Maandag 24/01/2022

OpinieMeldet.org

‘Er bestaat geen twijfel over: wij leven in een patriarchale maatschappij’

Overpoortstraat in Gent, Café Elixir, waar verkrachting zou hebben plaats gevonden. Beeld Wannes Nimmegeers
Overpoortstraat in Gent, Café Elixir, waar verkrachting zou hebben plaats gevonden.Beeld Wannes Nimmegeers

Eva Destoop, Joris Luyckx en Lise Goossens, Uitbaters Café Blond / Oprichters Meldet.org

Eva DestoopJoris Luyckx en Lise Goossens

De voorbije weken zorgden we door luid straatprotest en aanhoudende communicatie op sociale media dat een oud en wijdverspreid fenomeen weer in de schijnwerpers werd geplaatst: verkrachtingscultuur. Onze boodschap: seksueel geweld moet nu stoppen en het moet gedaan zijn met de schuld daarvoor bij ons te leggen. Wij willen met deze bijdrage, waarvoor we konden rekenen op hulp vanuit onze netwerken, reageren op de wijze waarop er vanuit beleid en media wordt omgegaan met onze acties en communicatie.

Geen nieuw fenomeen

Niet dat er geen pogingen werden gedaan om de verkrachtingscultuur al veel eerder te belichten. De woede die zich via de feministische golven, zeker vanaf de jaren zestig, uitte in het verzet tegen het patriarchaat, is dan ook de vuurrode draad. Het patriarchaat, dat is een verzameling van diep gewortelde culturele en sociale fenomenen die onder meer zorgen voor seksisme, queer- en transfobie.

Eén zo’n oud fenomeen is dus het niet geloven en beschuldigen van slachtoffers van seksueel geweld. Een ander fenomeen is het schenden van onze lichamelijke autonomie. Weer een ander fenomeen is de communicatieve neerbuigendheid zo typerend voor machogedrag. Al deze fenomenen kennen op sociale media hun vertaling in victim blaming, rape culture, mansplaining, tone policing en toxic masculinity.

Hoe kwaad moeten we dus nog worden alvorens er daadwerkelijk (h)erkenning is van het probleem? Want laat duidelijk zijn: het probleem wordt niet (h)erkend. Zelfs nu niet, ondanks de vele advocaten, psychologen, beleidsmedewerkers en politici die in de zee van media-aandacht het woord nemen en krijgen. Moest het probleem echt (h)erkend worden, zou Vincent Van Quickenborne (Open Vld) niet de zoveelste aankondiging doen over zwaardere gevangenisstraffen, zou Stad Gent niet pleiten voor gescheiden toiletten en meer camerabewaking in de horeca en zou Mathias De Clercq (Open Vld) geen taskforce in het leven roepen. Er bestaat geen twijfel over: wij leven in een patriarchale maatschappij.

Intersectioneel denken

Waar is het structurele antwoord met (ervarings)deskundigen in plaats van een zoveelste, wellicht peperdure, losse flodder die nooit fundamentele veranderingen zal verwezenlijken? Waar blijft de praktische uitvoering van het intersectionele perspectief dat de bestaande machtsdynamieken (h)erkent en daar ook naar handelt?

Zo’n intersectionele blik is noodzakelijk om de diversiteit die inherent is aan de wereld te begrijpen en er op te vertrouwen. Hoe wij als witte mensen ons gedragen tegenover mensen met een donker(der)e huidskleur, zal veel beter begrepen worden door mensen van kleur en zwarte mensen dan door ons. Hetzelfde geldt voor flinta* (Female, Lesbian, Intersex, Trans, Agender ea, red.) en queer personen en het gedrag dat cismannen stellen tegenover ons. Een persoon van kleur of zwart persoon die ook flinta* of queer is, bevindt zich dus op een kruispunt, een intersectie, van twee vormen van onderdrukking: de racistische en de seksistische.

