Dinsdag 05/07/2022
Marc Van Ranst. Beeld dm
Marc Van Ranst.Beeld dm

ColumnMarc Van Ranst

Nieuwe columnist Marc Van Ranst: ‘Poetin gebruikt woorden als ‘denazificatie’ niet zomaar’

Marc Van Ranst is viroloog aan de KU Leuven. Zijn column verschijnt tweewekelijks, afwisselend met Els van Doesburg.

Marc Van Ranst

Veldmaarschalk Wilhelm Keitel ondertekende op 9 mei 1945 iets na middernacht in het hoofdkwartier van het Rode leger in Berlijn de capitulatie van nazi-Duitsland. De overgave ging retroactief in om 23:01 op 8 mei. Door het tijdsverschil was het in Moskou al 01:01 op 9 mei. Daarom herdenken wij in West-Europa VE-dag (Victory in Europe Day) op 8 mei (ook al is het sinds 1974 geen officiële feestdag meer in België), en herdenkt Rusland de overwinning in de Tweede Wereldoorlog op 9 mei.

Traditioneel herdenken ze in Moskou jaarlijks de Russische triomf (en de 10 miljoen gesneuvelde soldaten en 14 miljoen burgerdoden) met een grootse militaire parade op het Rode Plein en een wervende toespraak door de president. Vorig jaar zei Poetin op 9 mei: “Rusland verdedigt altijd het internationaal recht. Tegelijk zullen we onze nationale belangen en de veiligheid van ons volk verdedigen”, en refereerde tevens aan de “opmars van het gedachtegoed van het naziregime”. We realiseerden ons te laat dat Poetin toen weerom Oekraïne in zijn vizier had.

Voor Poetin is 9 mei 2022 een belangrijke datum. Hij beseft als geen ander dat de huidige belabberde oorlogsprestaties aan vriend en vijand het idee geven dat het Rode Leger een reus op lemen voeten is. Poetin zal gedurende de volgende vier weken met een meedogenloze heavy metal militaire operatie er alles aan doen om tegen 9 mei na de parade van het Rode Leger triomfantelijk het succes van zijn ‘speciale operatie’ in Oekraïne te kunnen proclameren. Indien het tegen 9 mei voor Poetin nog niet vlotjes loopt, zou hij (net als in 2020, omwille van de pandemie) de parade kunnen uitstellen. Maar Poetin zal dat niet doen. 9 mei is zijn lievelingsfeestdag - pure en ongezoete nostalgie naar het Sovjettijdperk.

Tijdens de conferentie van Potsdam in de zomer van 1945 bekrachtigden de Amerikaanse president Harry Truman, de Russische leider Jozef Stalin en de Britse premier Winston Churchill (en zijn opvolger Clement Attlee) de beslissing van de Conferentie van Jalta om Duitsland en Berlijn op te delen in vier geallieerde bezettingszones, en besloten ze Duitsland de ‘4 D’s van Potsdam’ op te leggen: demilitarisatie, denazificatie, decentralisatie en democratisering.

Merk op dat drie van deze 4 D’s terugkomen in de huidige stalineske Oekraïne-retoriek van Poetin. Wanneer Poetin op 23 februari de start van de ‘speciale militaire operatie’ aankondigde, noemde hij de demilitarisering en de (compleet absurde) denazificatie van Oekraïne als voornaamste doelstellingen, samen met de decentralisering van het Oekraïense gezag over de zelfuitgeroepen Donbas Volksrepublieken Loegansk en Donetsk.

De vierde ‘D’, democratisering van Oekraïne, is echter allerminst Poetins bedoeling. Integendeel, de huidige Oekraïense democratie kwam voor Poetin oncomfortabel dicht aanschurken bij Rusland. Het zou voor de Sovjet-Poetin een existentiële bedreiging zijn als andere brokken van Rusland door Oekraïne geïnspireerd zouden worden om ook democratische sentimenten te koesteren.

Poetin heeft een obsessie met de Tweede Wereldoorlog en met Stalin. Hij heeft de privébibliotheek van Stalin in zijn bureel in het Kremlin staan. Hij heeft heimwee naar Stalins dictatoriale macht over de Sovjet-Unie tussen 1920 en 1953. Poetin gebruikt woorden als ‘denazificatie’ niet zomaar. Hij weet dat dit werkte voor Stalin; hij wil dat dit werkt voor hem. Poetin wil de 21ste-eeuwse Russische ‘Vader der Volkeren’ worden, net als Stalin als president in zijn bed sterven, en begraven worden als een icoon van de Russische geschiedenis in de necropolis in de Kremlin-muur, naast Jozef Stalin.

Het is maar de vraag of dat gaat lukken. Poetin is als oorlogsmisdadiger bijna nergens meer welkom, en maakt van zijn land economisch en geopolitiek een paria en een puinhoop. In Stalins tijd kon je de bevolking van de Sovjet-Unie door een schrikbewind, propaganda en censuur decennialang bang en onwetend houden. Anno 2022 sijpelt uiteindelijk de bezwarende waarheid toch door de kieren van het internet. Het loopt trouwens zelden goed af voor Stalin-wannabe’s: de Roemeense president Nicolae Ceaușescu werd in 1989 gefusilleerd na een twee uur durend proces, en de Joegoslavische ex-president Slobodan Milosevic stierf in 2006 in zijn slaap in de gevangenis van het Internationaal Strafhof in Den Haag. Ik wens Vladimir Poetin onrustige nachten.

Viroloog Marc Van Ranst en de Russische president Vladimir Poetin. Beeld RV
Viroloog Marc Van Ranst en de Russische president Vladimir Poetin.Beeld RV
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234