Maandag 26/09/2022

Als God in Afrika

De bakermat van onze beschaving ligt in zwart-Afrika

Onze eigenste bijbel, die zelfs door niet-gelovige Europeanen wordt voorgedragen als de codex van onze westerse beschaving, zou zijn oorsprong hebben in Afrika. Dat leiden onderzoekers af uit de verhalen van het Oude Testament. "De symbolen die daarin gebruikt zijn komen in zeer gelijkaardige vorm terug in de Afrikaanse orale traditie", verklaart Ngo Kabuta, "de gelijkenis is zo opvallend dat ze niet op toeval kan berusten."

Zo is er het verhaal van de slang, die in onze bijbel Eva ertoe aanzet van de verboden appel te bijten en zo de mens uit het aards paradijs weet te verjagen. Ook in Afrikaanse verhalen is de slang verantwoordelijk voor de ondergang van de mensheid, want hij maakt de mens sterfelijk door hem te leren spreken. Rond dit scheppingsverhaal worden al eeuwenlang rituele feesten georganiseerd (foto), waarvan de beroemde maskers getuigen. Volgens professor Bakuta is het uitgesloten dat opvallende gelijkenissen als deze het gevolg zijn van de missioneringsperiode van Afrika: "Die verhalen zijn ten eerste veel ouder dan de bijbel en bovendien komen ze ook voor bij volkeren die nog nooit in aanraking zijn gekomen met het christendom." Omgekeerd gelooft hij wel dat de gelijkenis een verklaring kan zijn voor het feit dat zo veel Afrikanen zich aangetrokken voelen tot het christendom. "Afrikanen herkennen in de verhalen van het Oude Testament de symbolen en thema's die ze ook uit hun eigen traditie kennen, daardoor komen de verhalen uit de bijbel voor Afrikanen zeer geloofwaardig over."

Afrika telt

(letterlijk)

Het is een stelling die, ondanks alle argumenten contra, nog steeds niet de wereld uit is: 'Ocharme die negertjes. Voor wij ze gingen bekeren, wisten ze in Afrika van niks.' De ontdekking van het Ishango-bot doet vermoeden dat eerder het tegendeel waar is: als het Westen nooit in contact gekomen was met Afrika zouden we de wetenschap, cultuur en kennis waar we nu zo prat op gaan niet gehad hebben. Afrika was dus wel degelijk letterlijk van tel voor ons.

Door Tina De Gendt

oe stellen mensen zich Afrika voor de kolonisatie voor? Een paar hutjes aan de waterkant waar de tijd leek stil te staan tot de superieure blanke er kennis en beschaving kwam brengen", stelt professor Dirk Huylebrouck, "maar niets van dat alles is waar. En nu hebben we daar eindelijk een bewijs voor dat niemand kan weerleggen."

In zijn boek Afrika + wiskunde ontleedt de wiskundige de Ishango: 's werelds oudste rekenmachine, afkomstig uit het zwartste deel van zwart-Afrika. Het bot met krassen is een goede 22.000 jaar oud en werd gevonden op de grens tussen Kongo en Rwanda. "Er zijn veel interpretaties voor de functie van het bot, maar iedereen is het erover eens dat het het eerste teken van ontwikkeld wiskundig leven is."

"Men stelt het altijd voor alsof wiskunde pas in Afrika werd geïntroduceerd met de kolonisatie, maar dat beeld dient dringend bijgeschaafd te worden." In Centraal-Afrika wordt bijvoorbeeld al eeuwen het 'pantumi'-spel gespeeld, dat recent pas ingang heeft gevonden in Europa, maar nu al tot de tien beste denkspelen ter wereld wordt gerekend. Eerder lijkt het omgekeerde waar te zijn: namelijk dat de wiskunde pas in Europa is ingevoerd na uitwisselingen met Afrika. "De berekeningen en spelletjes die het Ishango-bot mogelijk maakt, vormen het vertrekpunt en de basis van alle wiskunde, de Egyptische, de Griekse en dus ook onze westerse", zegt dokter Huylebrouck, "er is maar één conclusie mogelijk: de algebra is ontstaan in Afrika." Natuurlijk hebben ook de Egyptenaren en Grieken hun verdienste gehad door het systeem te perfectioneren, maar ere wie ere toekomt: Afrika was eerst.

