Donderdag 30/06/2022

OpinieLuckas Vander Taelen

In de Verenigde Staten woedt een ware culturele oorlog: ook rechtse wokies voeren een strijd tegen ‘foute boeken’

Luckas Vander Taelen. Beeld Photo News
Luckas Vander Taelen.Beeld Photo News

Luckas Vander Taelen is columnist en historicus.

Luckas Vander Taelen

Een school in Tennessee wil Maus van Art Spiegelman uit haar bib weg. Deze bijzonder aangrijpende graphic novel over het lot van de familie van Spiegelman tijdens de Holocaust dateert al van in 1986. Het boek werd jarenlang gebruikt in de lessen geschiedenis. Spiegelman tekent Joden als muizen; de nazi’s zijn katten; door die beeldtaal is zijn boek bijzonder toegankelijk voor jongeren.

Het verzet van de schoolraad kwam tegen te expliciete scènes, die onvermijdelijk zijn als men het over de realiteit van de kampen heeft. Spiegelman toont slachtoffers in hun kwetsbare naaktheid, tekent hoe ze opgehangen worden of zichzelf uit wanhoop van het leven beroven. Dit kan niet door de beugel, vindt de schoolraad; ook niet dat er in de strip gevloekt wordt en dat bewakers een vrouw voor ‘bitch’ uitschelden.

Het verbod kreeg veel aandacht en werd uitvoerig besproken in talkshows. Hoe erg het gesteld is met de historische kennis van de Amerikanen bleek toen actrice Whoopi Goldberg beweerde dat de Holocaust niets met ras te maken had. Ze bood nadien de Joodse gemeenschap haar verontschuldigingen aan.

In de Verenigde Staten woedt een ware culturele oorlog. Op veel universitaire campussen heerst de woke-cultuur die tegensprekelijk debat verlamt. Maar in Europa minder bekend is dat er ook een conservatieve versie van die beweging bestaat. De rechtse wokies voeren een strijd tegen ‘foute boeken’ in schoolbibliotheken. En het gaat hier allerminst om een marginale beweging: de Texaanse gouverneur Gregg Abbot had het openlijk over ‘pornografische werken’ die hij wil verbieden. Het Texaanse parlement stemde een wet die discussies in de klassen over ras en gender verbiedt.

Conservatieven beweren dat ook links militante lectuur in de leeslijsten wil en boeken aanvat die niet passen in haar ideologie. Zo was er heel veel rechtse opwinding toen Amazon onder druk van transactivisten een boek niet langer aanbood, omdat het vragen stelde bij de invloed van progressieve theorieën over gender op jonge mensen.

Conservatieve drukkingsgroepen als Heritage Foundation en Family Policy sturen massaal brochures rond waarin ouders verteld wordt hoe ze boeken kunnen laten verwijderen uit leeslijsten. Ze sluiten zelfs een voorgedrukt formulier in waar enkel de naam van de school en de titel van het te wraken boek moet worden op ingevuld.

De Texaanse Republikein Matt Krause stelde een lijst op van liefst 850 werken die hij weg wil uit de scholen, omdat ze alle op een of andere manier iets te maken hebben met thema’s die hij ver van adolescenten wil houden, zoals boeken over de vooral in progressieve middens gepropageerde Critical Race Theory, over de structurele discriminatie van Afro-Amerikanen.

'Maus' van Art Spiegelman.  Beeld AFP
'Maus' van Art Spiegelman.Beeld AFP

Maar ook romans worden verbannen, zoals de internationale bestseller The Cider House Rules van succesauteur John Irving, alleen omdat het verhaal met abortus te maken heeft. In Utah kwam Beloved van de zwarte Amerikaanse Nobelprijswinnares Toni Morisson onder vuur. Voor Republikeinen waren er in dit boek over de slavernij te veel seksueel impliciete scènes. Om dezelfde reden moest ook The Color Purple van Alice Walker eraan geloven. In sommige scholen is zelfs Harry Potter taboe, omdat daarin hekserij voorkomt.

Progressieven hebben het dan weer moeilijk met Huckleberry Finn van Mark Twain, omdat in dat boek uit 1876 het n-woord voorkomt. Een paar jaar geleden eiste een groep Yale-studenten de leeslijsten te ‘dekoloniseren’. Daarbij werd ook Shakespeare geviseerd, omdat die niets zou bijbrengen op het vlak van huidige gevoeligheden over ras en seksuele geaardheid.

Tegenstanders van censuur organiseren elk jaar een Banned Books Week en publiceren dan een geüpdate lijst , waardoor geweerde boeken nieuwe promotie én lezers krijgen. Spiegelman kan zich vereerd voelen dat zijn Maus zich in het prestigieuze gezelschap bevindt van Georges Orwell (1984, Animal Farm), J.D. Salinger (Catcher in the Rye), John Steinbeck (De druiven der Gramschap), Kurt Vonnegut (Slachthuis Vijf) en zelfs James Joyce (Ulysses).

De schoolbibliotheken zijn het slachtoffer van een offensief dat van twee kanten komt en hen tot steriele plekken dreigt te transformeren om elke controverse te vermijden. Elk jaar komen er verboden boeken bij. Misschien komen we wel terecht in een situatie uit Fahrenheit 451 van Ray Bradbury, waar boeken verbrand worden omdat ‘kennis pijn brengt’ en het beter is om iets niet te weten dan het te weten...

null Beeld Karel Duerinckx
Beeld Karel Duerinckx
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234