Woensdag 28/09/2022

Alarmfase rood voor CO2-uitstoot

Het getal is slechts een symbool, het alarmsignaal helaas niet: voor het eerst in de menselijke geschiedenis overschreed het CO2-alarmpeil de 400 ppm-grens. In mensentaal: nooit eerder was de C02-concentratie zo hoog. De gevolgen voor het milieu liggen voor de hand. 'Maar nu dreigen ook vluchtelingenstromen en oorlogen', waarschuwen specialisten.

isschien was het een fluitsignaaltje, misschien gewoon een rood lampje. In ieder geval ging het ver van hier af: vlak bij de vulkaan Mauna Loa op Hawaï, de plek waar het meetstation van de Amerikaanse National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) staat. Eind april was er al een berichtje uitgestuurd. Op 25 april werd toen 399,72 ppm opgemeten. Waarbij ppm staat voor parts per million, zeg maar het aantal deeltjes CO2 per miljoen deeltjes in de atmosfeer. Toen al riep Christiana Figueres, klimaatverantwoordelijke van de Verenigde Naties, dat actie moest worden ondernomen. "We staan op het punt de drempel van 400 ppm te overschrijden", zei Figueres. "Ik sta hier met een ongerust hart."

Donderdag kreeg Figueres gelijk. De grens was bereikt op Mauna Loa, daar werd 400,03 ppm opgemeten. Een meting die werd bevestigd door het Scripps Institution of Oceanography in San Diego, waar gelijkaardige tests gehouden worden. Daar kwam men zelfs tot 400,08. "Natuurlijk is dat getal een symbool, omdat het een rond getal is", zegt Sam Van den plas, klimaatdeskundige bij het World Wildlife Fund (WWF). Die 400 is niet meteen veel erger dan de 399,72 van eind april. "Maar het is wel de drempel die een duidelijk punt kan maken. En de klok klikt steeds verder. De curve ziet er een beetje uit als een zaagtand, er zit per seizoen immers toch wat variatie op. Elke lente piekt het. En dus zal het binnenkort een klein beetje zakken. Maar dan gaat het weer omhoog en telkens hoger. Dat is het verontrustende." Om het met de woorden van Pieter Tans van het NOAA te zeggen: "Het symboliseert dat we tot nu verschrikkelijk gefaald hebben om dit probleem aan te pakken."

Versnelling

Verontrustend is het woord, het zijn cijfers die dat staven. Het was maart 1958 toen onderzoeker Charles David Keeling op Mauna Loa voor het eerst CO2-metingen ging doen. De eerste waarde toen was 315 ppm. Op dat moment al opvallend, aangenomen werd dat dat in pre-industriële tijden 280 ppm was. En Keeling bleef meten. Elk uur van de dag. Vanaf dat moment ontstond wat ondertussen de Keeling-curve genoemd is. Stilaan zag je die stijgen. Vanaf de jaren zestig met een gemiddelde van 0,7 ppm per jaar. Daar kwam helaas versnelling op. De laatste jaren stijgt dit met 2,1 ppm per jaar. Toen Keeling in juni 2005 overleed, stond de teller op 382. En donderdag stelde Ralph Keeling, de zoon van Charles die vandaag het onderzoek van zijn vader voortzet, dus die 400,03 vast. Een piek die wel al eens bereikt werd. Het bijzondere aan donderdag was dat die piek gemiddeld over de hele dag bereikt was.

Nog een cijfer: men neemt aan dat het drie miljoen jaar geleden is dat deze waarde werd bereikt. Dan spreken we van het plioceen-tijdvak. "Het was toen veel warmer op aarde", zegt Sam Van den plas. "Maar in de geschiedenis van de mensheid is dit de allerhoogste waarde. En dan moet je kijken naar wat er zich toen nog afspeelde op aarde. Het was veel warmer, de ijskappen waren veel kleiner en het zeeniveau was veel hoger dan nu." Schattingen daarover lopen uiteen, maar aangenomen wordt dat we spreken van 10 tot 40 meter. "De vraag is dus of de stijging van de CO2-uitstoot ons terug naar het plioceen kan brengen", zegt Alexey Fedorov van de Yale University op de website van National Geographic. Een vraag die intrigeert. Een vraag die in ieder geval waarschuwt voor gevolgen.

