Dinsdag 09/08/2022

ReportageOorlog in Oekraïne

Achterblijvers in Donetsk: ‘Als Oekraïne ons nodig heeft, komen we. Maar we willen alleen vechten om deze regio te verdedigen’

Beschadigd gebouw in Donetsk. Beeld AP
Beschadigd gebouw in Donetsk.Beeld AP

In de provincie Donetsk leven de achterblijvers in afwachting van het naderend Russisch offensief. ‘Iedereen hoopt op goeds voor de toekomst. Maar dat deden de mensen in Severodonetsk en Marioepol ook.’

Hans Jaap Melissen

“We zijn elke dag bang voor dat ene telefoontje.” De 56-jarige Vitali gebaart richting het front dat ergens in de verte ligt. “Onze jongste zoon vecht nu bij Severodonetsk. We horen van hem hoe zwaar de gevechten daar zijn. Hij rust nu een paar dagen uit in Bachmoet, dan kunnen we contact met hem hebben. Maar daarna moet hij weer terug en zijn alle verbindingen weg.” Volgens Vitali heeft zijn vrouw het er mogelijk nog moeilijker mee. Ook omdat hij zelf soms naar het front gaat. “Ik was pas nog in Bachmoet om walkietalkies naar mijn zoon te brengen, toen er raketten neerkwamen, sommige op een paar honderd meter afstand.”

Vitali staat langs de weg, bij een kleine buurtsupermarkt in Pokrovsk, een plaats in de provincie Donetsk. Daar is het nog relatief veilig. Enkele tientallen kilometers verderop ligt een bevroren frontlinie uit 2014, die steeds meer lijkt te ontdooien. In de verte klinken af en toe explosies, vooral ’s nachts; op 25 mei sloeg nog een raket in naast het treinstation van Pokrovsk. Veel bewoners zijn gevlucht, veel winkels zijn dichtgetimmerd. De achterblijvers wachten af hoe snel het Russisch offensief dichterbij komt.

Maar Pokrovsk is nog levendig in vergelijking met de omgeving. Er zijn nog wat winkeltjes, enkele bars en een restaurant open, tot om 21 uur de avondklok ingaat. Maar als je van de stad wegrijdt, kom je vrij gauw in gebied waar het doodstil is. Honden lopen los rond op straat, achtergelaten door hun eigenaren.

null Beeld

‘Ik wacht wat het lot mij brengt’

Een uur rijden verderop ligt Kramatorsk, een van de steden in Donetsk die hoog op de verlanglijst van de Russen staan. Hier heeft een enorme leegloop plaatsgevonden; het is er doodstil in het centrum. Het treinstation ligt er verlaten en gesloten bij. Op 8 april doodde een raket tientallen burgers die buiten stonden te wachten op een evacuatietrein. Aan een hek bij het spoor hangen knuffelberen en ander speelgoed om de kinderen te gedenken die bij die raketaanval werden gedood.

In de verte klinken intussen af en toe weer explosies. Soms is het duidelijk uitgaand vuur, maar ook is met tussenpozen soms minutenlang een continue trilling te voelen van inkomende zware artillerie.

Het treinstation van Kramatorsk. Beeld Hans Jaap Melissen
Het treinstation van Kramatorsk.Beeld Hans Jaap Melissen

Alle geluiden lijken voorbij te gaan aan Victor, die in een park in het centrum van Kramatorsk de duiven zit te voeren. “Ik woon hier al mijn hele leven en ken de bomen van het park nog van toen ze klein waren. Ik wil niet weg, mijn hele familie is bovendien nog hier. Een van mijn zonen is brandweerman en moet werken. Die kan niet weg, dus ben ik ook gebleven. Ik wacht wat het lot mij brengt. Iedereen die nog in Kramatorsk is, hoopt op goede dingen voor de toekomst. Maar dat deden de mensen in Severodonetsk en Marioepol ook.”

Legertrucks met brandstof naar het front

Victor was in de buurt toen de raketaanval op het treinstation van Kramatorsk plaatsvond. “Het was hier grote paniek. Alle overige evacués renden weg. Er zijn in het centrum niet veel schuilkelders. Ik heb toen zo’n 150 mensen naar het cultureel centrum gebracht, dat wel een grote kelder heeft.” Hij wijst op een gebouw dat verderop aan het park staat.

Er is weinig verkeer in en rond de stad. Opvallend veel legertrucks met brandstof rijden richting het front en lege diepladers komen daarvandaan. Die hebben tanks of ander zwaar materieel afgeleverd. “Ik was eerst in shock door al dat militaire verkeer. Nog steeds word ik soms wakker en denk: niet te geloven, we zijn in oorlog met Rusland! Maar goed, mochten de Russen deze stad echt vol gaan aanvallen, ga ik misschien toch wel weg.”

