Maandag 08/08/2022

OpinieWillem Post

Het gevoel bekruipt me dat de politieke begrafenis van de Amerikaanse democratie aanstaande is

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Willem Post is senior research associate fellow van het Instituut Clingendael in Den Haag.

Redactie

De eerste hoorzitting van de ‘Congrescommissie 6 januari’ was een ‘noodoproep’ aan alle Amerikanen om klaarwakker te worden en wel meteen. De Amerikaanse democratie is nu echt in gevaar.

De commissieleden verklaarden in de komende hoorzittingen te kunnen bewijzen dat Donald Trump “een staatsgreep in zeven delen” heeft georganiseerd: van het niet-accepteren van zijn verlies bij de presidentsverkiezingen in 2020 tot en met het aanjagen van een gewelddadige bestorming van het Capitool.

Meer dan drie uur heeft de president het geweld op zijn beloop gelaten. De commissie wil aantonen dat vicepresident Mike Pence uiteindelijk de Nationale Garde stuurde en niet de president, ook al smeekte diens stafchef om het verhaal naar buiten te brengen dat juist Trump had ingegrepen. Pence weigerde die vervalsing van wat feitelijk is gebeurd. Liz Cheney, de Republikeinse criticaster van Trump, verklaarde dat een boze Trump zelfs gezegd heeft dat “Pence het verdiende te worden opgehangen”.

Trump reageerde op de eerste hoorzitting met de opmerking dat de commissieleden “een stelletje politieke misdadigers” zijn en dat het hier louter ‘een heksenjacht’ betrof.

Godsgeschenk

Bedrog, beledigingen en haat kenmerken het huidige politieke klimaat. Veel Amerikanen wentelen zich graag in een rooskleurig beeld van hun geschiedenis. Hun democratie zou letterlijk een godsgeschenk zijn, zoals de Engelse premier William Ewart Gladstone ooit uitriep.

Maar de nuchtere werkelijkheid is anders. Hun ‘heilige’ grondwet is een knappe tekst over machtenscheiding, maar met de vele checks and balances is tegelijkertijd wantrouwen ingebakken. Geen macht mocht boven de andere uitstijgen.

Juist ook de vaak bewierookte oorlogsheld-president George Washington waarschuwde in zijn afscheidsspeech in 1796 al voor een toekomst waarin verdeeldheid, factiestrijd en buitenlandse inmenging de Amerikaanse eenheid zouden kunnen verscheuren. Om despotisme te voorkomen is het belangrijk “that the habits of thinking in a free country should inspire caution in those entrusted with its administration, to confine themselves within their respective constitutional spheres…”

Trump vertoonde in onze moderne tijd precies die autocratische trekken. Zijn presidentiële macht moest de andere twee machten overweldigen.

In de afgelopen Trump-jaren hebben we gezien hoe de kloof tussen partijen in Amerika zo groot als een politieke Grand Canyon werd, hoe het politieke midden werd weggeslagen en hoe buitenlandse inmenging – Rusland! – ervoor zorgde dat verkiezingscampagnes werden gemanipuleerd met trollen die aan de lopende band valse berichten over politieke tegenstanders verspreidden.

Het allergrootste kwaad

Donald Trump is anno 2022 nog machtig en sterk. Stevig houdt hij de Republikeinse partij in zijn greep.

Maar gematigde Republikeinen, zwevende kiezers en Democraten kunnen samen nog steeds een meerderheid vormen tegen een nieuwe, vijandige trumpiaanse machtsovername. De hoorzittingen deze maand zijn vooral op die burgers gericht. Zij moeten met spoed gemobiliseerd worden om het allergrootste kwaad voor te zijn.

De commissie richt zich niet zozeer op de Congres-verkiezingen van aanstaande november, waarin de partij die de meerderheid heeft in het Congres en die bovendien de president levert traditiegetrouw wordt afgerekend op de problemen waar de natie mee kampt. In een tijd van hoge inflatie, stijgende criminaliteit en een migrantencrisis aan de grens zal de nederlaag van de Democraten vast een forse zijn.

Het echte vizier is gericht op 2024. Zeker als de Congres-commissie de zo ernstige beschuldigingen kan bewijzen, moet nog eens extra alles op alles gezet worden om Trump uit het Witte Huis te houden. Als Trump wint, zal hij zich niet zoals in 2016 omringen met een paar kritische ministers die nog tegengas konden geven, maar met loyale ‘lakeien’ die hem zoetjes naar de mond praten.

De almaar radicaliserende Trump zal uit zijn op een kruistocht tegen de Democraten en een paar Republikeinen die hem twee keer een beschamende afzettingsprocedure hebben bezorgd. Nu al zegt Trump dat Biden en co. voor het gerecht gesleept moeten worden.

Sobere toon

De grote verdienste van de commissie moet zijn dat iedere weldenkende Amerikaan overeind komt. Oud-president Barack Obama bracht het huidige politieke klimaat treffend onder woorden. “Kiezen we werkelijk voor verkiezingsuitslagen die steevast worden betwist? Politici, journalisten, commentatoren, in wezen wordt vrijwel niemand meer vertrouwd, behalve de populistische leider.”

De eerste hoorzitting was geen gelikte Hollywood-achtige productie die het Amerikaanse publiek in één klap betoverde. Integendeel, de sobere toon was juist gekozen. Feitelijk en ernstig. De lange reeks van kale beschuldigingen zorgde voor oplopende dramatiek.

Het gevoel bekruipt me dat de politieke begrafenis van de Amerikaanse democratie aanstaande is. Zo ver is het gelukkig nog niet. Maar dan moeten Amerikaanse burgers nu wel hun verantwoordelijkheid nemen. Gemakzuchtig afwachten kan niet meer. Dus: je mening geven, de juiste stem uitbrengen en pal staan voor de echte democratie.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234