Zaterdag 02/07/2022

Opinie

Vrouw dood omdat chirurg vastzat. Schuld van stakers? Niet zo vlug

null Beeld BELGA
Beeld BELGA

Jean Paul Van Bendegem is filosoof aan het Centrum voor Logica en Wetenschapsfilosofie van de Vrije Universiteit Brussel.

Jean Paul Van Bendegem

Een ziekenhuis (het CHC in Luik) stelt een vakbond (de FGTB) verantwoordelijk voor de dood van een Deense toeriste omdat de chirurg vastzat in een wegblokkade. De blokkade is de oorzaak van haar overlijden, zo stelt het ziekenhuis.

De vakbond reageerde defensief op de aantijgingen, en premier Michel was scherp in de Kamer. Ik ben niet uit op politiek debat over de grenzen van het stakingsrecht. Op geen manier wordt hiermee aan het menselijke drama ook maar iets verholpen.

Ik moest wel even denken aan oorzaak en gevolg.

'Vrouw sterft nadat chirurg vastzit in wegblokkade door stakers.' Er wordt dus gesuggereerd dat er een reeks gebeurtenissen heeft plaatsgehad, beginnende met die blokkade en eindigend met dat overlijden. Bovendien moet die reeks een noodwendigheid bezitten: het einde wordt bepaald door het begin. Hoe evident, misschien zelfs logisch dit ook moge lijken, toch moet de filosofische vraag bij uitstek gesteld worden: is dat zo? Mijn oordeel is dat het niet zo is en in wat volgt presenteer ik twee overwegingen (maar er zijn er meer, voor alle duidelijkheid) voor dat negatief antwoord.

Jean Paul Van Bendegem. Beeld Karel Duerinckx
Jean Paul Van Bendegem.Beeld Karel Duerinckx

Ten eerste zijn een oorzaak en een gevolg (of effect) altijd onderdeel van een grotere keten van oorzaken en gevolgen. Ik struikel over een uitstekende straattegel en ik val. Waarom steekt die tegel uit? Omdat iemand ertegen heeft geschopt. Waarom heeft die dat gedaan? Omdat zijn baas hem net heeft uitgekafferd? Geen reden om hier te stoppen uiteraard. Dus als ik nu de vraag stel: wie is verantwoordelijk voor mijn val? Dat kan ikzelf zijn: ik had maar aandachtiger moeten zijn. Dat kan de schoppende man zijn: hij had maar een andere manier moeten zoeken om zijn woede te koelen. Dat kan de baas zijn, enzovoorts, enzoverder.

Toegepast op dit trieste voorval, zijn de vragen deze: waarom was er een betoging? Omdat de regering en de vakbonden op dit moment niet de beste partners zijn. Waarom hebben zij problemen met elkaar? Omdat de politici een beleid voeren van besparingen. Waarom doen ze dat? Enzovoorts, enzoverder.

De hele kwestie is: om in staat te zijn iemand ter verantwoording te roepen, moet er een breukpunt te vinden (of te bedenken) zijn in de keten? Maar waar?

Ten tweede houdt de noodwendigheid niet in dat alle gebeurtenissen in de keten zich effectief ook zullen voordoen. Ik verklaar mij nader. Als je iets in je hand houdt en je laat het los dan valt het naar beneden en komt het terecht op de grond. De oorzaak is het loslaten, het gevolg het terechtkomen op de grond. Tenzij iemand anders het voorwerp tijdens de val vastgrijpt en terug omhoog gooit. Wat dit voorbeeld illustreert is dat oorzaken en gevolgen altijd te situeren zijn in een omgeving die kan ingrijpen. Een lucifer kan brand veroorzaken maar niet als de omgeving voldoende nat is.

Toegepast op het treurige incident, komen de vragen spontaan op: had de chirurg geen andere route kunnen kiezen, wetende dat er een betoging aan de gang was? Was er geen tweede chirurg te vinden die sneller beschikbaar was? Waren er andere mogelijkheden om de patiënte voldoende lang in leven te houden? Ook hier is het niet eenvoudig om alle factoren in rekening te brengen, dus moet er opnieuw gekozen worden. Maar op basis van wat?

Het moge duidelijk zijn dat het enkel en alleen mijn bedoeling was om vragen en twijfel op te roepen zoals het hoort voor een filosoof. Of, om een toch meer positieve formulering te gebruiken, dat de zaak complexer is dan we vermoeden. De dagelijkse vaak grimmige realiteit laat ons niet altijd, eigenlijk zelden toe om die complexiteit in acht te nemen. En dus volgen er gratuite beschuldigingen van een ziekenhuisdirectie en al even gratuite weerleggingen van een vakbond.

Gelukkig is er de rechtsspraak die idealiter die complexiteit wel aankan.
Tot dan vergeten we best deze banale en basale acties en reacties die spelen op ons gevoel, onze emotie en die, naar men mag aannemen, op pragmatische en/of politieke motieven gebaseerd zijn. Laten we eerder deze emotie omzetten in een vorm van empathie voor iemand die niet meer op deze aardbol rondloopt. Want dat drama heeft niets aan intensiteit verloren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234