Woensdag 17/08/2022

Agressieve plannen tegen bescherming privacy

De prestigieuze Humboldt Universität in Berlijn heeft persoonlijke gegevens van 23 van haar Arabische studenten doorgespeeld aan de Duitse overheid. Het pas uitgelekte voorval zorgt voor heel wat kritiek, maar is eigenlijk maar het topje van een ijsberg. Duitsland is totaal in de ban van het terrorisme sinds waarschijnlijker wordt dat de aanslagen in de VS in Duitsland gepland kunnen zijn. In heel Europa probeert men nu een moeilijk evenwicht te bereiken tussen de strijd tegen het terrorisme en het niet al te zeer inperken van de burgerlijke vrijheden, maar de privacy zou wel eens de verliezer kunnen worden.

Brussel / Berlijn

Eigen berichtgeving

Frank Schlömer

Het universiteitsbestuur heeft zich gehaast te verklaren dat ze de 23 op de hoogte heeft gebracht van de daad, maar toch illustreert het een belangrijke bocht in vergelijking met nog maar een paar weken geleden. De bescherming van persoonlijke gegevens is in Duitsland bijzonder streng en het is weinig waarschijnlijk dat de universiteit voor 11 september zo'n stap zou hebben gezet.

Duitsland worstelt nog altijd met de dubbele historische ervaring van almachtige geheime politiediensten die het hele land in hun greep hadden: zowel in de nazi-dictatuur (Gestapo) als tijdens het stalinistische regime van de ex-DDR (Stasi). Komt daar nog de periode bij van de jaren zeventig toen in de strijd tegen de binnenlandse RAF-terreur Berufsverbote en Notstandsgesetze aan de politie mogelijkheden gaven die ze voordien niet had.

Na 11 september is de kans niet gering dat Duitsland behoorlijk losser zal omspringen met de burgerlijke vrijheden en mensenrechtenorganisaties, en ook de Groenen in de regering-Schröder beginnen zich ernstige zorgen te maken over een aantal plannen. Zo wordt zonder probleem aan het Amerikaanse FBI toegestaan zijn personeelssterkte in Duitsland te verdubbelen. Duitse agenten houden momenteel de grootste opsporingsacties sinds de dagen van de Rote Armee Fraktion.

Meer dan vierhonderd specialisten van het BKA (Bundeskriminalamt, de tegenhanger van het FBI) zijn actief in de Sonderkommission USA en zoeken informatie die naar de Duitse wortels van de daders van New York en Washington kunnen leiden. Maar binnen het BKA is lang niet iedereen gelukkig met de machtsontplooiing van het FBI en de Amerikaanse vingerwijzing naar Duitsland.

De kwaliteitskrant Süddeutsche Zeitung citeerde gisteren, uiteraard anoniem, een hoge functionaris van het BKA met deze uitspraak: "Omdat de Amerikanen in eigen land nog niets gevonden hebben, spelen ze de bal naar ons toe."

In elk geval houdt men ernstig rekening met de mogelijkheid dat de bescherming van de privacy onder schot komt via de bestrijding van het terrorisme. Een recente maatregel bestaat er al in dat buitenlanders die bij een Duits consulaat een visum aanvragen voor Duitsland, hun vingerafdrukken moeten achterlaten. Minister van Binnnenlandse Zaken Otto Schily had zich tot nu toe verzet, maar is nu bereid de elektronische scanners aan te kopen die deze vingerafdrukken in de computer kunnen zetten.

De plannen voor een liberalere immigratiewet (de Groenen hebben daar sterk voor gepleit) zijn opgeborgen en men vreest dat nu de aanval zal worden ingezet op de telefoon, het bankgeheim, de privé-gegevens in databanken en andere bestanden. Duitsland is in sneltreintempo bezig zijn waakzaamheid rond verdachte groepen op te drijven, ook als dat ten koste kan gaan van de privacy die de Duitsers zo dierbaar is. Of was? Een recente uitspraak van binnenlandminister Schily (die vroeger van de Groenen naar de SPD overstapte) wijst in een bepaalde richting: "Bescherming van de privacy is in orde, maar niet als zij een handicap vormt in de strijd tegen misdaad en terrorisme." De Groenen fluisteren al over de mogelijk val van de coalitie in Berlijn en kanselier Schröder voelt zich verplicht dat veel te nadrukkelijk te ontkennen.

Over de Humboldt Universität is nog iets anders uitgelekt. Geheime diensten op de campus zouden bezig zijn 'profielen' op te stellen en te onderzoeken tot welk ras en oorspronkelijke nationaliteit bepaalde 'Duitse' studenten behoren. Niets wijst erop dat dat aan andere universiteiten, in pakweg het 'verdachte' Hamburg, niet ook zou gebeuren. Er gaan stemmen op om strenge onderzoeken in te stellen voordat iemand überhaupt de Duitse nationaliteit kan aanvragen.

De wetgever overweegt om "in bepaalde gevallen" ook huiszoekingen zonder mandaat van de onderzoeksrechter toe te laten en in de deelstaat Baden-Württemberg is alvast een precedent geschapen dat uit de hand kan lopen. De overheid heeft de burgerbevolking opgeroepen haar te helpen in de strijd tegen het terrorisme door te telefoneren naar een speciale hotline. Uit berichten in de media blijkt dat dit in tientallen gevallen ook al gebeurd is.

Ook in Berlijn heeft de politie zo'n hotline, terwijl in de deelstaat Rheinland-Pfalz de situatie nog anders is. Daar heeft de overheid de bevolking niets gevraagd, maar komen er toch hele reeksen telefoons binnen. Kranten onthullen dat die hulptelefoons niets concreets hebben opgeleverd en zich beperken tot "die lijkt mij wel zeer verdacht" of zelfs "mijn overbuur krijgt 's avonds vaak bezoek", niets waardevols dus. Maar de vraag die voor de hand ligt is wel: "Loert de verklikkersstaat om de hoek?" En dat ligt in het Duitsland van vandaag nog altijd zeer gevoelig.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234