Dinsdag 27/09/2022

Column

Griekenland voert ons terug naar 1914

Er hangen nog steeds donkere wolken boven de Europese betrekkingen met Griekenland. Beeld GETTY
Er hangen nog steeds donkere wolken boven de Europese betrekkingen met Griekenland.Beeld GETTY

Paul Krugman (°1953) is columnist voor The New York Times en won in 2008 de Nobelprijs voor Economie.

Paul Krugman

Omdat Amerikaanse politici zich zelden mengen in Europese beleidsdebatten, was het een verrassing toen Jacob Lew, de Amerikaanse minister van Financiën, de Europeanen vorige week waarschuwde dat ze het Griekse vraagstuk snel moeten oplossen, voor er 'ongelukken' gebeuren.

Ik begrijp waarom Lew die uitspraak heeft gedaan: een gedwongen Griekse uitstap uit de euro zou enorme economische en politieke risico's inhouden, terwijl Europa uitgerekend in die richting lijkt te slaapwandelen. Lew probeerde Europa wakker te schudden.

De verwijzing naar The Sleepwalkers, het magistrale boek van Christopher Clark over de oorsprong van de Eerste Wereldoorlog, is weloverwogen. De gebeurtenissen roepen ontegensprekelijk een 1914-gevoel op: een gevoel dat trots, ergernis en pure misrekening Europa van een klif duwen die vermeden kon en had moeten worden. Eigenaardig genoeg is de oplossing van het conflict tussen Griekenland en zijn schuldeisers niet eens zo moeilijk. Enerzijds is het uitgesloten dat Griekenland netto vers geld krijgt. In het beste geval zou het een deel van de intrest op zijn bestaande schuld terug kunnen lenen. Anderzijds is het uitgesloten dat Griekenland al zijn interesten betaalt, laat staan de eigenlijke schuld. Dat zou een nieuwe, verwoestende besparingsronde eisen en is politiek gewoon onhaalbaar.

Paul Krugman. Beeld EPA
Paul Krugman.Beeld EPA

We weten dus hoe het resultaat van een geslaagde onderhandeling eruit zou zien. Griekenland zal een klein primair begrotingsoverschot moeten bereiken (zonder rekening te houden met intresten en schulden). De afspraken over hoe en wanneer dat moet gebeuren, zijn bijkomstig en mogen een globaal akkoord niet in de weg staan.

Het alternatief - een Griekse bankcrisis en een terugkeer naar de drachme - is iets wat iedereen moet trachten te voorkomen. Maar alles wijst erop dat de onderhandelingen niet vlotten en er een reële kans bestaat dat het fout zal aflopen.

Waarom kunnen de spelers geen akkoord bereiken waarbij iedereen wint? Dat heeft voor een stuk te maken met wederzijds wantrouwen. De Grieken vinden, niet onterecht, dat hun land jarenlang als een veroverde provincie is behandeld, geregeerd door hardvochtige en onbekwame proconsuls. Dat gevoel is begrijpelijk, want men heeft het land ongelooflijk zware besparingen opgelegd, die niets hebben opgeleverd. De tegenpartij, die van de instellingen, vindt Griekenland onbetrouwbaar en onverantwoordelijk. Volgens mij is dat gedeeltelijk een gevolg van het gebrek aan ervaring van de nieuwe Griekse coalitieregering. Maar los daarvan moet je maar naar de Griekse staat van dienst kijken om te begrijpen waarom de schuldeisers weinig geloof hechten aan de Griekse beloften van hervormingen.

Toch lijkt er ook meer aan de hand te zijn dan alleen maar een gebrek aan vertrouwen. Sommige belangrijke spelers lijken op een vreemde manier fatalistisch, alsof ze bereid zijn te aanvaarden dat de ramp zich voltrekt. Ze lijken er bijna naar uit te kijken. Ze hebben zichzelf ervan overtuigd dat Europa weinig te vrezen heeft van een Griekse uitstap uit de euro en dat die uitstap zelfs een heilzaam effect zou hebben - hij zou demonstreren wat er gebeurt als je de spelregels niet volgt. Maar ze begaan een vreselijke fout.

De financiële veiligheidsmechanismen die de gevolgen van een Griekse uitstap moeten opvangen, zijn nooit getest, zelfs niet op korte termijn. Het is best mogelijk dat ze zouden falen. En bovendien is Griekenland een lidstaat van de Europese Unie, of men dat nu leuk vindt of niet. Zelfs als de financiële bolwerken zouden standhouden, zouden de problemen van het land de rest van de Unie aansteken.

Ten slotte zijn de Grieken niet de enige Europanen die door een falend beleid geradicaliseerd zijn. In Spanje, bijvoorbeeld, heeft de antisoberheidspartij Podemos het vorige week uitstekend gedaan in de lokale verkiezingen. In zekere zin moeten de verdedigers van de euro minder bang zijn voor een crisis dit jaar dan voor wat er zou gebeuren als Griekenland zich zou herstellen en een rolmodel zou worden voor de anti-establishmentkrachten van het continent.

Niets van dat alles is onvermijdelijk. Alle partijen bedoelen het goed en eigenlijk is er nauwelijks een conflict tussen de belangen van de Grieken en die van hun schuldeisers. Komt er een akkoord? We zullen het heel binnenkort weten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234