Vrijdag 12/08/2022

OpinieHugues Dumont e.a.

Waarom de burgerbevraging over de staatshervorming wel degelijk een stevige stap voorwaarts is

Viering van de nationale feestdag in Brussel. Beeld ID / Dieter Dewulf
Viering van de nationale feestdag in Brussel.Beeld ID / Dieter Dewulf

Hugues Dumont, Cato Léonard, Johan Lievens, Min Reuchamps, Emmanuel Slautsky en Emilie Van Haute zijn leden van het wetenschappelijk comité van het dialoogplatform over de zevende staatshervorming.

Hugues Dumont e.a.

Tot en met 5 juni hebben alle Belgen en inwoners van België die minstens zestien jaar zijn de kans om op eenlandvoordetoekomst.be hun licht te laten schijnen op de grote politieke thema’s van ons land: grondrechten, staatsstructuur, bevoegdheidsverdeling, verhouding regering-parlement, kiessysteem en vormen van burgerparticipatie.

Als leden van het wetenschappelijk comité dat het proces begeleidt, lijkt het ons belangrijk de aandacht te vestigen op de vernieuwende waarde van dit dialoogplatform.

Een eerste origineel element is de duiding die het platform geeft. Om burgers inzicht te geven in de bestaande regelgeving binnen elk thema wordt telkens stilgestaan bij concrete uitdagingen. Zonder twijfel zal het platform veel burgers de kans geven de fundamentele principes van de Belgische staat beter te leren kennen. De ontwikkelde pedagogische tools kunnen ook later nog worden gebruikt, bijvoorbeeld door leerkrachten of als inleiding voor een debat.

Ten tweede wordt ruimte geboden aan verschillende opvattingen over de institutionele toekomst van België. Zonder taboes wordt een groot aantal scenario’s op tafel gelegd. De duiding op het platform bevat punten van evaluatie voor en tegen elk scenario om deelnemers te laten reflecteren, met grote zorg voor objectiviteit. Het staat deelnemers volledig vrij om alternatieve scenario’s voor te stellen.

Uniek

Wat deze oefening uniek maakt, is bovenal de kans die aan alle burgers wordt geboden om een mening te geven over deze scenario’s. Dit gebeurt voor het eerst in de Belgische politieke geschiedenis. Tot nu toe waren de opeenvolgende staatshervormingen, zelfs al zijn ze aangenomen met een bijzondere meerderheid, veelal het werk van een relatief beperkte groep politieke actoren. Als het platform ervoor kan zorgen dat de zevende staatshervorming steunt op input van een bredere kring van burgers is dit een aanzienlijke stap voorwaarts.

Dit is geen volksraadpleging. De huidige Grondwet laat dit niet toe. Gesloten vragen die slechts met ja of nee beantwoord kunnen worden, zijn bewust gemeden. Evenmin vormt het platform een representatief bevolkingsonderzoek. De zorg voor representativiteit komt pas later aan de orde. De verwachting is dat het platform ruimte biedt voor een open brainstorm over wat volgens de deelnemers wenselijk is voor de toekomst van het land.

Het dialoogplatform is een uniek project, dat zonder twijfel tekortkomingen kent. Politieke vernieuwing is een collectief leerproces. Ook Rome is niet in één dag gebouwd. We wensen desalniettemin drie punten van kritiek te nuanceren die in de pers en in politieke middens zijn gerezen.

Complex

Een eerste kritiek betreft de complexiteit van het platform. Het Belgische institutionele systeem is objectief gezien complex. Dat is een gegeven. Bij het ontwerp van het platform is getracht de informatie zo eenvoudig mogelijk te presenteren, zonder evenwel misleidend of ronduit foutief te worden. De suggestie dat burgerparticipatie niet mogelijk is omdat het politieke systeem te complex is voor burgers om te beoordelen, impliceert een totale ontkenning van de democratie. Bovendien heeft elke burger die het platform wil gebruiken om het huidige systeem te bekritiseren vanwege zijn buitensporige complexiteit alle vrijheid om deze boodschap te formuleren en, idealiter, om de hoofdlijnen van een eenvoudiger systeem te suggereren.

Er is ook kritiek gekomen op de technische vormgeving. Het platform zou te omslachtig zijn en de vragenlijst te lang. Het platform is echter bewust modulair opgebouwd: burgers kunnen zich beperken tot één thema of zelfs één vraagstuk binnen een thema. De verwachte antwoorden kunnen kort of gedetailleerd zijn: er geldt geen minimum aan tekens voor een bijdrage. Een motivering is welkom, maar niet verplicht. Op die manier biedt het platform burgers met zeer verschillende prioriteiten de kans om input te geven.

Invloed

Een derde punt van kritiek betrof, tot slot, de vraag waarom burgers zouden deelnemen zonder garanties dat er met hun input ook daadwerkelijk iets gebeurt. Toegegeven, niet alle bijdragen kunnen zonder meer worden geïmplementeerd. Er zal een analyse en prioritering moeten gebeuren. Desalniettemin zijn al enkele vervolgstappen gepland. Alle bijdragen worden samengevat in een rapport. Het is dan aan een gemengde commissie, bestaande uit verkozen politici en bij lottrekking aangeduide burgers, om over deze samenvatting te beraadslagen en specifieke voorstellen uit te werken.

De volgende verklaring tot herziening van de Grondwet en de volgende constituerende kamers zullen niet kunnen ontsnappen aan de invloed van deze conclusies. De mate waarin burgers nu deelnemen, is bepalend voor de invloed die het platform zal hebben op definitieve politieke beslissingen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234