Dinsdag 25/01/2022

OpinieAnneleen Kenis

Moeten we treurig zijn dat er geen beter akkoord uit de bus is gekomen in Glasgow? Uiteraard, maar het bespaart ons ook illusies

Zelfs grote vervuilers als Shell beloven net zero te worden. Niet door zichzelf op te heffen, maar onder andere door koolstofopvang en -opslagcentrales te bouwen, zoals deze in het Canadese Fort Saskatchewan. Beeld REUTERS
Zelfs grote vervuilers als Shell beloven net zero te worden. Niet door zichzelf op te heffen, maar onder andere door koolstofopvang en -opslagcentrales te bouwen, zoals deze in het Canadese Fort Saskatchewan.Beeld REUTERS

Anneleen Kenis is FWO senior research fellow in de politieke ecologie en is werkzaam aan KU Leuven, UGent en University of Cambridge.

Anneleen Kenis

“Het is tijd om over te schakelen naar een noodtoestand – of onze kans om net zero te behalen zal zero zijn.” Het lijken de woorden van radicale klimaatactivistes, maar niemand minder dan VN-secretaris generaal António Guterres is aan het woord. Hij waarschuwt dat onze toekomst aan een zijden draadje hangt. Daarom moeten landen niet pas binnen vijf jaar, maar volgend jaar al terugkomen om de ambities aan te scherpen.

Met het klimaatpact van Glasgow zouden dan wel enkele stapjes vooruit zijn gezet, de optelsom van de voorliggende klimaatplannen brengt ons nog steeds ver voorbij de vooropgestelde 1,5 graad grens. Maar was de situatie dan substantieel beter geweest als alle regeringen effectief tegen 2050 ‘net zero’ hadden beloofd?

Tegen 2050 net zero halen klinkt dan wel mooi, in de praktijk is die belofte potentieel een lege doos. Zelfs bedrijven zoals Shell, Total en BP durven te beweren tegen 2050 aan net zero emissies te komen. Wie denkt dat dit niets anders kan betekenen dan dat deze bedrijven zichzelf failliet zullen verklaren, moet ik helaas teleurstellen. Zo rekent een bedrijf als Shell er op om al haar vooropgestelde oliereserves de komende decennia op de markt te kunnen brengen. Zelfs in 2050, het moment waarop klimaatneutraliteit bereikt zou moeten zijn, gaat Shell ervan uit dat de olieconsumptie nog steeds 85 procent van het huidige niveau zal bedragen. Om de som te doen kloppen gokt Shell op de grootschalige inzet van vooralsnog speculatieve technologieën zoals koolstofopvang en -opslag, laat Wim Carton, docent aan Lund University, in zijn werk zien.

Niet voor niets worden dit soort van technologieën wel eens de eenhoorn, een imaginair hersenspinsel, in plaats van de olifant in de kamer genoemd. Om haar projecties waar te maken, stelt Shell dat naast de aanleg van een nieuw regenwoud ter grootte van dat in Brazilië, zo’n 10.000 grootschalige faciliteiten voor koolstofopvang en -opslag moeten worden gebouwd. Niet alleen hebben elk van deze installaties op zich een gigantische voetafdruk in termen van landgebruik, infrastructuur en energie, er zijn ook heel wat risico’s en onzekerheden over hun milieu-effecten. Voor de bouw rekent het bedrijf, uiteraard, op steun van nationale overheden en internationale fondsen.

Als dit de betekenis is van klimaatneutraliteit tegen 2050, dan zijn we er aan voor de moeite. Nochtans zijn het dergelijke beloftes die vandaag worden aangegaan. Daarbij is koolstofopvang en -opslag niet de enige eenhoorn die op klimaatconferenties ronddwaalt. Zo werd tijdens een breed bijgewoonde UNFCCC-sessie in Glasgow onomwonden gesteld dat de helft van de klimaatoplossingen moet komen van technologieën die nu nog niet bestaan.

In tegenstelling tot wat je op basis van gezond verstand zou verwachten, wil de belofte om tegen 2050 klimaatneutraal te zijn helemaal niet zeggen dat men de fossielebrandstofindustrie aan banden gaat leggen. Dat termen zoals steenkool en fossiele brandstoffen in het klimaatpact van Glasgow voor het eerst (!) opduiken, is positief maar vooral veelzeggend. Nu deze ‘gevoelige’ woorden eindelijk in de mond worden genomen, gebeurt dat nog érg voorwaardelijk.

Zo moeten enkel inefficiënte subsidies voor fossiele brandstoffen worden afgebouwd, maar de betekenis van die term blijft leeg. Er gaan vandaag nog steeds miljardenstromen naar het subsidiëren van fossiele brandstoffen, en daarvan kunnen dus alle subsidies die vanuit welk perspectief dan ook efficiënt worden geacht blijven bestaan. Enkel steenkoolinstallaties zonder koolstofopvang moeten worden afgebouwd, zelfs als er met die opvang potentieel heel wat problemen zijn.

Moeten we treurig zijn dat er geen beter akkoord uit de bus is gekomen? Uiteraard, maar het bespaart ons ook illusies. Misschien was het slechtste scenario wel geweest dat alle landen, net zoals Shell, tegen 2050 net zero hadden beloofd.

Net zero is helaas niet hetzelfde als zero. Het betekent niet per definitie dat de uitstoot zal worden gereduceerd. Het gaat er enkel om dat het verschil tussen wat uitgestoten en opnieuw opgeslagen wordt nul is. Wiskundig klopt dat, maar in de praktijk rekenen we op vooralsnog onzekere technologie om de emissies uit de lucht te halen. In dat scenario riskeren we dus op onze lauweren te blijven rusten, om tegen 2040 vast te stellen dat de beloofde technologie uitblijft of niet voldoet. Alleen is het dan te laat om alsnog catastrofale klimaatverandering tegen te gaan.

Is het dan niet beter om nuchter te blijven en ons niet massaal door eenhoorns te laten verleiden? Misschien zijn beloftes zoals net zero emissies vooral een vergiftigd geschenk. Na 14 dagen Glasgow is één zaak duidelijk: van de klimaatconferenties zoals die vandaag vorm krijgen, zal de grote verandering niet komen. Niets houdt ons echter tegen zelf de fossielebrandstofindustrie aan banden te leggen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234