Zondag 28/11/2021

OpinieDirk Barrez

De klimaatcrisis aanpakken doe je door wél rekening te houden met worstcasescenario’s

NASA-beelden tonen barsten in ijskap van Antarctica. Beeld NASA/Digital Mapping System
NASA-beelden tonen barsten in ijskap van Antarctica.Beeld NASA/Digital Mapping System

Dirk Barrez is hoofdredacteur van PALA.be en auteur van Transitie. Onze welvaart van morgen en 11 politieke dwaasheden. 50 jaar schuldig verzuim van onze politici.

Het IPCC en de klimaattop in Glasgow gaan ervan uit dat de zee in 2100 maximaal een meter is gestegen. Maar hoe zeker is dat als het water vroeger bij vergelijkbare CO2-concentraties wel 4 tot 5 meter per eeuw steeg? En als wetenschappers een snel afkalven van de ijskappen mogelijk achten?

Met een klimaatcrisis die al ruim 50 jaar aansleept, zou men verwachten dat de ernst van de dreiging voldoende duidelijk is. Toch wijst veel op een zware onderschatting van de snelheid en de grootte van de gevolgen die op ons afkomen zoals het stijgende zeewater. Neem de recente VUB-studie over de zeespiegelstijging op lange termijn. Zelfs in het meest ongunstige scenario duurt het 230 jaar om de zee 2 meter te zien stijgen en 460 jaar voor 5 meter. In zijn Sixth Assessment Report gaat het IPCC uit van een waarschijnlijke stijging van de zeespiegel in 2100 met een kwart tot één meter.

Maar hoe zeker is dat? Kunnen zij uitsluiten dat het water over 100 jaar niet 1 maar al 2 meter of zelfs 5 meter is gestegen? Kunnen zij verzekeren dat het in geen geval 7 meter stijgt? Of nog meer? Minstens 3 vaststellingen stemmen tot nadenken: de wetenschappelijke traagheid, de geschiedenis van onze aardbol en de onbekendheid met de complexiteit die zich aandient.

Al decennia ziet het IPCC zich verplicht om de gevolgen van de klimaatverandering steeds zwaarder in te schatten. Die trage voortschrijding van het breed gedragen wetenschappelijk inzicht is vooral vervelend omdat het ook de vordering van het draagvlak in de samenleving, politiek en economie vertraagt om te handelen en de klimaatcrisis ernstig aan te pakken.

In de voorbije 3 miljoen jaar kwam het zeewater diverse malen minstens 6 meter hoger dan vandaag. Naargelang de temperatuur 1 tot 3 graden hoger was dan voor de industriële revolutie en de CO2-concentratie 300 tot 400 deeltjes per miljoen (ppm) bedroeg, steeg de zeespiegel mogelijk nog meer, met 9, 13 of zelfs 45 meter. Vandaag zijn we flink op weg naar minstens 3 graden temperatuurstijging. En de CO2-concentratie bedraagt 420 ppm, dat is het hoogste cijfer in meer dan 10 miljoen jaar.

Dat verleden onthult ook dat het zeeniveau vroeger al steeg met 4 tot 5 meter per eeuw, en dat gedurende enkele honderden jaren. Dan smolt niet alleen de hele ijskap van Groenland – goed voor 7 meter extra – maar ook grote delen van de ijskappen op Antarctica.

Met hoeveel zekerheid kan de VUB-studie dan beweren dat de zee in 2500 maximaal 5 meter zal zijn gestegen en dus voorspiegelen dat de Groenlandse ijskap niet volledig zal zijn gesmolten en de ijskappen van Antarctica nog bijna intact zijn? Houden de klimaatmodellen voldoende rekening met alle belangrijke vaststellingen? Ook met de mogelijkheid van een zelfversterkend en niet meer te controleren proces van snelle evoluties - smelten noordpoolijs, afkalven ijskappen, tragere of zelfs gestopte golfstroom, ontdooien permafrost … - dat naar een broeikasaarde leidt.

Onder andere de klimaatwetenschapper James Hansen zegt al lang dat de ijskappen veel kwetsbaarder kunnen zijn dan het IPCC inschat. Hij waarschuwt voor het gebruik van modellen die “veel te sloom” zijn om te vatten hoe het ijskappen werkelijk vergaat. Hij argumenteert dat de aantasting van ijskappen non-lineair verloopt en ze veel sneller kunnen smelten dan vele studies aannemen. Zo kan de ijskap van West-Antarctica verdwijnen, niet in een tijdspanne van 10.000 jaar, millennia of eeuwen, maar van decennia.

De VUB-studie hanteert als slechtste geval niet de nochtans plausibele mogelijkheid van een snelle non-lineaire evolutie waarbij Groenland 7 meter zeespiegelstijging veroorzaakt, vlug aangevuld met vele meters smeltwater van Antarctica. Het IPCC dekt zich wat in en “sluit toch niet uit dat het water 2 tot 5 meter hoger komt, respectievelijk in 2100 en in 2150”. Maar wat in Glasgow prevaleert, is de waarschijnlijke stijging van een kwart tot 1 meter in 2100.

Er ontbreekt op de klimaattop manifest een scenario waarin de zeespiegel de komende 100 jaar stijgt met 5 meter, en waarin zich dat vele eeuwen herhaalt. Dat wordt door de snelle afbrokkeling van wetenschappelijke zekerheden over stabiele Antarctische ijskappen almaar waarschijnlijker.

Nog is dat onvoldoende want de mensheid blijft onverminderd bezig met een ongezien planetair experiment richting broeikasaarde. Dan verhoogt de temperatuur met mogelijk beduidend meer dan 3 graden. Een losgeslagen klimaatverandering brengt ons op volledig onbekend en onstabiel terrein … Zelfs 10 meter zeespiegelstijging of nog meer in 100 jaar is dan niet langer ondenkbaar.

Natuurlijk zijn dat uiterst vervelende scenario’s. Maar ze moeten op tafel liggen in Glasgow zodat eindelijk gebeurt wat moet: de klimaatcrisis na 60 jaar echt ernstig aanpakken. Anders verloopt ons voortschrijdend inzicht en handelen straks trager dan het wegsmelten van de ijskappen en het onderlopen van alle grote zeehavensteden in de wereld.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234