Zondag 29/05/2022

OpinieWillem Post

Het is vijf voor twaalf voor de Amerikaanse democratie

Willem Post: ‘De Amerikaanse democratie wordt van binnenuit ondermijnd, met Trump als grote katalysator.’ Beeld AFP
Willem Post: ‘De Amerikaanse democratie wordt van binnenuit ondermijnd, met Trump als grote katalysator.’Beeld AFP

Willem Post is senior research associate Amerikaanse politiek van Instituut Clingendael in Den Haag

Willem Post

Meer nog dan het Witte Huis is het Capitool hét democratische symbool van de Verenigde Staten. Het is immers het Huis van het Volk, waar het parlement zetelt. Traditioneel verenigden patriottische Republikeinen en Democraten zich in het beeld van een unieke democratie met een heilige grondwet: God bless America!

Maar natuurlijk is de werkelijkheid weerbarstig. Die democratie was bepaald niet perfect. Maar langzaam was er vooruitgang. Obama werd eindelijk de eerste zwarte president. Juist deze Obama waarschuwde onlangs voor de ondergang van de Amerikaanse democratie. “Kiezen we werkelijk voor verkiezingsuitslagen die steevast worden betwist? Politici, journalisten, commentatoren, in wezen wordt vrijwel niemand meer vertrouwd, behalve de populistische leider.”

Ook politiek denker Robert Kagan, die het boek met de sinistere titel The Jungle Grows Back publiceerde, waarschuwt ons. Democratie zou in de wereldgeschiedenis wel eens een kortstondig levend plantje kunnen zijn. Dat groeide op een open plek die heel snel weer wordt overwoekerd door het donkere woud waar autoritaire leiders heersen. “De Verenigde Staten koersen af op de grootste politieke en constitutionele crisis sinds de Burgeroorlog met over een jaar of drie, vier een behoorlijke kans op massaal geweld, ineenstorting van het centrale gezag en verdeling van het land in met elkaar vechtende rode en blauwe regio’s.”

Er is inmiddels een overvloed van aanwijzingen dat de Amerikaanse democratie als een moderne Weimar-republiek van binnenuit wordt ondermijnd. Trump is de grote katalysator. Ondanks bijna zestig verloren rechtszaken teneinde de overwinning van Biden terug te draaien, sprak hij op 6 januari “woedende woorden” die zorgden voor een kruitvat dat meteen ontplofte. Nog voor de Grote Populist was uitgesproken vond al het begin van een moderne Bastille-bestorming plaats.

De commissie in het Huis van Afgevaardigden die de gebeurtenissen onderzoekt, heeft aangetoond dat Trump en co. met voorbedachte rade te werk zijn gegaan. De Washington Post meldt dat ook dochter Ivanka minstens twee keer Trump heeft gesmeekt in te grijpen. Tevergeefs. Trump wachtte meer dan drie uur. Toen waren al doden en gewonden gevallen.

Tot vandaag blijft Trump de stembusuitslag de ‘Big Lie’ noemen. Inmiddels gelooft 70 procent van de Republikeinse kiezers dat de Biden-overwinning gestolen is. 30 procent van hen meent dat geweld tegen de overheid geoorloofd is. Onheilspellend is ook dat de wapenverkoop in zuidelijke Republikeinse staten extreem is gestegen. En niet zozeer om redenen van de jacht maar om allerlei ‘veiligheidsredenen’, zo onthulde Newsweek.

Een aanslag op Amerika brengt gewoonlijk Republikeinen en Democraten gebroederlijk bijeen. Na 11 september 2001, aanslagen die van buitenaf aangericht zijn, sloten de gelederen welhaast automatisch. Maar in de twintig jaren daarna raakte Amerika dieper en dieper verdeeld. Aan het begin van Obama’s presidentschap kwam als tegenreactie een extreme antioverheidsbeweging, de Tea Party, op. Dat was in wezen ook een complotorganisatie die beweerde dat Obama een moslimsocialist was die niet eens in Amerika geboren zou zijn. De toen nog burger Trump blies die onwaarheden telkens gretig nieuw leven in.

De Tea Party en het trumpisme vloeiden in elkaar over en overspoelden de Republikeinse partij die meer en meer naar extreemrechts werd getrokken. De Democraten trokken deels uit reactie juist naar links. Het brede politieke midden is goeddeels weggeslagen. Tolerantie en wederzijds respect staan onder druk. Het is vijf voor twaalf voor de Amerikaanse democratie. Op de vrijhedenranglijst van het Freedom House is Amerika afgezakt naar de 51ste plaats.

Toch is er nog een uitweg. Allereerst moet iedere weldenkende Democraat en Republikein zo snel mogelijk een groot gevoel van urgentie etaleren. Aanhoudende onverschilligheid is rampzalig. Een extra verantwoordelijkheid is er voor de media. Dat kan eenvoudig. Ze dienen alleen maar de huiveringwekkende 6 januari-beelden uit te zenden die door CNN en BBC zijn verzameld.

En de Biden-regering moet laten zien dat complexe maatschappelijke problemen zoals illegale immigratie en de grote sociaal economische onvrede van gewone Amerikanen concreet kunnen worden overwonnen, daar waar Trump er als woedegeleider juist zo’n misbruik van maakte.

In 2021 zorgde Biden’s grootschalige noodwetgeving er al voor dat miljoenen gezinnen cash geld ontvingen om de corona-economie te overleven. Ondanks dat de conservatieve Democraat Joe Manchin, en alle Republikeinse senatoren, Bidens kolossale, nieuwe ‘Build Back Better’-wet met 51 tegen 49 tegenhouden, gaat de president deze maand toch weer met hem overleggen om kinderbijslag en armoedebestrijding alsnog mogelijk te maken. Biden staat bekend als de ultieme bruggenbouwer. Als iemand een doorbraak kan bereiken dan is hij het. Maar grote haast is geboden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234