Ervaart de ander de wereld op een gelijkaardige manier als ik? Reageert de ander op mij omwille van hoe ik eruit zie of hoe ik werkelijk ben? Is het normaal dat witte cismannen me behandelen, aanspreken of exotiseren zoals ze doen? Het zijn vragen die dagelijkse kost zijn voor mensen van kleur en zwarte mensen, net als voor flinta* en queer personen. Deze zelfreflectieve vragen worden uitvergroot bij kinderen, senioren, mensen met beperking, dikke mensen en neurodivergente personen. Hoe complexer de intersecties die aanwezig zijn bij iemand, hoe verder af van de witte, patriarchale norm die persoon staat en hoe kwetsbaarder voor seksueel geweld die is.

Fundamentele verandering

Veel mensen, voornamelijk witte cismannen, klagen dat er te veel moeilijke termen worden gebruikt. Wat die klaagzangen verhullen is een defensieve houding. Een houding die krampachtig aan de bestaande structuren en culturen poogt vast te houden - ook al hebben die, globaal gezien, altijd alleen maar een minderheid gediend.

Niemand zei dat verandering makkelijk zou zijn. Het kan aanvoelen alsof je een deel van je identiteit verliest. Het kan bij je overkomen alsof iemand je kwaad wil aandoen. Het kan lijken alsof alles wat je voor waar aannam, niet meer klopt. Dat is nu eenmaal wat er gebeurt als je je bewust wordt van je eigen privileges. De mentale en emotionele arbeid die we van jou verwachten, is echter noodzakelijk voor de verandering die nodig is om de torenhoge uitdagingen op vlak van zorg, klimaat en sociaaleconomische ongelijkheid samen aan te gaan.

Wees dus aandachtig voor en luister naar de mensen in je netwerk die de wereld anders ervaren. Leer bij en pas je gedrag daaraan aan. Zoek professionele hulp indien dit niet lukt. Ontwikkel communicatievaardigheden om erover te praten. Spreek je maten erop aan wanneer ze over anderen hun grenzen gaan. Is je omgeving overwegend mannelijk en wit? Ken je veel problematische drank- en middelengebruikers? Heb je te weinig geld of hulp om waardig te kunnen leven? Begin dan daar, maar laat je racisme en seksisme thuis.

Wij pleiten voor professionele traumabegeleiding voor slachtoffers, voor inclusieve vluchthuizen en zorgcentra na seksueel geweld en voor daderbegeleiding om recidive te voorkomen. Wat als we in plaats van langere gevangenisstraffen zonder verantwoording of schulderkenning van de dader, streven naar begeleiding van de persoon in kwestie tot er écht schuldinzicht is? Zou dat niet tot méér erkenning leiden voor overlevers en meer fundamentele veranderingen kunnen teweegbrengen?

Wij pleiten voor een cultuur van instemming (“consent”) waarin de autonomie van ons eigen lichaam centraal staat. Voor structurele integratie van intersectionaliteit en anti-racisme in onze witte maatschappij. Voor een conflict- en geschillenbeslechting die gebaseerd is op schadebeperking (“harm reduction”). Voor een herstel- en transformatief recht waarin de slachtoffers en overlevers centraal staan, niet de daders.

Het alternatief komt van onderuit

Alle tot nu toe genomen maatregelen zijn gebaseerd op vooroordelen en misverstanden met als resultaat symptoombestrijding. Want al die repressieve maatregelen ten spijt, lost het noch op de korte, noch op de lange termijn iets op - integendeel. Neem je de tijd om echt te luisteren naar de slachtoffers en overlevers van seksueel geweld? Worden wij er dan beter van als onze daders (langer) de gevangenis in gaan? Vermindert het seksueel grensoverschrijdende gedrag in de samenleving erdoor? Het is een publiek geheim dat het antwoord hierop drie maal neen is.

Al decennia zijn er verschillende bewegingen van onderop die strijden tegen grensoverschrijdend gedrag en de praktische vaardigheden én trainers met (ervarings)deskundigheid in huis hebben. Misschien kan het podium voor hen gecreëerd worden, iets waar bondgenoten pas echt een rol in kunnen spelen. Zo kan Stad Gent in plaats van top-down te organiseren, helpen in bottom-up te faciliteren. Op termijn kunnen zo de gedateerde instellingen en dure consultingcontracten verdwijnen en een maatschappij ontstaan waarin het patriarchaat enkel in de marge bestaat.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234