Dinsdag 26/10/2021

Opinie

‘Onderzoek’ naar bijna-doodervaringen: gevaarlijke kletspraat over de dood

Pim van Lommel. 'Zijn idee dat bewustzijn mogelijk is zonder hersenactiviteit kent geen enkele (!) empirische steun', stellen de auteurs. Beeld Koen Verheijden
Pim van Lommel. 'Zijn idee dat bewustzijn mogelijk is zonder hersenactiviteit kent geen enkele (!) empirische steun', stellen de auteurs.Beeld Koen Verheijden

Herman de Regt en Hans Dooremalen zijn wetenschapsfilosofen aan de Nederlandse Tilburg University en auteurs van Wat een onzin!

Vrijdag stond in De Morgen een interview met gepensioneerd cardioloog Pim van Lommel (DM 3/9). Hij mocht zijn pseudowetenschappelijke boodschap verkondigen: het bewustzijn bestaat onafhankelijk van de hersenen en duurt voort na de dood. Zijn ‘onderzoek’ naar bijna-doodervaringen zou dit aantonen. De interviewer stelde de nodige kritische vragen en verwees daarbij naar ons boek. Toch zetten we de puntjes graag op de i: drie feiten diskwalificeren Van Lommels idee – en zijn pseudowetenschap is ook nog eens gevaarlijk.

Feit 1: Er zijn geen echte lichaamsuittredingen. Van Lommel stelt dat er bewustzijn zonder hersenactiviteit is, omdat mensen kennelijk precies tijdens een ‘flatline’ (en niet vlak daarvoor of daarna), een ‘echte lichaamsuittreding’ ervaren. Tijdens een echte lichaamsuittreding ziet de patiënt vanuit een plafondperspectief werkelijk zichzelf en alles wat er op dat moment gebeurt. De kapitale fout die Van Lommel hier maakt is te denken dat zulke echte lichaamsuittredingen inderdaad bestaan. Echter, nog nooit is er in deugdelijk wetenschappelijk onderzoek ook maar één keer een echte lichaamsuittreding vastgesteld. Spijtig voor Van Lommel – zijn idee dat bewustzijn mogelijk is zonder hersenactiviteit kent geen enkele (!) empirische steun.

Feit 2: Het Lancet-artikel zegt niets over bewustzijn zonder hersenen. Van Lommel schermt steevast met zijn publicatie in The Lancet uit 2001. Maar daarin staan enkel de resultaten van een enquête onder patiënten, die niets zeggen over bewustzijn zonder hersenactiviteit. De publicatie is daarom voorzien van een redactioneel Lancet-commentaar dat er nadrukkelijk op wijst dat het idee dat bewustzijn onafhankelijk bestaat van het brein, ongefundeerd is. Spijtig voor Van Lommel – maar we horen hem nooit (!) over dit Lancet-commentaar.

Feit 3: Wetenschap vraagt niet eindeloos om een ‘open mind’. Wetenschap vraagt om een ‘open mind’, stelt Van Lommel. Zeker, maar niet eindeloos! Als de vraag, ‘Is er bewustzijn zonder hersenactiviteit?’, steeds hetzelfde empirische onderzoeksantwoord krijgt, ‘Nee!’, dan is de vraag redelijkerwijs beantwoord. Van Lommel durft het gesprek met gereputeerde wetenschappers uit het zeer succesvol fysicalistisch wetenschappelijk onderzoeksprogramma niet aan. Binnen dat programma merken wetenschappers hoe neurologische theorieën subjectieve ervaringen (zoals pijn, smaak, kleur enz.) steeds verklaren zonder te verwijzen naar ‘bewustzijn zonder hersenen’. Spijtig voor Van Lommel – wanneer hij daadwerkelijk de wetenschappelijke (!) literatuur zou kennen, zou hij nooit een eindeloos bewustzijn verdedigen.

Gevaarlijke onzin

Aanhangers van Van Lommel zijn tegen orgaandonatie en tegen euthanasie. Het idee is dat ‘het natuurlijke doodsmoment gerespecteerd moet worden’ (dus geen euthanasie) en dat sterven tijd in beslag neemt (dus geen orgaandonatie bij hersendood). Dit standpunt leidt tot (psychische) pijn. Dat maakt zijn opvattingen gevaarlijke onzin. Van Lommel zegt laconiek: ‘Lijden hoort bij het leven’... Liever geen arts aan het ziekbed die Van Lommel gelooft.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234