Woensdag 17/08/2022
Anton Jäger. Beeld dm
Anton Jäger.Beeld dm

ColumnAnton Jäger

De wilde jaren 70 komen onder geen beding terug. De makke jaren 90 zijn voor eeuwig voorbij

Anton Jäger is historicus van het politieke denken aan het Leuvense Hoger Instituut voor Wijsbegeerte. Zijn column verschijnt tweewekelijks.

Anton Jäger

“Nu zijn we echt in feeënland beland!”, sprak de man op het scherm. Grijnzend wees hij naar een groepje spoorwegarbeiders dat achter hem een stakingspiket bemande. De man, Mick Lynch, werd geïnterviewd door Brits journaliste Kay Burley over aanstaande stakingen bij zijn vakbond. Die vroeg hem wat er zou gebeuren moesten er uitzendkrachten ingezet worden om het stakingspiket te breken. “Weet u wel hoe een stakingspiket werkt?”, antwoordde Lynch smalend, “we zullen hen vriendelijk vragen niet te gaan werken. Zo werkt dat.”

De conversatie tussen Burley en Lynch biedt een leerrijke radiografie van het Verenigd Koninkrijk anno 2022. Lynch is sinds vorig jaar délégué voor de Britse spoorwegvakbond RMT. Begin deze zomer kondigde hij na een stemming een reeks stakingen aan bij een sectie van het treinpersoneel. Het betreft de grootste syndicale acties in decennia. Deze acties dienen niet alleen als antwoord op geplande besparingen bij het ministerie van Transport, maar ook als respons op de algemene stijging van levenskosten en loonstagnatie na de pandemie.

In een land van pendelaars en metropolen is dergelijke actie nooit een sinecure. Labour-politici werden al opgedragen elke stakingspost te weren. Een liberale politica stelde voor om het leger in te zetten als stakingsbrekers. Een rechtse politicus betichtte de spoorwegvakbond dan weer van Poetin-sympathieën.

Vooral in de conservatieve media regende het al snel historische verwijzingen. De meeste daarvan grepen terug naar de jaren 70, en vooral naar de zogenaamde ‘Winter of Discontent’ van 1979 – nu omgedoopt tot de ‘zomer van ongenoegen’. Vlak voordat Margaret Thatcher haar meerderheid won in het Lagerhuis, werd het Verenigd Koninkrijk toen overspoeld door officiële en onofficiële stakingen. Dertig jaar later heeft het Verenigd Koninkrijk nog altijd de strengste vakbondswetten van de ontwikkelde wereld. De resultaten lieten zich voelen: de reële Britse lonen stegen niet meer sinds 2011 en de publieke sector werd drastisch ingekrompen.

In haarfijn Engels legde Mick Lynch de voorbije week tijdens interviews die feiten voor. Daarmee waagde de vakbondsleider zich ook aan expliciet economische analyses. Volgens talrijke commentatoren zijn de recente prijsstijgingen vooral te wijten aan stijgende lonen. Die lezing werd ook beaamd door premier Johnson. Lynch betwist die analyse. In plaats van een ‘loonprijsspiraal’ – waar de loonstijgingen van werknemers de kosten van bedrijven opdrijven – spreekt Lynch van een ‘prijsloonspiraal’. Net door de recente prijsstijgingen eisen werknemers meer loon. Daarmee wordt vanwege werkgevers dus ook een griffe toegeving gedaan: prijscontroles zijn uit den boze, behalve op één handelswaar – arbeid.

Lynch blijft ook een sociologische verschijning. In de jaren 70 hadden Britse kranten nog tientallen ‘industriële correspondenten’ in dienst, die dagelijks berichten over relaties op de werkvloer. Vandaag zijn dergelijke reporters op één hand te tellen. Daarmee verdween ook een van de voornaamste platformen voor de Britse arbeidersklasse, die zo haar stem in het publieke debat kon handhaven. Zelfs bij het conservatieve magazine The Spectator werd de recht-voor-zijn-raaphouding van Lynch geprezen: een avatar van een militante arbeidersklasse die niet “zal bedelen of smeken”, maar gewoon wil onderhandelen over de prijs van zijn waren.

De vergelijking met de jaren 70 is nochtans niet feilloos. In 1979 verloor het Verenigd Koninkrijk maar liefst 30 miljoen werkdagen aan stakingen. In 2018 waren dat er een schamele 300.000. Wij leven nog steeds in een tijdperk van “spectaculair scheve klassenmacht”, zoals historicus Adam Tooze opmerkte. Of zoals de Financial Times nog bouder stelde: “De arbeidersklasse als een samenhangende sociale kracht bestaat niet meer.”

Toch heeft de RMT-staking wel degelijk symbolisch belang. Een krappe arbeidsmarkt en onvoorziene vraag naar werkkrachten creëert bij vele Britten een gevoel dat hun onderhandelingspositie is verbeterd. De wilde jaren 70 komen onder geen beding terug. Maar de makke jaren 1990, toen Tony Blair nog verkondigde dat hij geen letter zou veranderen aan Thatchers antivakbondswetten, zijn voor eeuwig voorbij.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234