Woensdag 06/07/2022

OpinieLieven Buysse

De verrijzenis van Boris Johnson: Oekraïne heeft de Britse premier gered

Protestbord in Downing Street, Londen. Beeld Getty Images
Protestbord in Downing Street, Londen.Beeld Getty Images

Lieven Buysse is hoogleraar Engelse taalkunde en Britse cultuur aan de KU Leuven Campus Brussel.

Lieven Buysse

De Britse premier Boris Johnson komt met alles weg. Hoewel hij zijn eigen coronamaatregelen overtrad en daar zopas voor beboet werd, lijkt hij daar politiek mee weg te komen. Sterker nog, nadat hij maandenlang voor zijn politieke overleven moest vrezen door crises allerhande, lijkt de verrijzenis nabij.

De feiten zelf ogen banaal: op zijn verjaardag hebben verschillende medewerkers hem kort gefêteerd in zijn bureau, terwijl toen niet meer dan twee mensen samen mochten komen. Het is nog niet zeker of het bij deze ene boete zal blijven. De politie onderzoekt een twaalftal lockdownfeestjes in en rond de ambtswoning van de premier, en die worden allemaal afzonderlijk behandeld. Belangrijker is zijn politieke verantwoordelijkheid.

Inmiddels werden meer dan 50 boetes uitgeschreven voor ministers, kabinets- en partijmedewerkers. Als beleidslui hun eigen pas uitgevaardigde en tot vervelens toe gecommuniceerde regels met voeten treden in een omgeving waarin ze zich perfect veilig wanen, lachen ze de bevolking in het gezicht uit. In volle coronacrisis moesten nauwe medewerkers van Johnson vertrekken voor minder ernstige vergrijpen. Nu de overtredingen systemisch blijken te zijn geweest, wordt niemand de laan uit gestuurd.

De volle verantwoordelijkheid ligt bij de premier, die een cultuur van onaantastbaarheid en privilege op z’n minst gedoogd heeft. Johnson verengt zijn verdediging echter tot dit ene geval: hij wist niet dat hij de regels overtrad. Hoewel de premier daarmee blijk geeft van grove incompetentie, gokt hij er wellicht op dat veel Britten zich erin herkennen (de regels veranderden nu eenmaal geregeld), en dat ze de uitleg zien sporen met zijn al lang gecultiveerde imago van sympathiek warhoofd.

Johnson had geen andere keuze. In het parlement had hij herhaaldelijk beweerd dat hij noch zijn medewerkers de regels overtreden hadden. Als onderzoek nu het tegendeel aantoont én hij zou toegeven dat hij de regels kende, zou hij het parlement bewust om de tuin hebben geleid. Dat is een ernstig vergrijp dat enkel tot ontslag kan leiden. De kaart van de onwetendheid was dus de enige die hij kon trekken.

Als Johnson zelf niet opstapt, kunnen zijn eigen Tory-parlementsleden hem nog altijd aan de deur zetten. Was deze boete enkele maanden geleden uitgeschreven, dan had Johnson het warm onder de voeten gekregen, maar zijn parlementariërs lijken momenteel weinig te voelen voor een opstand. De omstandigheden komen Johnson goed uit.

Futiliteiten zoals een lockdownfeestje wegen volgens zijn medestanders niet op tegen de oorlog in Oekraïne. Nochtans zijn er notoire precedenten van eerste ministers die vervangen werden in tijden van oorlog: Churchill volgde Chamberlain op bij de start van de Tweede Wereldoorlog en Asquith werd in 1916 – volop in de Eerste Wereldoorlog – vervangen door Lloyd George. Johnson kan dus gerust opzijgeschoven worden, zeker omdat het Verenigd Koninkrijk nu niet zelf in oorlog is.

Toch is dat geen aantrekkelijk idee. De naweeën van de coronacrisis, de gevolgen van een slecht beheerde brexit, de energiecrisis, en de oorlog in Oekraïne dragen allemaal bij tot een economische crisis die de koopkracht van de gewone Brit hard raakt. Een politieke crisis die de problemen van de man en vrouw in de straat negeert, is weinig wenselijk. Gedoodverfde kandidaat-opvolgers houden zich ook nog even gedeisd, want de huidige premier kan de kastanjes best zelf uit het vuur halen. Bovendien is een van hen, minister van Financiën Rishi Sunak, zelf aangeschoten wild, met evenzeer een coronaboete, een aangekondigde belastingverhoging, en het nieuws dat zijn vrouw zelf Britse belastingen ontwijkt door zich in India te domiciliëren. Liz Truss ziet in Oekraïne dan weer een opportuniteit om zich als minister van Buitenlandse Zaken te profileren.

Oekraïne heeft Boris Johnson dus voorlopig gered. De oorlog leidt de aandacht niet enkel af van zijn persoonlijke schandalen, ook de andere crises waar hij mee worstelt, komen minder prominent in beeld. Daarnaast krijgt hij – eindelijk – de kans om te bewijzen dat hij en zijn land na de brexit opnieuw meespelen op het wereldtoneel. Of hem dat lukt, is zeer de vraag. Alle Europese leiders profileren zich op dat toneel, het VK heeft minder performant gereageerd op de vluchtelingencrisis dan de EU, en de Britse premier staat altijd in de schaduw van de Amerikaanse president. Bovendien moeten de binnenlandse problemen wel degelijk opgelost geraken. Afgaand op Johnsons gelopen parcours is het maar een kwestie van tijd voor hij zelf een volgende kiezel in zijn schoen en in die van zijn partij stopt.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234