Woensdag 06/07/2022
Alicja Gescinska. Beeld dm
Alicja Gescinska.Beeld dm

ColumnAlicja Gescinska

De Molenbeek-uitspraak van Conner Rousseau? Je gevoel in een debat gooien is effectiever dan een argument

Alicja Gescinska is schrijfster en filosofe verbonden aan de Universiteit van Buckingham. Ze is ook vicevoorzitter van PEN Vlaanderen en VUB Fellow. Haar column verschijnt tweewekelijks.

Alicja Gescinska

Over de befaamde – volgens sommigen infame – Molenbeek-uitspraak van Conner Rousseau is de voorbije week al te veel inkt gevloeid. Des te opvallender is het dat er over het meest veelzeggende woordje in zijn uitspraak nauwelijks iets is gezegd. Ik heb het over het woordje ‘voel’. De voorzitter van Vooruit heeft het gevoel niet meer in België te... Enfin, de rest is welbekend. Waarom is dat zo’n belangrijk en toch zo’n over het hoofd gezien woordje?

Rousseaus uitspraak is – voor alle duidelijkheid – het zoveelste stormpje in een glas water. Een zelfgecreëerde storm bovendien, die past in een politieke strategie en marketing. Af en toe chargeren, een bewering doen die even verfijnd is als een tackle met gestrekte benen; dat is aandacht gegarandeerd. En politici leven van aandacht. Ik wou er zelf dan ook niet te veel gedachten aan verspillen. Je moet een politicus niet gunnen waar hij al te opzichtig naar hengelt.

Maar toch... Begin deze week ging ik in gesprek met onderzoeksjournaliste Hind Fraihi over de staat van de democratie. Aanleiding was Difference Day – een jaarlijks initiatief van de Vrije Universiteit Brussel in het kader van de Dag van de Persvrijheid (in 1993 werd 3 mei door de VN als dusdanig uitgeroepen). Fraihi bezit de nodige expertise over Molenbeek. Ons gesprek ging over haar onlangs gepubliceerde boek Antipode, over de invloed van verschillende vormen van radicalisering op het publieke debat en de samenleving. Na ons gesprek kregen we uit het publiek de vraag hoe we de uitspraken van Rousseau inschatten, en of we die gevaarlijk vonden.

Zo begonnen mijn gedachten er toch over te malen. Fraihi uitte haar verbazing over de verbazing. Ze argumenteerde dat Molenbeek al sinds jaar en dag structurele problemen kent, zoals huisvesting. Die problemen moet je niet ontkennen, maar aanpakken, en zeker niet gebruiken voor politieke profilering.

Emocratie

Zelf moest ik denken aan wat Robert P. George ooit treffend verwoordde. George is de belangrijkste Amerikaanse conservatieve filosoof van het moment. We leven volgens hem in een age of feeling. Het publieke debat, de politiek, de moraliteit zelf: emoties voeren de boventoon, gevoelens bepalen de norm. Wat vroeger religie deed, en daarna (met de verlichting) de rede, is nu weggelegd voor emoties. Wat is onze toetssteen van goed en kwaad? Wanneer vinden we iets gepast of slecht? Goed is wat goed doet voelen. Slecht is wat een slecht gevoel geeft.

Wat dit betekent voor het politieke en publieke debat hebben we de voorbije jaren met lede ogen moeten aanschouwen: feiten, waarheid, visie en argumentatie komen in de verdrukking. Het politieke debat draait om het inspelen op de gevoelens van de burger en op het uitspelen van je eigen gevoelens. Democratie wordt emocratie. Als iemand iets voelt, dan is het een feit, dan is het waar; tegen gevoelens valt niet te argumenteren. De uitspraak van Rousseau past in dit plaatje, en is tekenend voor de huidige politieke cultuur. Je gevoel in een debat gooien is effectiever en vooral veel gemakkelijker dan een argument.

Besmettelijk

Maar een subjectief gevoel is geen objectief feit. Wanneer we ervan uitgaan dat politiek om feiten moet draaien, moeten politici hun subjectieve gevoelens niet als politieke wapenfeiten hanteren. De kwaliteit van een democratie hangt af van de kwaliteit van het debat. Om beide op peil te houden, mogen politici niet te kwistig zijn in het delen van wat ze voelen. De reden is dat politieke gevoelens even besmettelijk als een virus kunnen zijn. Ansteckung heet dat fenomeen in de filosofische literatuur. Denkers als Max Scheler en Jeanne Hersch spraken vorige eeuw over zo’n Ansteckung om te verklaren hoe antidemocratische gevoelens en ressentiment jegens bepaalde delen van de samenleving wijdverbreid worden.

Wanneer ons dus de vraag gesteld werd of wij Rousseaus woorden gevaarlijk vonden, is dit wat mijn gedachten ervan maakten. Ongevaarlijk allerminst. Misschien was een korter, krachtiger antwoord wel effectiever en vooral gemakkelijker geweest: sommige uitspraken geven mij het gevoel dat ik niet naar een socialistische partijvoorzitter zit te luisteren, maar naar een extreemrechtse. En tegen gevoelens valt o zo weinig in te brengen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234