Zondag 29/05/2022

GetuigenissenAssisen

‘Advocaten zijn de best betaalde leugenaars ter wereld’: slachtoffers over de impact van een openbare assisenzaak

null Beeld DM
Beeld DM

Het assisenproces rond de moord op Julie Van Espen wordt op vraag van de nabestaanden achter gesloten deuren gevoerd. Slachtoffers en betrokkenen in eerdere assisenzaken vertellen over de impact van de openbaarheid.

Eline Bergmans

‘Ik zou zo’n proces niet meer opnieuw willen’

Eddy Van Uytsel is de vader van Annick, die op 27 april 2007 ontvoerd en later vermoord werd door Ronald Janssen. In 2011 werd Janssen door het assisenhof van Tongeren tot levenslang veroordeeld wegens vrijheidsberoving, verkrachting, foltering en drievoudige moord.

“Ik wilde dat de wereld zou weten wat voor een gruwelijke dingen die man gedaan heeft. Op voorhand vond ik de openbaarheid van een assisenproces erg belangrijk. We hebben vooraf nooit de mogelijkheid van gesloten deuren besproken, maar allicht was ik om die reden daar niet mee akkoord geweest.

“Vooraf dacht ik ook dat ik goed wist waar we voor stonden. We hadden op voorhand het dossier gelezen, we waren voorbereid op gruwelijke beelden die op ons af zouden komen. Maar ik had nooit gedacht dat een proces zo indringend kon zijn. In die vier weken is er enorm veel over Annicks en ons privéleven op straat beland. Als ik toen had geweten wat ik nu weet, zou ik zo’n assisenproces niet meer opnieuw willen. Die media-aandacht was er echt te veel aan. Iedere dag opnieuw stonden daar fotografen. Dat hebben wij nooit begrepen, waarom dat nodig was. Iedereen zat met een vergrootglas naar ons te kijken, terwijl wij door een van de moeilijkste periodes van ons leven gingen.

Eddy en Martine Vanuytsel, de ouders van Annick. Beeld Koen Bauters
Eddy en Martine Vanuytsel, de ouders van Annick.Beeld Koen Bauters

“Nu is de media-aandacht nog veel groter dan tien jaar geleden. Ik begrijp heel goed dat de ouders van Julie Van Espen die aandacht wilden vermijden.

“Het was voor ons op het proces ook dikwijls enorm pijnlijk om naar Janssen te luisteren. Het ergste was toen hij uit het niets verklaarde dat Annick vrijwillig met hem was meegegaan die avond. Ik kon wel door de grond zakken toen hij dat zei. Ik ben een aantal keren de zaal uitgelopen omdat ik de onzin die hij uitkraamde niet meer kon aanhoren.

“Tegelijkertijd liet hij op die manier ook zijn ware gelaat zien aan de pers, de jury én het publiek. Martine en ik vonden dat erg belangrijk. Vóór alles uitkwam, vond iedereen hem een vrij normale mens. Een leraar, een vader van twee kinderen, een natuurliefhebber. Op het proces werd dat beeld doorprikt.

“Louterend is het assisenproces voor ons niet geweest. We zitten nog altijd met dezelfde vragen. We weten nog altijd niet wat er precies is gebeurd met Annick. Maar we weten na het proces ook dat die antwoorden niet meer zullen komen. Die man zal nooit eerlijk vertellen wat hij met haar gedaan heeft.”

‘Liveblogs hebben de verslaggeving volledig veranderd’

Bart Van Belle is de vader van Mies, een van de kinderen die ongedeerd bleven in kinderdagverblijf Fabeltjesland, waar Kim De Gelder op 23 januari 2009 binnendrong. Vier jaar later werd De Gelder door het assisenhof in Gent veroordeeld tot levenslang voor vier moorden en vijfentwintig moordpogingen.

null Beeld © Eric de Mildt
Beeld © Eric de Mildt

“Ik begrijp de nabestaanden van Julie Van Espen dat ze bepaalde details liever privé houden, maar zelf vind ik openbaarheid een erg belangrijk principe. Je wilt als slachtoffer ook niet dat je zaak wordt doodgezwegen. Ook bij het proces-De Gelder waren er heel heftige momenten - de passage van de wetsarts bijvoorbeeld - maar in mijn ogen is het proces zelf wel vrij sereen verlopen.

“Voor veel ouders was de periode vóór het proces het moeilijkst, omdat ze niet wisten wat er ging komen, en omdat er met de regelmaat van de klok lekken waren uit het dossier. Ik herinner me dat een collega een verslag van de gerechtspsychiater in handen kreeg dat wij als slachtoffers nog niet hadden gezien. Sommige ouders vonden die media-aandacht buiten proportie. Tegelijkertijd hadden de meeste journalisten wel respect voor de ouders die liever uit de media bleven.

