Vrijdag 01/07/2022

NieuwsAfghanistan

Afghaanse universiteiten weer open voor vrouwen: zelfs taliban sturen eigen dochters naar school

null Beeld Adrien Vautier
Beeld Adrien Vautier

Openbare universiteiten in Afghanistan zijn woensdag voor het eerst sinds de machtsovername door de taliban weer opengegaan. Ook vrouwelijke studenten konden naar college, zij het gescheiden van de mannen, voor wie de universiteiten sinds augustus ook gesloten waren.

Rob Vreeken

De heropening betreft vooralsnog zes provincies in het zuiden en oosten van het land: Kandahar, Helmand, Nimroz, Farah, Laghman en Nangarhar. In de andere 28 provincies gaan de universiteiten 28 februari open, volgens de autoriteiten. Dat is na het einde van de wintervakantie in de koude noordelijke provincies.

Tot nu bestond steeds grote onduidelijkheid over de plannen van de taliban met het onderwijs voor meisjes. Tijdens hun vorige regeerperiode (1996-2001) gold een totaalverbod. Na de machtsovername vorig jaar bleven de lagere scholen open voor meisjes. In het middelbaar en hoger onderwijs zouden eerst ‘geschikte omstandigheden’ gecreëerd moeten worden.

Donorlanden hebben onderwijs voor meisjes en vrouwen steeds genoemd als absolute voorwaarde voor hervatting van de hulp aan Afghanistan. Het opschorten daarvan in augustus heeft het land in een economische crisis gestort. Tijdens het beraad tussen donorlanden en taliban vorige week in Oslo werd de eis benadrukt. Waarschijnlijk heeft dat bijgedragen aan het besluit tot heropening van het hoger onderwijs.

Verslaggevers van persbureau AFP in diverse provinciehoofdsteden zagen woensdag kleine aantallen vrouwelijke studenten naar college gaan. “Op het ogenblik hebben we weinig informatie”, zei de 23-jarige wiskundestudent Malik Samadi in Mehtarlam, hoofdstad van de provincie Laghman. “Ons is verteld dat de lessen gegeven moeten worden in lijn met de sharia.” Wat dat betekent werd er niet bij gezegd, zoals het geval is met veel van de richtlijnen van de taliban.

“We zijn blij dat we onze studie kunnen hervatten”, zei Zarlashta Haqmal, student politieke wetenschappen aan de Universiteit van Jalalabad (provincie Nangarhar). “Maar we zijn nog altijd bezorgd dat de taliban de lessen weer kunnen stoppen.”

Segregatie

Op de universiteiten die AFP woensdag bezocht, werd ’s ochtends lesgegeven aan vrouwelijke studenten (door vrouwelijke docenten), en ’s middags aan de mannen. Persbureau Reuters kreeg van een bron in de regering te horen dat universiteiten kunnen kiezen: segregatie door colleges op verschillende tijdstippen of tegelijkertijd in verschillende lokalen.

Nu het hoger onderwijs heropend wordt, en gezien het feit dat de lagere scholen al die tijd open zijn gebleven, groeit de kans dat het gat tussen de twee niveaus – de middelbare scholen – ook wordt gevuld. Minister van Onderwijs Nurullah Munir zei enkele weken geleden dat oudere meisjes ‘als het kan’ eind maart naar school mogen. De vraag is echter wat die voorwaarde behelst.

Vrouwen lopen naar de toegangspoort van de Laghman Universiteit terwijl taliban de wacht houden. Beeld Mohd Rasfan / AFP
Vrouwen lopen naar de toegangspoort van de Laghman Universiteit terwijl taliban de wacht houden.Beeld Mohd Rasfan / AFP

Duidelijk is wel dat de opvattingen over onderwijs van de taliban in de loop der jaren zijn veranderd, zo blijkt uit een deze week gepubliceerd rapport van het Afghanistan Analysts Network (AAN). Na het totaalverbod van de jaren 90 volgde een periode waarin de taliban, in verzet tegen de door de VS gesteunde regering, met geweld probeerden het sluiten van meisjesscholen af te dwingen.

Rond 2008 volgde een wending. In geschriften van de organisatie heette het voortaan dat alle onderwijs aan islamitische normen moest voldoen. Ook staakten de taliban het geweld tegen het onderwijs in gebieden onder hun controle. Ze probeerden zelfs op een of andere manier samen te werken met de scholen, die onder beheer bleven van de centrale regering. Wel werd gepoogd het personeelsbeleid en de lesstof te beïnvloeden.

Volgens AAN heerst onder de taliban culturele huiver voor onderwijs aan meisjes. In de islam is immers niets te vinden dat vrouwen afhoudt van studeren; het vergaren van kennis wordt in de godsdienst aangemoedigd. De weerstand komt voort uit de tribale Afghaanse cultuur, waarin vrouwen werden geacht hun leven lang in ‘purdah’ te blijven, binnenshuis.

“Velen binnen de taliban voelen ongemak”, aldus het rapport, “bij het idee dat meisjes en vrouwen zich buiten begeven en een opleiding krijgen die hun meer autonomie geeft, en de vaardigheden om publieke functies te bekleden.”

Ouders belangrijke kracht

Naast de druk van de internationale gemeenschap is er bovendien een andere, veel belangrijkere kracht in het spel, volgens AAN. Dat betreft de “Afghaanse ouders die willen dat hun kinderen, zowel meisjes als jongens, onderwijs krijgen”. Het streven onder ouders naar onderwijs voor oudere dochters bestaat niet in heel Afghanistan, “maar is zeer sterk in sommige provincies en in de stedelijke gebieden”.

“Vrouwen hebben gezien hoe studeren hun leven kan veranderen”, schrijft AAN. “Twintig jaar onderwijs heeft zijn sporen achtergelaten.” Het is zeer de vraag of de taliban die druk kunnen negeren. In ieder geval zal de Afghaanse bevolking zich niet zo makkelijk neerleggen bij verschraling van het onderwijs als in de jaren 90.

De vraag is ook hoe de balans tussen conservatieve en meer verlichte elementen binnen de taliban uitpakt. Hardliners kunnen roet in het eten gooien, maar “sommigen in de beweging zijn er veel meer ontspannen over en ondersteunen onderwijs voor meisjes van alle leeftijden”, aldus AAN, de beste bron van informatie over Afghanistan. Er zijn zelfs taliban die hun eigen dochters naar school sturen. Over dat fenomeen brengen de onderzoekers binnenkort een rapport uit.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234