Zaterdag 02/07/2022

Opinie

Select clubje grootindustriëlen en topmanagers bedreigt de onafhankelijke wetenschap

De stuwraket van de Falcon 9 keert terug naar de ruimtevaartbasis Cape Canaveral, Florida. Beeld Reuters
De stuwraket van de Falcon 9 keert terug naar de ruimtevaartbasis Cape Canaveral, Florida.Beeld Reuters

Jean Paul Van Bendegem is wiskundige en filosoof, verbonden aan de VUB.

JEAN PAUL VAN BENDEGEM

Laat ik het maar meteen toegeven: een raket de ruimte insturen en terug op aarde krijgen - enfin, toch een redelijk groot stuk ervan - doet de kleine wetenschapper in mij juichen. Weer een stapje dichter bij een meer efficiënte ruimtevaart en verdere exploratie van dit gigantische universum. To boldly go, enzovoort. Behalve dat is ook de 'domesticatie', als ik het zo mag uitdrukken, van de ruimtevaart ingezet: "Schat, ik heb een meeting op de maan en dan kom ik meteen terug, tenzij de CEO wil dat ik vlug de Mars-conferentie voorzit, dan wordt het een dagje langer." Dus, dank u, Elon Musk. Dank u, SpaceX. En, knap gedaan, Falcon 9.

Jean Paul Van Bendegem. Beeld Karel Duerinckx
Jean Paul Van Bendegem.Beeld Karel Duerinckx

Ondertussen is evenwel het wetenschappertje dat ik was een ietwat grotere wetenschapper geworden. Erger nog, het is zelfs een (wetenschaps)filosoof geworden die geleerd heeft dat de voornaamste eigenschap van een medaille is dat ze twee kanten heeft. Want er zit ook een zeer verontrustende kant aan deze blijde gebeurtenis. De financiering van SpaceX is niet in handen van een overheid, maar wel in die van een ondernemer, een zakenman dus.

Is het een overheid die financiert, dan zijn die middelen doorgaans van ons allen afkomstig, meestal via belastingen, wat in principe een verantwoordingsplicht met zich meebrengt. Dat geldt niet voor zakenmensen. Die hebben verantwoording af te leggen, if at all, tegenover hun aandeelhouders en andere financiële instellingen. Daar komen wij, klein volk, niets bij doen.

Bovendien, aangezien zij de middelen leveren, bepalen zij ook de agenda. Het zou iets te gek zijn om Musk te verwijten dat hij geld ziet in commerciële ruimtevaart - je bent zakenman of niet. Maar als overheden niet meer zonder de Musks van deze planeet kunnen, dan blijft er alleen maar de commercie over en is het fundamenteel wetenschappelijk onderzoek bedreigd. Dan zijn ethische, sociale en politieke vragen, overwegingen en discussies van weinig of geen belang meer, want dat zijn vaak hinderpalen voor de economische groei, lees winst. Dus ja, ik maak mij ongerust. En er is meer.

Wat mijn bezorgdheid nog groter maakt, is dat deze economische inmenging meer en meer een kwestie van individuen is geworden. Het gaat niet meer om de bedrijven zelf, maar om hun (succesvolle) leiders: Bill Gates, Steve Jobs, Mark Zuckerberg en Elon Musk. Individuen dus. En dat roept een beeld bij mij op. Ooit was er een tijd van verlichte despoten. Had je geluk als gewone mens, dan was de despoot een nog redelijk verstandig mens en waren sommige maatregelen echt wel voor ons allen bedoeld. Het occasioneel bezitten van die wijsheid deed evenwel niets af van het feit dat we met een despoot te maken hadden. Werd hij bijvoorbeeld paranoïde, dan waren we allen gezien.

Als ik vandaag kijk naar dat clubje grootindustriëlen en topmanagers, dan zie ik de economische versie van een groep verlichte despoten, zeg maar verlichte zakenvennoten. Helaas verwacht ik van hen nog minder wijsheid omdat dat geen economisch interessant goed is. Want, wacht eens even, Donald Trump, dat is toch ook een succesvol zakenman?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234