Zondag 22/05/2022

MeningenFrank Schlömer

‘Gegroet, Akropolis’, zei Mikis elke morgen. Adieu, mijn vriend

Mikis Theodorakis Beeld EPA
Mikis TheodorakisBeeld EPA

Frank Schlömer is oud-buitenlandredacteur van deze krant.

Frank Schlömer

Met het overlijden van componist Mikis Theodorakis op 96-jarige leeftijd verliest Griekenland een monument. Ik mag zeggen dat ik een dierbare vriend verlies.

Mikis Theodorakis heb ik leren kennen door concertorganisator Paul Ambach (Boogie Boy). En ik weet ook nog precies waar en wanneer dat was, met name in de Philharmonie van het Duitse Keulen op vrijdag 27 april 1990. Daar trad Mikis toen op met een groot orkest en met George Dalaras, een van zijn lievelingszangers.

Hoewel het dus lang geleden is, weet ik het zo zeker omdat het inkomticket dat ik toen van Ambach kreeg na al die jaren nog verscholen zit tussen de bladzijden van het Verzetsdagboek dat Mikis in 1974 bij uitgeverij De Bezige Bij liet publiceren.

Als ouwe Griekenland-freak wist ik natuurlijk al langer wie hij was; niet alleen door veelvuldige bezoeken aan het land dat ik tot op de dag van vandaag pleeg te idealiseren. Maar vooral ook door betogingen die wij als studenten van wat toen nog Rijksuniversiteit Gent heette tegen de fascistische junta organiseerden.

Die kolonelskliek onder leiding van Georgios Papadopoulos greep op 21 april 1967, met steun van de Amerikaanse CIA en de NAVO, de macht in Athene en hield het land in een ijzeren greep tot 1974. Duizenden Grieken werden het land uit gejaagd – onder hen ook prominenten als de socialistische politicus Andreas Papandreou en de actrice-zangeres Melina Mercouri. Honderden verdwenen achter tralies en werden gefolterd – onder hen Mikis Theodorakis, wiens liederen en optredens meteen werden verboden.

De latere Griekse premier Papandreou schreef over deze periode: “Wat in Griekenland onder het kolonelsregime gebeurt, is vergelijkbaar met wat wij tijdens de nazibezetting hebben leren kennen, met dat verschil dat de junta verstandig genoeg is om geen massa-uitroeiingen te bevelen.”

Natuurlijk hebben onze studentenbetogingen niet voor de val van de militaire junta gezorgd, maar internationale druk van wereldberoemde kunstenaars heeft er wel voor gezorgd dat Mikis werd vrijgelaten en in ballingschap moest vertrekken. Daar heeft hij met anderen meteen het verzet tegen de militaire machthebbers georganiseerd.

Vanaf dan ben ik hem achterna gereisd, waar hij ook optrad. In verschillende landen van Europa zag ik zijn optredens en natuurlijk in Athene en elders in Griekenland. In 1990 heb ik hem eindelijk persoonlijk leren kennen. Via Mikis ontmoette ik ook een paar keren zijn favoriete zangeres Maria Farantouri.

Voor deze krant heb ik Mikis een aantal keren geïnterviewd en in een daarvan zei hij me: “Ik heb met liederen tegen tanks gevochten.” Het zal niemand verbazen dat ik die uitspraak als titel heb gekozen en ik zal dat artikel in mijn rommelige archief nog wel terugvinden, weliswaar na lang zoeken.

In zijn Verzetsdagboek schrijft hij in dezelfde geest: “Jullie hebben tanks. Ik heb mijn liederen. Jullie hebben pech dat de Amerikanen nog geen tanks hebben uitgevonden om liederen te vermoorden. Het spijt me maar ik ben sterker dan jullie, omdat tanks mettertijd verslijten, terwijl mijn liederen mettertijd winnen aan kracht.”

Voordat ik Mikis kende wist ik niet zoveel van Griekse literatuur, al kende ik het land zo goed als op mijn duimpje – tenminste het vasteland van het noorden en de Peloponnesos, niet de toeristische eilanden. Maar door Mikis ken ik dichters als Yannis Ritsos, Konstantinos Kavafis, Giorgos Seferis en anderen van wie hij teksten en gedichten op muziek heeft gezet.

Door Mikis heb ik Pablo Neruda en zijn Canto General gelezen, waar hij magistrale muziek voor componeerde. Door Mikis ben ik naar het concentratiekamp Mauthausen getrokken, waar hij een liederencyclus over schreef die door merg en been gaat. Dankzij Mikis kan ik zijn liederen in het Grieks meezingen. Mikis kon eigenlijk niet echt zo goed zingen, maar hij kon het niet laten, zoals elke Griek. Dankzij Mikis kan ik zelfs de sirtaki dansen, natuurlijk niet zo goed als ook maar het kleinste Griekse jongetje.

Mijn vinylplaten die door hem gehandtekend zijn, zijn grijs gedraaid, mijn cd’s beginnen door het vele spelen ook mankementen te vertonen en nu ben ik mijn vriend zelf helemaal verloren. “Gegroet Akropolis”, placht hij ’s ochtends bij zijn openstaande venster te zeggen, elke ochtend.

Thuis zei hij mij ooit: “Het enige waarover ik na mijn dood bedroefd zal zijn is dat ik de Akropolis niet meer zal zien.” Ook ik zal de majestueuze Akropolis vlak tegenover zijn woning nooit meer uit zijn venster kunnen zien.

Vaarwel mijn goede vriend.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234