“Het proces-De Gelder was ook een van de eerste assisenzaken waarbij er via liveblogs verslag werd uitgebracht. Die hebben de gerechtsverslaggeving volledig veranderd: ineens kon heel Vlaanderen minuut per minuut volgen wat er in de rechtszaal gebeurde.

“Ik werkte destijds als onlinejournalist bij De Standaard, maar die manier van werken was toen ook voor ons nieuw. Vroeger maakten gerechtsjournalisten ’s avonds hun verslag waarbij ze de belangrijkste informatie van die dag filterden. Bij liveblogs wordt alle informatie meteen online gezet. Er is geen enkele beperking van plaats. Eens je een liveblog bent gestart, kun je ook moeilijk halverwege de procesdag stoppen.

“Omdat het zo snel gaat, verschijnen vaak de gruwelijkste details online. Dat heeft iets voyeuristisch, maar het werkt natuurlijk in twee richtingen. Omdat er zoveel op geklikt wordt, gaan media er nog meer op inzetten. Dat kan ook te veel worden. Bij het proces van Bart De Pauw was in mijn ogen elke maat zoek. Uiteraard was dat een belangrijke zaak, maar moesten er ook extra nieuwsberichten worden gemaakt toen de tv-maker aankwam in de rechtbank? Ik vond dat zeer verregaand.

“Het is trouwens niet alleen de gerechtsjournalistiek waar die snelheid speelt: bij voetbalwedstrijden wacht men voor analyses ook al lang niet meer tot het einde van de wedstrijd. Tijdens de rust van belangrijke wedstrijden verschijnen steevast de eerste analyses online. Misschien zou het goed zijn om opnieuw wat te vertragen of om bij liveblogs een buffer in te bouwen voor een betere toonzetting.”

‘Sommige mensen zijn jaloers op de media-aandacht’

Paul Marchal is de vader van An, die met haar vriendin Eefje in de zomer van 1995 ontvoerd werd in Oostende. Een jaar later werden hun lichamen teruggevonden onder een loods in Jumet bij Charleroi, naast een huis dat eigendom was van Marc Dutroux. In 2004 werd Dutroux veroordeeld tot levenslang.

“Als je kind een jaar lang vermist is, dan wordt de media automatisch een bondgenoot. Ik had journalisten nodig, omdat ik wilde dat iedereen mee zou zoeken naar de meisjes. Toen de lichamen van An en Eefje gevonden werden, vond ik het niet eerlijk om de deur dicht te doen voor journalisten. Ik wil iets terugdoen.

“Die periode was heel intens, maar ik heb geprobeerd om de media-aandacht op een positieve manier te gebruiken. Tot 2012 heb ik het huis van An opengehouden. Ik ben jarenlang heel actief bezig geweest om het statuut van het slachtoffer te verbeteren. Dat was mijn manier om het verdriet een plaats te geven.

“Op een bepaald moment hebben de media zich omwille van die aandacht tegen mij gekeerd. Dat was heftig, maar ik heb daar voor mezelf een verklaring aan kunnen geven. Om te beginnen lusten alle pedofielen mij rauw. Ik heb ook veel politici op de tenen getrapt die mij daardoor willen jennen. Maar ik heb ook geleerd dat er heel wat mensen jaloers zijn op media-aandacht, zelfs als die er komt doordat je kind vermoord is.

“Vandaag zouden de media allicht nog dieper graven dan vijfentwintig jaar geleden. Ik zou dat zelf geen slechte zaak vinden, maar iedereen is daarin anders. Het is heel belangrijk om te luisteren naar de wens van de nabestaanden. Als het de keuze is van de ouders van Julie Van Espen om een proces achter gesloten deuren te voeren, dan kun je dat als buitenstaander alleen maar respecteren.

Paul Marchal, vader van An. Beeld Eric de Mildt
Paul Marchal, vader van An.Beeld Eric de Mildt

“Zelf vond ik de openbaarheid altijd een goede zaak, zodat ook de maatschappij kon oordelen over het dossier. Als de zaak-Dutroux achter gesloten deuren had plaatsgevonden, zouden de complottheorieën nog altijd bestaan.

“Voor mij was de openbaarheid vanzelfsprekend, maar ik heb wel geprobeerd om me daar goed op voor te bereiden. Ik heb vooraf het volledige dossier doorgenomen en de autopsiefoto’s bekeken, omdat ik ze al wilde zien voor ze op het proces aan bod zouden komen. Uiteindelijk zijn de beelden niet getoond, omdat de voorzitter dat niet noodzakelijk vond. Veel mensen zijn dat vergeten, maar op het proces-Dutroux zijn de deuren ook verschillende keren gesloten voor pers en publiek.

“In mijn ogen is het proces-Dutroux destijds sereen verlopen. Zelf vind ik het ook louterend dat medeburgers de zaak beoordeeld hebben. Ik had me voorgenomen om me sowieso neer te leggen bij hun oordeel en een punt te zetten achter de zaak. Als slachtoffer moet je op een bepaald moment ook verdergaan met je leven, anders zou Dutroux twee keer vat hebben op mij.”

