Donderdag 29/09/2022

'Als kind begreep ik niet waarom we geen eten hadden'

In de bejubelde graphic novel Marzi beschrijft de Poolse stripscenariste Marzena Sowa het Polen van voor de val van de Muur. Ze voert zichzelf daarin op als klein meisje en haalt confronterende jeugdherinneringen op over voedselschaarste, haar streng gelovige moeder en Tsjernobyl.

In het zonet verschenen eerste deel Marzi 1984-1987 voert Marzena Sowa (34) zichzelf op als zevenjarige die haar streng gelovige moeder trotseert, zich druk maakt over het weinige voedsel in de winkels en allerlei kattenkwaad uithaalt in het appartementsblok waar ze woont. Zo'n kleine tweehonderd pagina's later is ze tien, beginnen de Polen met hun wandelbetogingen, laat een zekere Lech Walesa van zich horen en worden de muren van de stad beklad met het woord 'Solidarność'.

"In totaal zullen het wellicht drie volumes worden", zegt Sowa. "We willen het verhaal brengen tot ik zo'n 23 ben en naar het Franse Bordeaux verhuis."

Toen de Poolse scenariste (ze heeft een diploma Franse literatuur op zak) haar latere partner en tekenaar Sylvain Savoia (43) ontmoette, wist ze niet eens dat er zoiets bestond als 'een strip'. "We hebben elkaar via internet ontmoet", zegt hij. Zij bevond zich toen in Zuid-Frankrijk, ik in het noorden. Maar we geraakten geïnteresseerd in elkaar." "Toen hij zei dat hij stripauteur was, ben ik meteen naar de boekhandel gesneld om een strip te zoeken. Wat een verademing. Jarenlang was ik er gewoon aan voorbij gelopen."

In het zonet verschenen eerste deel Marzi 1984-1987 voert Marzena Sowa (34) zichzelf op als zevenjarige die haar streng gelovige moeder trotseert, zich druk maakt over het weinige voedsel in de winkels en allerlei kattenkwaad uithaalt in het appartementsblok waar ze woont. Zo'n kleine tweehonderd pagina's later is ze tien, beginnen de Polen met hun wandelbetogingen, laat een zekere Lech Walesa van zich horen en worden de muren van de stad beklad met het woord 'Solidarność'.

"In totaal zullen het wellicht drie volumes worden", zegt Sowa. "We willen het verhaal brengen tot ik zo'n 23 ben en naar het Franse Bordeaux verhuis."

Toen de Poolse scenariste (ze heeft een diploma Franse literatuur op zak) haar latere partner en tekenaar Sylvain Savoia (43) ontmoette, wist ze niet eens dat er zoiets bestond als 'een strip'. "We hebben elkaar via internet ontmoet", zegt hij. Zij bevond zich toen in Zuid-Frankrijk, ik in het noorden. Maar we geraakten geïnteresseerd in elkaar." "Toen hij zei dat hij stripauteur was, ben ik meteen naar de boekhandel gesneld om een strip te zoeken. Wat een verademing. Jarenlang was ik er gewoon aan voorbij gelopen."

Mysterieuze ziektes

Mysterieuze ziektes

Toen beiden elkaar effectief ontmoetten, raakte de tekenaar geïnteresseerd in de jeugdervaringen van zijn nieuwe lief. "Ik besefte plots dat ik werkelijk niéts wist over Polen. Haar en mijn kindertijd, dat waren twee totaal verschillende werelden. Het leek wel of ze al die tijd op een andere planeet had doorgebracht. Nochtans betrof het een Europees land. Hoe kon ik daar niets over weten?"

Zware thema's worden niet aangehaald in boek één. "Als kind begreep ik de context niet waarin alles zich afspeelde. Of waarom we geen eten hadden. Ik kon enkel opmerken dat er een voedselschaarste was en dat mijn ouders zo veel moeite deden om aan eten te geraken. Zelf at ik amper iets, tot frustratie van mijn moeder."

Naarmate Marzi ouder wordt, komt ook de Poolse politiek bovendrijven. Maar eerst is er Tsjernobyl. "Wij bevonden ons op het platteland toen mijn ouders me in paniek naar een ziekenhuis brachten waar kinderen, die het meest kwetsbaar werden geacht, lugol kregen toegediend. Het was voor het eerst dat de Poolse regering iets deed voor de kinderen. Er heerste toen een sterke solidariteit onder de bevolking, terwijl we ons hevig tegen de Russen afzetten.

"De radioactiviteit bleek een onzichtbare vijand waarvan zich pas later symptomen manifesteerden. Nog steeds duiken mysterieuze ziektes op, hoewel politici vaak zeggen dat dat aan de pollutie ligt. Iedereen is nog steeds bang dat ze toen iets onder de leden hebben gekregen."

Boek één eindigt met de komst van vakbondsleider Lech Walesa, die oproept tot meer solidariteit. Op het einde van het boek wordt hij als een held onthaald. "Maar die man is ondertussen al lang van zijn voetstuk gevallen", zegt Sowa, verwijzend naar zijn recente uitspraken over homo's.

"Vlak na de verkiezingen durfde hij politici aanvallen. Maar men vergeet dat hij een simpele man is. Hij beschikt over een beperkte woordenschat, is erg religieus en zijn blik op de wereld is vrij eng. Eigenlijk zou men die man geen microfoon meer mogen geven, maar de media zoeken hem op omdat men weet dat hij provoceert. Ach, hij heeft zichzelf gemarginaliseerd. In Polen is hij al lang niet meer geliefd."

