Maandag 23/05/2022

Opinie

Fragiele processen vragen veiligheid en vertrouwen

Luk Van den Dries  Beeld rv
Luk Van den DriesBeeld rv

Luk Van den Dries doceert theaterwetenschap aan de Universiteit Antwerpen en publiceerde onder meer het boek Corpus Jan Fabre. Observaties van een creatieproces.

Luk Van den Dries

In de mediastorm die is losgebarsten rond Jan Fabre is het bijna onmogelijk geworden om een genuanceerd oordeel uit te spreken. Ik kan dat evenmin, ik ben te innig verbonden met het werk van Jan Fabre, dat ik al meer dan dertig jaar volg, vaak van op de zijlijn, vaak ook van binnenuit rond de repetitievloer.

En voor alle duidelijkheid, ik ben een groot bewonderaar van zijn werk, sinds ik in 1982 voor het eerst een productie zag: ze zette alles wat ik over theater dacht te weten op zijn kop en opende compleet nieuwe horizonten. De motor van dat werk is het repetitieproces en daar heb ik Jan echt leren kennen. Hij vraagt het uiterste van zijn performers, hij eist een compleet engagement, is niet gemakkelijk tevreden en heel direct in zijn communicatie.

Het is niet alleen een stijl, het is zijn hele persoonlijkheid. Hij is brutaal en provoceert graag. Dat dit als pijnlijk en kwetsend wordt ervaren, blijkt uit de vele getuigenissen van de dansers die zijn gepubliceerd. Het is belangrijk dat naar hen wordt geluisterd.

Maar wie de moeite wil doen om een rondvraag te houden bij de vele honderden performers die met hem hebben gewerkt, zal ook een ander verhaal horen: Jan is een uitzonderlijke regisseur, hij stimuleert performers om voorbij te gaan aan wat ze al kennen en kunnen, voor velen blijft het werken met Jan een ijkpunt in hun carrière, een herbronningsproces waarin nieuwe lagen van creativiteit voor het eerst werden aangeboord. Want voorbij die harde hand is er ook een enorme generositeit en een grote bewondering en dankbaarheid voor zijn performers.

Fabre zoekt in zijn werk grenzen op, hij onderzoekt ongemakkelijke gebieden waar we niet graag komen. Mij lijkt dat nog steeds een van de essentiële opdrachten van kunst. Voor iedereen die meewerkt aan deze creatieprocessen levert dat vaak heel confronterend en heftig materiaal op. Performers creëren mee dat materiaal, hun verbeelding ligt mee aan de bron van wat er uiteindelijk op scène komt. Ik sta er vaak versteld van hoe ver ze daarin durven gaan, hoe diep ze in hun eigen grijze zones durven afzakken om iets te tonen wat we in de spiegel nauwelijks zelf durven waarnemen.

Dat zijn altijd fragiele processen. Maar die zijn ook maar mogelijk door het feit dat er ook veiligheid wordt geboden, steun en begrip, dat er een groot veld van vertrouwen wordt gecreëerd. Er wordt naar mijn gevoel nooit iets afgedwongen wat iemand niet wil. Fabre wordt ook steeds omringd door medewerkers die mee dat proces aansturen en begeleiden. Zo heb ik dat althans zelf altijd ervaren in de repetitieprocessen die ik heb kunnen bijwonen.

Kans om in gesprek te gaan

Uiteraard wil ik niets afdoen aan de traumatische ervaringen waarvan ex-werknemers van Troubleyn in hun open brief getuigen. Ze zijn reëel en kunst legitimeert op geen enkele manier persoonlijk leed aan performers aangedaan. Maar eerder dan te verharden in de loopgraven, zie ik er een kans in om in gesprek te gaan en voorbij te gaan aan de tegenstellingen die worden opgeworpen. Hoe de persoonlijke mondigheid vergroten? Hoe met verschillen omgaan? Hoe leren opnieuw te communiceren met elkaar? Waar ligt de grens van de eigen verantwoordelijkheid? Wat houdt macht in? En wat kan theater ons daarover leren?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234