‘Advocaten zijn de best betaalde leugenaars ter wereld’

Laurence Van Brée is de mama van Luna, de peuter die samen met haar Malinese kinderoppas op 11 mei 2006 werd vermoord door Hans Van Themsche (°1988). Een jaar later werd hij door het Antwerpse assisenhof veroordeeld voor de racistische geïnspireerde moorden.

“Ik heb weinig gehad aan het assisenproces. Het heeft me geen nieuwe inzichten of antwoorden gegeven. Hans Van Themsche had vlak na de feiten alles bekend. Al het bewijs lag dus op tafel. Ik weet nog dat ik me toen al afvroeg: waarom zitten we hier eigenlijk? Als ik erop terugkijk, vind ik het een overbodige ervaring. Zo’n assisenproces kost handenvol geld. Is dat wel te verantwoorden? Wij hadden gelukkig een familiale verzekering die de advocatenkosten op zich nam. Toch kwam er na afloop nog een fikse factuur van het kantoor van Jef Vermassen. Ik had het daar moeilijk mee.

“Zo deed hij er alles aan om Hans Van Themsche ontoerekeningsvatbaar te laten verklaren. Dan zou er minder kans zijn dat hij vervroegd zou kunnen vrijkomen. In mijn ogen is dat niet eerlijk: als iemand niet gek is, waarom zou hij dan tussen de gekken moeten worden opgesloten? Ik durfde daar op dat moment niets over te zeggen, maar achteraf gezien, had ik dat wel moeten doen. Advocaten zijn de best betaalde leugenaars ter wereld. Het assisenhof is hun circus waarin wij meedraaien.

Laurence Van Brée,  moeder van peuter Luna.  Beeld Photo News
Laurence Van Brée, moeder van peuter Luna.Beeld Photo News

“Later heb ik op eigen initiatief contact gezocht met Hans Van Themsche. Dat heeft mijn kwaadheid getemperd en me doen inzien dat hij een tweede kans verdient. Hij heeft Luna niet vermoord om mij te kwetsen. Hij was zelf een gekwelde geest, die bovendien nog erg jong was. Daarom heb ik me bij de strafuitvoeringsrechtbank niet meer tegen een vervroegde vrijlating verzet: ik vind dat het nu tijd is dat hij buiten de gevangenis zijn verantwoordelijkheid neemt.

“Of ik liever gehad had dat het assisenproces van Van Themsche ook achter gesloten deuren had plaatsgevonden? Ik heb er eigenlijk nog nooit over nagedacht. Misschien voor mij persoonlijk wel. Anderzijds begrijp ik ook dat een zaak die de maatschappij zo heeft beroerd, openbaar wordt behandeld.

“Zelf vond ik het moeilijk om met die maatschappelijke beroering om te gaan. Na de dood van Luna ontstond er een enorm verlangen naar samenhorigheid, maar ik kon daar weinig mee. De brieven die in het restaurant aankwamen en de bezoekjes van klanten deden veel deugd. Maar met die witte mars had ik veel minder. Ook de beertjes en bloemen die mensen zo massaal kwamen neerleggen, dat hoefde voor mij niet. Hoe goed bedoeld ook, ik vond dat vooral een triestig gezicht, zeker in de regen.

“Ook de media-aandacht was extreem. Dat begon al op de begrafenis. Omdat ik wist dat er journalisten zouden komen, had ik vooraf duidelijke afspraken gemaakt dat ze achteraan in de kerk foto’s mochten maken. Ik wilde geen betraande gezichten in de krant. Iedereen had zich daaraan gehouden, maar op de begraafplaats had een fotografe zich toch achter een zerk verstopt om een beeld te maken van mij, met een knuffel van Luna in mijn armen. Dat vond ik heel erg. Ook op het assisenproces stond iedere ochtend een leger fotografen. Ik vond dat vreselijk. Maar het dieptepunt van alle aandacht kwam er toen ik een stadsgids bij ons beneden aan het raam - ik zat boven - hoorde vertellen dat dit het restaurant was van de ouders van de vermoorde Luna. Alsof wij een toeristische attractie waren.

“Intussen is het 15 jaar geleden dat Luna is gestorven. Ik heb rust gevonden, maar er zijn veel moeilijke momenten geweest. Mijn man en ik gingen uit elkaar, het restaurant ging failliet en bijna was ik ook mijn huis kwijt. Zonder dat ik het wilde, is de moord ook een deel van mijn identiteit geworden. Sommige mensen vinden mij net iets interessanter omdat ik de mama van Luna ben. Dat is een vies gevoel. Misschien kan ik het ombuigen naar iets positiefs: ik denk erover na om in de toekomst lotgenoten te begeleiden. Ik heb na de horeca een hele tijd in een beenhouwerij gewerkt, maar ik heb het gevoel dat ik opnieuw op een keerpunt sta.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234