogenaamde "sin taxes" werkelijk ingeschakeld worden met het oog op hun gedragssturende doel eerder dan een quick fix om de gaten te vullen. Het verhogen van de roerende voorheffing van 25 naar 27 procent is een vervolg op het parcours van vorige regering waarbij deze belasting reeds van 15 naar 21 en 25 ging. Voor een stuk is dit vandaag de weg van de minste weerstand omdat rendementen toch laag zijn.

Dan is er nog een speculatietaks bij aan- en verkoop aandelen binnen 6 maanden. Gezien de regering zelf de geraamde opbrengst ervan op maar 28 miljoen legt, blijft dit eerder symbolisch. Samengevat zijn de maatregelen ter financiering van de lastenverlaging niet verrassend en zit er enige innovatie tussen met de 900 miljoen euro via eco- en gezondheidsfiscaliteit.

Verder is het uitkijken naar de details van de aankondigde 700 miljoen euro aan 'efficiëntiewinsten' op het overheidsapparaat. Voor Itinera is het criterium van een voldragen fiscale hervorming dat daarna geloofwaardig een fiscale stabiliteit kan gegarandeerd worden voor minstens twee regeerperiodes. Niemand zal de illusie koesteren dat dergelijke "Pax fiscalis" verwacht kan worden na deze taxshift.

We moeten na zoveel jaren dringend afkicken van de verwachting dat een regering zich enkele dagen kan opsluiten in een kasteel en dan kan bevallen van de oriëntatie van het beleid voor de komende jaren. Diepgaande maatregelen vergen nu eenmaal meer tijd. Denk aan de fiscaliteit van bedrijfswagens. Denk aan de afwezigheid van neutraliteit in ons belastingstelsel waarbij een ander tarief geldt afhankelijk van hoe de burger zijn geld belegt.

Denk aan de aftandse fiscale behandeling van onroerend goed. Niet alleen omdat de 'fictieve' huurprijzen al decennia niet meer herzien werden. KI-verhoudingen van 10 tegen 1 voor woningen met een vergelijkbare verkoopprijs zijn geen uitzondering. Je zou denken dat niemand met oog voor het algemeen belang zich comfortabel voelt bij deze status quo. Denk aan de noodzakelijke agenda van vereenvoudiging. Zolang dat iedereen naar deze taxshift enkel kijkt als slechts een eerste stap, hoeft het oordeel erover niet te onbarmhartig te zijn.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234