Dinsdag 09/08/2022

Aan de slag met Claus

Leve Canvas! Leve Mark Coenen! De openbare omroep wil nog een ultieme poging wagen om een manier te vinden om literatuur op het kleine scherm te brengen. Een boekenprogramma met Pieter Embrechts gebaseerd op de fijne format van Man over woord is gepland voor het najaar 2013. Nog in het voorjaar plant het tweede VRT-net ook een documentaire over Hugo Claus. Marc Didden zou daarvoor tekenen. Schoon volk dus en geen jaar te vroeg. In 2013 zal het immers al 8 jaar geleden zijn dat Claus stierf. Of deze documentaire ook de voorbode zal zijn van de langverwachte biografie, valt te betwijfelen. Tijdens zijn leven belastte de grootmeester journalist Piet Piryns met de opdracht om zijn levensverhaal te schrijven. De kans dat Piryns die klus ook zal afmaken, wordt door insiders erg klein geacht. Er wordt wel eens gefluisterd dat Claus precies zijn vriend Piryns uitkoos om te verhinderen dat bepaalde episodes uit zijn leven die hij liever niet aan de grote klok wou hangen, uitgespit zouden worden. Piryns heeft nooit aanstalten gemaakt om écht aan het biografische onderzoek te beginnen. Hij heeft wel massa's getuigen geïnterviewd en op die manier onschatbaar basismateriaal verzameld voor al wie aan de slag wil gaan met schijn en wezen in het leven van Claus.

Omdat het zo lang wachten blijft op de definitieve biografie, is er ruimte voor anderen om hun bijdrage te leveren. Marc Schaevers kreeg de toestemming om in de geheime laden van Claus te grasduinen en publiceerde vorig jaar De wolken. Onlangs liet Guido Lauwaert - in de jaren 80 en 90 vaak de meesterknecht en waterdrager van zijn toenmalige stadsgenoot - De spookrijder van de Lemméstraat verschijnen. Dit boek is een bundeling van blogs die hij eerder schreef voor de website van Knack. Ze gaan over Willem Elsschot, Cyriel Buysse, Guido Gezelle en Maurice Maeterlinck en ook over Hugo Claus. Lauwaert doorprikt voortdurend de legende van de man die hij destijds steevast bejubelde. Het adagium 'van de doden niks dan goeds' is hier niet van toepassing. Het zou Lauwaert natuurlijk wel gesierd hebben dat hij zijn kritische pen ook tijdens het leven van Claus had gebruikt. Nu lijken vele anekdotes vaak op een afrekening. Vooral de weduwe van Claus, Veerle De Wit, krijgt er haast op elke pagina van langs. Die vooringenomenheid is ook het probleem van dit boek. De lezer wordt achterdochtig, begint te twijfelen aan de echte bedoelingen van Lauwaert en weet niet of hij de intrigerende verhalen wel voor waar kan aannemen. Wie zijn zijn bronnen? Hoe betrouwbaar zijn ze? De verhalen zijn in elk geval intrigerend en worden hier vaak voor het eerst verteld. Zoals het verhaal over de broer van Claus die zijn manuscript van de opvolger van Het verdriet van België tijdens een verhuis naar het stort zou hebben gebracht. Of het verhaal van Onder de torens, een laat toneelstuk van Claus dat hij schreef na zijn auto-ongeval in Frankrijk. Dat ongeval zou veroorzaakt zijn door zijn vrouw Veerle die een kat wilde ontwijken. In Onder de torens zit een vrouwelijk personage dat dol is op katten. Claus smokkelde die scène zonder medeweten van zijn vrouw in het stuk. Dat zorgde voor een fikse huishoudelijke rel tijdens de première.

De spookrijder van de Lemméstraat wordt al snel een afrekening met Claus. Zo hekelt Lauwaert het feit dat de kritiek na Het verdriet van België kritiekloos werd en elke snipper van hem als wereldliteratuur bestempelde. Dat hijzelf destijds een van de grootste propagandisten van Claus was (Lauwaert organiseerde literaire manifestaties met Claus), maakt dit boek soms wel zeer klef.

Toch doet het smaken naar meer. Over het leven van Claus is nog veel te weinig bekend. En dan heb ik het niet alleen over zijn 'oorlogsverleden' waarnaar ook Kristien Hemmerechts zich in haar recentste roman De kronkelpaden van het geheugen nieuwsgierig toont. De vraag der vragen blijft in hoeverre Claus de realiteit van zijn eigen leven heeft vervormd en heeft gebruikt in zijn oeuvre. Hoeveel van Louis Seynaeve zit er in Hugo Claus? Want geef toe, uiteindelijk blijft er voor de lezer van fictie altijd de stiekeme vraag: zou het allemaal echt zo gebeurd zijn? Dat was al zo met Robinson Crusoë.

Lauwaert kan wellicht nog jaren doorgaan met het opdissen van frisse en minder frisse anekdotes over Claus. Het levert vooral leesplezier en leedvermaak op. Maar jammer genoeg blijft het wachten op een echte biograaf die het verzonnen en aangedikte kaf van het authentieke, wetenschappelijke koren scheidt.

Guido Lauwaert, De spookrijder van de Lemméstraat, Roularta Books, 279 p., 21,95 euro

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234