Vrijdag 27/05/2022

OpinieWietse Wiels

‘Long covid? Pas toch maar op met al te straffe conclusies’

De covidafdeling op intensieve zorg in UZ Leuven. Beeld UZ Leuven
De covidafdeling op intensieve zorg in UZ Leuven.Beeld UZ Leuven

Wietse Wiels is arts en onderzoeker aan de Vrije Universiteit Brussel, bestuurslid van de v.z.w. SKEPP

Wietse Wiels

Het federale kenniscentrum voor de gezondheidszorg (KCE) publiceerde een rapport over langdurige covid (DM 26/10). Maar is het wel zinvol om deze nieuwe diagnose te stellen?

Deze term wordt meestal gebruikt voor mensen die na Covid-19 langdurig klachten ervaren. Wat opvalt, is de spreiding van zowat alle percentages in het rapport. Bijvoorbeeld: “tussen 13 procent en 92 procent”. Dat wijst op een beperkte kwaliteit van de studies, die waarschijnlijk erg van elkaar verschillen.

Het rapport geeft aan dat er niet één soort long covid bestaat. Dat weerhoudt het KCE er niet van erg verschillende verklaringen voor de symptomen aan te halen, vaak uit onderzoek bij dieren of ernstig zieke mensen. Toch werden veel van deze afwijkingen nog nooit aangetoond bij langdurige klachten bij mensen die acuut niet doodziek waren. Ook voor chronische infectie bestaat geen bewijs.

Medisch mysterie?

Het rapport spreekt over “artsen met de handen in het haar”. Nochtans zijn geheugenproblemen, hartkloppingen, en ademtekort zonder duidelijke verklaring dagelijkse kost voor de specialist. Tot een kwart van alle consultaties betreft dit soort klachten. Bij de huisarts ligt het percentage nog hoger.

Veel symptomen van long covid zijn niet specifiek. Ze komen voor bij talloze ziektes, maar evengoed zonder. De fameuze hersenmist is bijvoorbeeld al jaren bekend als symptoom van algemene vermoeidheid eerder dan een probleem van de hersenen zelf. Heel wat mensen zijn kwetsbaar voor dit soort klachten. Veel getuigenissen doen denken aan het chro­ni­sche­ver­moeid­heids­syn­droom (CVS), dat ook typisch na een infectie begint.

Ik zal dat nooit allemaal als psychosomatisch benoemen. Ik voel me niet aangesproken door de aanvallen tegen stromannen die de klachten als “niet echt” of “tussen de oren” wegwuiven. Symptomen die “niet echt” zijn, zijn immers logisch onmogelijk. Bovendien worden al onze ervaringen door het brein tussen onze oren vormgegeven. Een mens is geen lichaam met een geest erin.

Studies versus studies

De studie in het rapport is een vrijwillige online bevraging bij gevallen van zelfverklaarde (ernstige) long covid. Dat is een beetje circulair. Men kan deze gegevens dus op geen enkele manier extrapoleren naar iedereen die Covid-19 doormaakte. Een bewijs voor het bestaan van long covid als nieuwe ziekte is dat ook niet. De deelnemers werden tenslotte niet bevraagd of onderzocht vóór hun besmetting. Er is ook geen controlegroep.

Uit onderzoek weten we trouwens dat de meerderheid van de algemene bevolking op een willekeurig moment wel één of twee symptomen ervaart. Dat percentage stijgt nog bij ouderen met onderliggende aandoeningen, en kan toenemen na Covid-19. Andere studies over deze groepen worden maar al te vaak omgezet in koppen à la “60 procent ervaart langdurig klachten”. Maar zo werkt dat niet.

Wat is het probleem?

De ervaring van ziekte wordt mee vormgegeven door verwachtingen. De horrorverhalen over long covid in een zo al weinig opbeurend klimaat hebben vrijwel zeker mensen in een vicieuze cirkel van lichamelijke klachten geduwd.

Artsen zien dagelijks patiënten die er van overtuigd zijn aan long covid te lijden. Velen komen doodsbang of huilend binnen, vaak met krantenartikelen in de hand. Pogingen tot nuanceren of het aanpakken van andere problemen leiden soms tot vijandigheid. Sommige spelers dragen actief bij tot dit wantrouwen door steeds weer te doen alsof artsen long covid “niet kennen” en patiënten zo zinvolle doorverwijzingen ontzeggen. Er bestaat nochtans geen enkel onderzoek dat bijvoorbeeld hersenmist kan aantonen, en ook geen neurologische behandeling.

Het miskennen van pakweg oefentherapie of psychologische begeleiding ten voordele van alternatieve medische behandelingen kan genezing onnodig bemoeilijken.

Dat neemt niet weg dat er in ons land te weinig mogelijkheden zijn voor de aanpak van dit soort klachten. Ik hoop samen met de patiënten dat hiervoor snel een kader uitgewerkt kan worden. Of we daarvoor echt nood hebben aan long covid als diagnostische constructie, betwijfel ik evenwel.

Tot er meer duidelijkheid is over het verschil met bekende postvirale en medisch onverklaarde klachten moeten onderzoekers en journalisten voorzichtig zijn met straffe beweringen over long covid. Deze kunnen er voor zorgen dat mensen te lang in een verkeerd straatje zitten, op een verkeerde manier of zelfs niet geholpen worden, en zo nog zieker worden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234