Maandag 26/09/2022

10 maanden aan een stuk in de lucht

Tien maanden aan een stuk vliegen, sommige gierzwaluwen krijgen het voor elkaar. Dat blijkt uit Zweeds onderzoek met gierzwaluwen met een zender. De onderzoekers volgden de vogels bij hun reis van Zweden naar de overwinteringsgebieden in Centraal- en West-Afrika.

Al in 1956 suggereerde de Britse ornitholoog David Lack in zijn beroemde boek Swifts in a Tower dat gierzwaluwen buiten het broedseizoen niet aan de grond komen. "Hij baseerde zich op de observatie dat deze vogels altijd in de lucht worden gezien", zegt bioloog Hans van Gasteren van de Universiteit van Amsterdam en niet betrokken bij de nieuwe Zweedse studie. "Nu hebben wetenschappers het vermoeden van Lack eindelijk bevestigd."

De Zweedse onderzoekers beschrijven in het wetenschappelijke tijdschrift Current Biology hoe ze minuscule zenders als een rugzakje op de gierzwaluwen bonden. "Sommige vogels brengen tien maanden lang in de lucht door", zegt hoofdonderzoeker Anders Hedenström. "Het record stond tot nu toe op naam van de alpengierzwaluw, die zes maanden rondvliegt zonder te landen. De gierzwaluw verpulvert dat record."

Dermate lang non-stopvliegen betekent ook dat gierzwaluwen vrijwel alles in de lucht moeten doen. Ze eten door vliegen en muggen te vangen, en drinken door met opengesperde bek over het water te scheren. Ook het verzamelen van nestmateriaal gebeurt in de lucht, door voorbijvliegende takjes en blaadjes in de bek met speeksel te mengen. Vervolgens plakken ze dit kleverige goedje aan hun komvormige nest dat ze onder dakpannen bouwen.

Vliegensvlugge paring

"Ze paren zelfs in volle vlucht", vertelt Hein Verkade, die al twintig jaar gierzwaluwen bestudeert in het Nederlandse Noordwijk. "Hoewel ik ook al paringen in nestkasten heb gezien. Ze kunnen het dus ook met beide poten op de grond."

Een paring in de vlucht is een spectaculair schouwspel. Het mannetje vliegt boven het vrouwtje. Behendig landt hij bovenop zijn partner waarna ze beide wat hoogte verliezen. Enkele seconden later vliegen ze weer apart voort. Deze vliegensvlugge paring leent zich voor buitenechtelijke avonturen. Uit een Engelse studie bleek dat bijna 5 procent van de gierzwaluwkuikens een andere vader had dan de vogel die het nest bewaakte.

Gierzwaluwen slapen ook al vliegend. Recent onderzoek naar een andere vogelsoort, de fregatvogel, suggereert hoe ze dat voor elkaar kunnen krijgen. Net als bij dolfijnen valt één hersenhelft in slaap, terwijl de andere helft een oogje in het zeil houdt. "Voor gierzwaluwen is dit nog niet vastgesteld, maar het zou wel kunnen verklaren hoe deze vogels toch 24 uur actief kunnen zijn", zegt Van Gasteren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234