De wiskunde is niet de enige Afrikaanse verwezenlijking die de Europeanen op hun eigen lijst hebben gezet. Al jaren wordt gespeculeerd over de oorsprong van allerlei moderniteiten, maar een bewijs als dit is niet altijd voorhanden. In Afrika is immers zeer weinig geschreven traditie. "Daardoor hebben de Europeanen lang kunnen volhouden dat Afrika helemaal geen cultuur had voor zij er toekwamen", zegt Ngo Kabuta, professor in de Afrikaanse geschiedenis aan de U Gent. Maar met het onderzoek van Jan Vansina werd die theorie weerlegd. Deze antropoloog ontdekte dat mondeling overgeleverde teksten, zoals die in Afrika, even betrouwbare of onbetrouwbare historische informatie bevatten als geschriften.

Sinds de publicatie van zijn boek The Pursuit of History in 1996 is het onderzoek naar de Afrikaanse geschiedenis pas goed van start gegaan. Ook dokter Kabuta heeft in die traditie veldwerk verricht en ontdekte dat niet alleen qua vorm, maar ook qua inhoud de Afrikaanse teksten opvallende gelijkenissen vertonen met de Oud-Egyptische teksten. Ook in de wiskunde vallen overlappende patronen op en zelfs in de godsdienst zijn de parallellen tussen de Egyptische en Centraal-Afrikaanse goden meer dan opvallend. "Er is daar duidelijk een culturele uitwisseling gebeurd, maar tot nu toe konden we niet vaststellen in welke richting", beaamt professor Huylebrouck, "maar nu er aktes zijn van wiskunde in Afrika die ouder zijn dan de aktes in Egypte, rijst het vermoeden dat meerdere kennisoverdrachten van zuid naar noord zijn gegaan."

Die vaststelling is zeker niet onbelangrijk, gezien de belangrijke invloed die de Egyptische cultuur op de Griekse heeft gehad, die op haar beurt wordt beschouwd als de bakermat van de westerse beschaving. Dat de Grieken hun mosterd hebben gehaald bij de Egyptenaren werd lang gecamoufleerd, maar door de overdonderende bewijslast (zoals de piramides) staat tegenwoordig in alle cursussen 'West-Europese cultuurgeschiedenis' een eerste hoofdstuk 'Egypte' (dat tot 2000 vChr. blijkbaar wel tot Europa wordt gerekend, maar vanaf dan plots niet meer).

Het debat over de roots van de Westerse beschaving is al zeer oud en veroorzaakte in de jaren negentig een controverse in de Amerikaanse wetenschappelijke wereld. Burgerrechtenorganisaties voerden de discussies in het licht van hun eigen vrijheidsstrijd, terwijl de tegenstanders niet wilden horen van een Afrikaanse voorvader van hun beschaving. "In Vlaanderen is het debat niet geraakt. Dat kan ook niet, met enkel tegenstanders", betreurt professor Huylebrouck. "Maar ik hoop dat dit bewijs nieuwe olie op het vuur gooit, zodat we eindelijk eens kunnen afstappen van het eurocentrisch beeld dat we van de geschiedenis van de kennis en wetenschap hebben. Wetenschap en wiskunde zijn geen verwezenlijkingen van het Westen, ze zijn het resultaat van een wereldwijde culturele uitwisseling."

Zondag stelt professor Huylebrouck zijn boek Afrika + wiskunde voor onder de muzikale begeleiding van Dakar Electric. Het optreden vindt plaats in het Sint-Lucasinstituut voor Architectuur in Gent om 15 uur en is gratis.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234