De drie vrienden in Pokrosvk. Rechts zit Anton en links zit Vladislav, midden Aleksandr.  Beeld Hans Jaap Melissen
De drie vrienden in Pokrosvk. Rechts zit Anton en links zit Vladislav, midden Aleksandr.Beeld Hans Jaap Melissen

In Kramatorsk valt op dat de jeugd zeer beperkt aanwezig is. Ook in Pokrosvk is dat zo, al zie je wel af en toe een groepje rondhangen. Zoals Aleksandr, Anton en Vladislav, alle drie twintig jaar en studerend, ‘online, want gewone lessen liggen stil’. Ze zijn niet opgeroepen om zich te melden bij het leger en hebben dat ook niet zelf gedaan. “Als Oekraïne ons nodig heeft, dan doen we dat, maar we willen alleen vechten om deze regio te verdedigen”, zegt Anton.

Of hun hulp binnenkort nodig is, hangt af van waar het Oekraïense leger toe in staat is.

‘Alle oorlogen eindigen ooit’

Drie militairen die in Pokrovsk bij een straatbar een broodje kopen willen zowaar toch iets zeggen, zonder hun namen te noemen. Ze hebben een uur pauze en rijden zo terug naar het front. “Alle oorlogen eindigen ooit. Deze ook. De internationale militaire steun is goed voor ons, anders zouden we echt niet stand kunnen houden”, zegt een van hen.

Ze denken te kunnen winnen ‘omdat de waarheid aan hun kant staat’. Over de grote persoonlijke risico’s in deze zware artillerieoorlog zegt dezelfde militair: “Zoals iedereen zijn wij ook bang om dood te gaan. Maar we zijn ook trots dat we dit doen. Het geeft ons energie. Bovendien zijn we hier al acht jaar met oorlog bezig, het heeft geen zin om nu te stoppen, we moeten wel doorgaan.”

Aan een hek bij het spoor in Kramatorsk hangen knuffelberen en ander speelgoed om de kinderen te gedenken die bij de raketaanval werden gedood. Beeld Hans Jaap Melissen
Aan een hek bij het spoor in Kramatorsk hangen knuffelberen en ander speelgoed om de kinderen te gedenken die bij de raketaanval werden gedood.Beeld Hans Jaap Melissen

Onduidelijk blijft intussen in deze regio hoeveel mensen hier nog wonen die het helemaal niet zo erg zouden vinden als de Russen komen. In de provincies Donetsk en Loegansk was altijd een deel van de bevolking pro-Russisch. “Sommigen hier houden van Rusland”, zegt student Anton. Hij vertelt dat hij onlangs tot zijn verbazing per ongeluk werd toegevoegd aan een pro-Russische groepchat waarin werd opgeroepen om posities van het Oekraïense leger te verraden.

Dromen van reizen na de oorlog

Ook zit de hang naar Rusland soms verborgen in de antwoorden. Tatiana, die met een paar andere oudere vrouwen op een bankje voor haar flat zit, zegt: “Of Oekraïne nu hier de baas is, of Rusland, als de oorlog maar stopt.”

Vitali wil graag dat de oorlog stopt. Voor zijn zoon, maar ook om een normaal leven terug te krijgen. Beeld Hans Jaap Melissen
Vitali wil graag dat de oorlog stopt. Voor zijn zoon, maar ook om een normaal leven terug te krijgen.Beeld Hans Jaap Melissen

Wat wel voor iedereen hetzelfde is, is het verlangen naar een eind van deze oorlog. De drie vrienden zeggen ervan te dromen om weer te kunnen reizen. “Maar nu mogen we het land niet uit.” Ook Vitali wil graag dat de oorlog stopt. Voor zijn zoon, maar ook om een normaal leven terug te krijgen. Hij vertelt hoe ver die vredige tijd nu lijkt. En zeker 2012, toen het Europees kampioenschap voetbal deels in Oekraïne werd gespeeld. “Ik was toen chauffeur voor de voetballers. Ik heb zowel het Franse als het Spaanse nationale team nog rondgereden in Donetsk.”

Maar de stad die de naam geeft aan deze provincie is zijn stad niet meer, sinds pro-Russische separatisten het in 2014 innamen. “Vrienden die daar zijn gebleven, zijn al die Russische propaganda gaan geloven. Ik heb met hen gebroken, zelfs met mijn zus. Oorlog maakt snel duidelijk wie goed is of slecht. Er is alleen zwart of wit, er bestaan geen grijstinten meer.” Een doffe dreun klinkt in de verte. Vitali haalt zijn schouders op. “Ik moet accepteren dat mijn realiteit is veranderd.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234