Sowa durft zelfs zeggen dat Polen gered is door paus Johannes II, een Poolse paus. "In God geloofde men niet, in Karol Wojtyła wel. Hij was toentertijd de enige die de wereld kon rondreizen om de Poolse situatie aan de kaak te stellen."

Toen beiden elkaar effectief ontmoetten, raakte de tekenaar geïnteresseerd in de jeugdervaringen van zijn nieuwe lief. "Ik besefte plots dat ik werkelijk niéts wist over Polen. Haar en mijn kindertijd, dat waren twee totaal verschillende werelden. Het leek wel of ze al die tijd op een andere planeet had doorgebracht. Nochtans betrof het een Europees land. Hoe kon ik daar niets over weten?"

Zware thema's worden niet aangehaald in boek één. "Als kind begreep ik de context niet waarin alles zich afspeelde. Of waarom we geen eten hadden. Ik kon enkel opmerken dat er een voedselschaarste was en dat mijn ouders zo veel moeite deden om aan eten te geraken. Zelf at ik amper iets, tot frustratie van mijn moeder."

Naarmate Marzi ouder wordt, komt ook de Poolse politiek bovendrijven. Maar eerst is er Tsjernobyl. "Wij bevonden ons op het platteland toen mijn ouders me in paniek naar een ziekenhuis brachten waar kinderen, die het meest kwetsbaar werden geacht, lugol kregen toegediend. Het was voor het eerst dat de Poolse regering iets deed voor de kinderen. Er heerste toen een sterke solidariteit onder de bevolking, terwijl we ons hevig tegen de Russen afzetten.

"De radioactiviteit bleek een onzichtbare vijand waarvan zich pas later symptomen manifesteerden. Nog steeds duiken mysterieuze ziektes op, hoewel politici vaak zeggen dat dat aan de pollutie ligt. Iedereen is nog steeds bang dat ze toen iets onder de leden hebben gekregen."

Boek één eindigt met de komst van vakbondsleider Lech Walesa, die oproept tot meer solidariteit. Op het einde van het boek wordt hij als een held onthaald. "Maar die man is ondertussen al lang van zijn voetstuk gevallen", zegt Sowa, verwijzend naar zijn recente uitspraken over homo's.

"Vlak na de verkiezingen durfde hij politici aanvallen. Maar men vergeet dat hij een simpele man is. Hij beschikt over een beperkte woordenschat, is erg religieus en zijn blik op de wereld is vrij eng. Eigenlijk zou men die man geen microfoon meer mogen geven, maar de media zoeken hem op omdat men weet dat hij provoceert. Ach, hij heeft zichzelf gemarginaliseerd. In Polen is hij al lang niet meer geliefd."

Sowa durft zelfs zeggen dat Polen gered is door paus Johannes II, een Poolse paus. "In God geloofde men niet, in Karol Wojtyła wel. Hij was toentertijd de enige die de wereld kon rondreizen om de Poolse situatie aan de kaak te stellen."

Internationaal succes

Internationaal succes

Marzi is ondertussen een internationaal succes. Het verscheen in twaalf talen, waaronder Koreaans, Engels, Portugees én Pools. "De verklaring van het succes ligt in het feit dat de Polen van nu die periode niet meer kennen - de warenhuizen liggen thans vol eten, je kunt krijgen wat je wilt - terwijl de Polen van toen het zijn 'vergeten'. Zij geven het boek aan hun kinderen en kleinkinderen, om het stukje geschiedenis indirect toch weer in leven te houden."

Sowa blijft ondertussen schrijven over situaties in Sovjetstaten. Zo verscheen onlangs Zoen niet zomaar iemand, een graphic novel over een jongetje dat tot grote consternatie van zijn omgeving, een meisje probeert te zoenen in een Sovjetstad. "Met dat boek wil ik uitleggen hoe groot de druk is van zo'n staat. Ik tracht aan te tonen dat, hoewel mensen streven naar vrijheid, ze in de eerste plaats hun eigen kroost willen beschermen." Momenteel werkt ze aan een boek over Warschau in 1945, voltooit ze haar minireeks Marzi en trekt ze met haar partner de wereld rond om het vooral in scholen over haar kindertijd te hebben.

Marzi en Zoen niet zomaar iemand verschenen bij Blloan.

Marzi is ondertussen een internationaal succes. Het verscheen in twaalf talen, waaronder Koreaans, Engels, Portugees én Pools. "De verklaring van het succes ligt in het feit dat de Polen van nu die periode niet meer kennen - de warenhuizen liggen thans vol eten, je kunt krijgen wat je wilt - terwijl de Polen van toen het zijn 'vergeten'. Zij geven het boek aan hun kinderen en kleinkinderen, om het stukje geschiedenis indirect toch weer in leven te houden."

Sowa blijft ondertussen schrijven over situaties in Sovjetstaten. Zo verscheen onlangs Zoen niet zomaar iemand, een graphic novel over een jongetje dat tot grote consternatie van zijn omgeving, een meisje probeert te zoenen in een Sovjetstad. "Met dat boek wil ik uitleggen hoe groot de druk is van zo'n staat. Ik tracht aan te tonen dat, hoewel mensen streven naar vrijheid, ze in de eerste plaats hun eigen kroost willen beschermen." Momenteel werkt ze aan een boek over Warschau in 1945, voltooit ze haar minireeks Marzi en trekt ze met haar partner de wereld rond om het vooral in scholen over haar kindertijd te hebben.

Marzi en Zoen niet zomaar iemand verschenen bij Blloan.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234