Oprukkende woestijnen

Een waarschuwing die deze week werd geuit door Lord Nicholas Stern, Britse econoom en klimaatspecialist die verbonden is aan het Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment. In een reactie op het nieuws dat de 400 ppm-grens overschreden was, duidde hij op de stijging van de temperatuur met twee tot drie graden als dit niveau aangehouden wordt. "Als dit gebeurt, krijg je onvermijdelijk volledig verstoorde weerpatronen en oprukkende woestijnen", aldus Lord Stern. "Honderden miljoenen mensen zullen daardoor verplicht worden hun woongebieden te verlaten omdat hun oogsten zullen mislukken en hun dieren zullen sterven. En dan ontstaat het probleem dat ze zullen proberen te migreren naar andere gebieden. Gebieden die al bewoond zijn. Dat zal gewapende conflicten veroorzaken en dat zal niet occasioneel zijn. Het zou een permanente manier van leven op aarde kunnen worden."

Volgens Sam Van den plas is dat duidelijk. "Bij een dergelijke stijging van de zeespiegel hoef ik geen tekeningetje te maken. Honderden miljoenen mensen die in lager gelegen gebieden wonen, dreigen overstroomd te raken. Neem de Nijldelta, neem Bangladesh, neem dichtbevolkte delen in China. Al die mensen zullen daar weg moeten omwille van de dreiging. Er wachten extreme weersomstandigheden, grote droogtes, faling van de voedselproductie. Zelfs in de ontwikkelde landen. Bovendien worden koraalriffen afgebroken, bergvegetatie verdwijnt, nu al zie je dat het ijs van de Noordpool afsmelt." Bij uitbreiding verdwijnen gletsjers. De Hoorn van Afrika kampte tussen oktober 2010 en april 2012 met een ongeziene droogte, oogsten mislukten, in Soedan alleen kostte dat aan 260.000 mensen het leven. Ruim 113.000 kinderen waren daarbij. Een stijging van de temperatuur kan dat alleen verergeren. "Tenzij er snel iets gebeurt, zouden we binnen dit en 25 jaar wel eens zover kunnen staan", zegt Ralph Keeling nog.

Titanic

Die conclusies zijn op zich niet nieuw. Wat nieuw is, is dat cijfer: 400,03. Als symbool. Als alarm. Als aangrijpingspunt. Om het met de woorden van Richard B. Alley, een klimaatwetenschapper van de Pennsylvania State University, te zeggen: "Als je de koers van de Titanic begint te wenden lang voor je aan de ijsberg komt, dan kun je misschien wegkomen zonder dat passagiers aan boord zelfs een drankje morsen. Wacht je tot je te dichtbij bent, dan is de verspilling van alle drankjes het beste waarop je kunt hopen."

"Nog maar eens is duidelijk dat we het ernstig moeten nemen met de oproep om de CO2-uitstoot te verminderen tegen 2020", zegt Sam Van den plas van WWF nog. "Wereldwijd zijn we nog veel te veel afhankelijk van fossiele brandstof en wordt te veel land ontbost, bijvoorbeeld. Het is wel hoopgevend te zien dat er geïnvesteerd wordt in hernieuwbare energie."

Paradoxaal genoeg is misschien ook dit hoopgevend: vandaag zijn het niet alleen meer milieubewegingen die stilaan inzien dat de uitstoot van broeikasgassen naar beneden moet. Dringend. "Onlangs publiceerde de Wereldbank nog een rapport waarin ze waarschuwde voor de gevolgen van de klimaatverandering. Ook op het Wereld Economisch Forum in Davos sprak men erover, klimaat wordt er gezien als een veiligheidsrisico. En het ministerie van Defensie in Washington waarschuwde ervoor dat de opwarming van de aarde en de gevolgen ervan een impact zouden kunnen hebben op de nationale veiligheid van de Amerikaanse burgers."

Met andere woorden: vroeger was dit iets voor groene jongens, vandaag lijken financiële en staats- en regeringsleiders in te zien dat het ernstig is. En dan wij ook. Omdat het ons straks misschien geld kost. Al zegt Mark Pagani, specialist terzake, daar in The New York Times dit over: "Ik heb het gevoel dat het moment om hier iets aan te doen gisteren was."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234