Donderdag 18/08/2022
Bart Eeckhout Beeld dm
Bart EeckhoutBeeld dm

De gedachteBart Eeckhout

Het is wellicht geen toeval dat de Iraanse gevangenisdeal opspeelt nu Europa in energienood verkeert

Bart Eeckhout is hoofdcommentator van De Morgen.

Bart Eeckhout

Ver verwijderd van hooggestemde idealen is politiek soms de kunst van het minste kwaad. In zijn standaardwerk Politiek als beroep maakte de Duitse socioloog Max Weber (1864-1920) al het onderscheid tussen gezindheidsethiek en verantwoordelijkheidsethiek. Omstandigheden, zo stelde Weber, kunnen politici ertoe dwingen hun principes in te ruilen voor pragmatisme. Of dat dan niet terecht gebeurt, hangt af van de verantwoordelijkheid. Is, met andere woorden, de bocht te verantwoorden vanuit de nood van de reële situatie, of niet?

Die ethische kwestie speelt volop in het debat over de uitwisseling van gevangenen met Iran. Het principiële standpunt is vrij helder: je onderhandelt niet met een schurkenstaat over de uitruil van, bijvoorbeeld, een veroordeelde Iraanse terrorist tegenover onschuldig gevangen gezette landgenoten. Dat zou immers neerkomen op het buigen voor chantage en staatsterreur.

Lees ook

Sinds februari in Iraanse cel en al 15 kilo lichter: Iran-deal kan ook Belgische hulpverlener Olivier vrij krijgen

Het wordt al ingewikkelder als er zeer concrete mensenlevens op het spel staan. Er zit een Belgische ngo-medewerker om schimmige redenen achter slot en grendel in Iran. Er is de dramatische zaak van dokter Djalali, gastprofessor aan de VUB, en om al even schimmige redenen ter dood veroordeeld in Iran. Wie principieel onderhandelingen - én toegevingen - met Teheran weigert, tekent mogelijk het vonnis van onschuldige pionnen die per ongeluk op een geopolitiek schaakbord zijn beland. Ook dat is een verantwoordelijkheid. Het klinkt nobel, maar andere mensen veroordelen tot de rol van martelaar op het altaar van jouw principes, is nu ook weer niet zo moeilijk.

Het wordt nog ingewikkelder. Door de oorlog in Oekraïne en de (Europese) energiecrisis is de positie van Iran aan het verschuiven. Van outcast wordt het land plots weer een potentiële bevoorrechte handelspartner. De Iraanse olie en gas, die lang onder westers embargo heeft gestaan, komt weer van pas om het gat te vullen dat door de geschrapte Russische energie is ontstaan.

Het lijdt geen twijfel dat dat hoger politiek-economische belang meespeelt in het geplande uitwisselingsakkoord met Iran. Nogal wat grotere en machtigere Europese landen staan voor een spannende energiewinter en hebben er alle baat bij dat er met Iran zaken kunnen worden gedaan. Dat geeft Iran een hefboom om een tegenprestatie te vragen. Zo bekeken heeft België ‘pech’ dat het iets heeft wat het Iraanse regime dolgraag wil: een veroordeelde terrorist die, wellicht in staatsopdracht, plannen had om een bijeenkomst van de oppositie in ballingschap op te blazen. Wij moeten dan eigenlijk ‘one for the team’ slikken: een zeer lastige deal voor België in ruil voor een soepeler uitweg uit de Europese energienood.

Dat wil niet zeggen dat de regering-De Croo nu maar blindweg een krabbel moet zetten onder het akkoord met Iran. Het argument dat dit België kwetsbaar maakt voor toekomstige chantage is wel degelijk zinvol. Een internationale, minstens Europese risicoanalyse zou uitsluitsel kunnen bieden. Het zou de verantwoordelijkheid verdelen over meerdere schouders.

In afwachting blijven de grote woorden maar beter achterwege.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234