Donderdag 20/01/2022

OpinieHans Claus, Mischa Verheijden en Geert Degrande

‘We werken de wereld kapot. Laten we dus om te beginnen flink minder werken’

Een zo goed als lege E40 ter hoogte van Zandvoorde, tijdens de lockdown in april vorig jaar. Beeld Wouter Van Vooren
Een zo goed als lege E40 ter hoogte van Zandvoorde, tijdens de lockdown in april vorig jaar.Beeld Wouter Van Vooren

Hans Claus (Behoeder van de Verklaring van 30 november, www.novemberverklaring.eu), Mischa Verheijden en Geert Degrande (oprichters van www.re-story.be)

Hans Claus en Mischa Verheijden & Geert Degrande

The Great Resignation’, zo wordt de massale ontslaggolf genoemd die de Verenigde Staten overspoelt. Alleen al in september zeiden 4,4 miljoen Amerikanen hun baan op. Onder meer omdat ze als zelfstandige aan de slag willen, maar ook omdat ze profiteren van de krapte op de arbeidsmarkt om elders aan de slag te gaan tegen betere voorwaarden.

Die betere voorwaarden zijn niet noodzakelijk een hoger loon, maar kunnen ook gewoon meer respect of minder gejaagdheid betekenen. Het is een wijze van protest tegen het systeem dat je gerust het nieuwe staken zou kunnen noemen. Of de trend ook naar ons land zal overwaaien, is nog onduidelijk, al horen we her en der wel signalen in die richting.

Bij ons heerst hoe dan ook toenemend ongenoegen. Het zal niet enkel met werk te maken hebben, maar niemand kan de jongste jaren naast de oplopende spanningen en de hallucinant hoge echtscheidings-, verslavings- en zelfmoordcijfers kijken. Een groep mensen met verschillende achtergrond peilde vanaf 2017 naar de oorzaken van al die persoonlijke crisissen. Dat leidde op 30 november 2019 tot een heuse verklaring met krijtlijnen voor een maatschappij waarin mensen gemeenschappelijke verantwoordelijkheid dragen, waarin economische groei niet langer het walhalla is en waarin vooruitgang, productiviteit en arbeid hun emancipatorische betekenis terugvinden. Die verklaring is inmiddels door 200 organisaties en individuele burgers ondertekend.

Het aantal persoonlijke crisissen is sindsdien echter allerminst afgenomen. Wel integendeel. Uit de gedwongen stilstand door de lockdowns lijkt weinig lering getrokken. De ratrace die velen nochtans zoveel pijn doet, lijkt voor velen nog altijd het hoogste goed. Alle wagens vervangen door elektrische zal ten gronde ook de problemen niet oplossen. Er is volgens ons geen nood aan veranderingen binnen het bestaande systeem, maar aan een radicale systeemverandering. Bijvoorbeeld door domeinen van gemeenschappelijk belang uit de vrije markt te lichten en door de overheid te laten waken over een faire verdeling van de aardse rijkdom.

Zonder die fundamentele kentering blijft het morrelen in de marge en blijven de maatschappelijke en de economische trein tegen hoge snelheid in de richting van een ravijn denderen. Een coherent waardekader en een solide maatschappijbeeld zijn van het allergrootste belang om nog wissels op de sporen te leggen.

Dat is misschien minder utopisch dan velen denken. Her en der zien we bewijzen dat het anders kan. De nieuwe generatie in het Westen die nu de arbeidsmarkt betreedt, kijkt anders naar werken dan de babyboomers. Ze laat waarden als de opvoeding en tijd nemen voor elkaar voorgaan op de aangroei van het spaarboekje. Een kortere werkweek en een basisinkomen lijken geen utopie meer. Het Franse IT-bedrijf LDLC kon zijn 800 werknemers opslag geven nadat de vierdaagse werkweek was ingevoerd.

Vertragen

In de debatten die de Verklaring van 30 november samen met het Humanistisch Verbond en Re-story organiseerde over langdurig zieken, energie en economie, ontstond het gevoel dat de spiraal over het economisch denken stilaan klaar is om in een andere richting te draaien.

In de richting van een maatschappij waarin mensen minder druk op elkaar leggen en elkaar tijd geven om met de waardevolle zaken van het leven bezig te zijn. Vertragen en zoals tijdens de lockdowns minder werken, enkel de essentiële economie laten draaien, leidt tot kortere files, tot mensen die bij zinnen komen en geen burn-outcoaches nodig hebben. Kort gezegd tot een leefbaardere samenleving.

Omdat we de wereld kapot aan het werken zijn, begint de oplossing dus met minder werken. En de economie dan? Gaat die niet in elkaar storten? Ja, natuurlijk! De economie zoals we die nu zien en zoals we denken dat ze moet functioneren zal inderdaad in elkaar storten. Maar uiteindelijk bewijst dat dan enkel dat het om een verhaal gaat waarin we niet meer moeten geloven.

Eén ding is nu zonneklaar: als het volgens de huidige definities met de economie goed gaat, gaat het slecht met heel veel mensen én met de aarde. Ook met klimaatneutrale en ‘groene’ groei blijven we volgens hetzelfde stramien denken. Waarom zouden we dus niet kunnen geloven in een nieuw verhaal? In een verhaal met meer tijd om te genieten. Meer tijd om onszelf te ontplooien. Meer tijd voor elkaar. Zou dat perspectief al niet een hoop spanning van onze schouders nemen ?

Kunnen we dat bereiken? Waarom niet met een wereldwijde dubbele economische ‘ramadan’. Twee maanden per jaar een verbod op niet-essentiële activiteiten. Twee maanden per jaar dat we de aarde en elkaar rust gunnen. Twee maanden per jaar dat herverdeling voorrang krijgt op groei. Uiteindelijk is ook dat niet zo nieuw. Alle religies en culturen beseffen het belang van rust. In zuiderse landen kreeg die in vroegere dagen zelfs de vorm van een dagelijkse siësta. Vertragen en op tijd stilstaan om na te denken zou iedereen goed doen. Zelfs ondernemers, die nu steen en been klagen door het afhaken – op allerlei manieren – van medewerkers, zouden daar oren kunnen naar hebben.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234