Donderdag 29/09/2022

Analyse

Amerikaans president Biden treft een ‘complex plaatje’ bij zijn eerste Midden-Oostenbezoek

De Amerikaanse president Joe Biden werd woensdag op het Ben-Gurionvliegveld in Lod verwelkomd door de Israëlische president Isaac Herzog en premier Yair Lapid. Na zijn tweedaagse bezoek aan Israël reist hij door naar Saudi-Arabië. Beeld Getty
De Amerikaanse president Joe Biden werd woensdag op het Ben-Gurionvliegveld in Lod verwelkomd door de Israëlische president Isaac Herzog en premier Yair Lapid. Na zijn tweedaagse bezoek aan Israël reist hij door naar Saudi-Arabië.Beeld Getty

Deze week brengt president Biden zijn eerste bezoek aan het Midden-Oosten, waar volgens analist Michael Wahid Hanna ook oude bondgenoten als Egypte en Saudi-Arabië de VS niet meer als enige zakenpartner zien en terughoudend zijn om Poetin te veroordelen als agressor in Oekraïne.

Jenne Jan Holtland

Een week na de Russische inval in Oekraïne dook er een groot billboard op in het centrum van de Iraakse hoofdstad Bagdad met daarop het gezicht van Vladimir Poetin en de tekst: ‘Wij steunen Rusland.’ Wie er precies achter zat, was onduidelijk. Enkele uren later, na een triomfantelijke tweet van de Russische ambassade, was het ding alweer uit het straatbeeld verdwenen.

“Een stunt”, glimlacht Michael Wahid Hanna (49), analist verbonden aan de vermaarde denktank International Crisis Group. Hij groeide op in Amerika als het kind van Egyptische ouders, spreekt vloeiend Arabisch en publiceerde veel over de relaties tussen het Midden-Oosten en de Verenigde Staten. Vrijdag doet de Amerikaanse president Joe Biden Saudi-Arabië aan, als deel van zijn eerste bezoek aan het Midden-Oosten.

Hanna denkt niet dat de doorsnee Irakees werkelijk op de banken staat voor president Poetin. “Die heeft andere dingen aan zijn hoofd dan de laatste ontwikkelingen in Donetsk”, zegt hij via een videoverbinding vanuit New York.

Peiling: heikele aangelegenheid

En toch. Uit een opiniepeiling van het in Saudi-Arabië gevestigde Arab News en peilingbureau YouGov bleek dat een kwart van de ondervraagden in het Midden-Oosten de schuld voor de oorlog in Oekraïne bij de NAVO legt. Slechts 16 procent ziet Poetin als de agressor. De grootste groep (ruim 40 procent) zegt het niet te weten, en nog eens 13 procent ziet de Amerikaanse president Joe Biden als hoofdschuldige.

Een peiling als deze, verricht in veertien Arabische landen, is een heikele aangelegenheid, nuanceert Hanna. “Veel respondenten wonen in autoritair geleide landen zoals Koeweit of Qatar. Wat durf je dan aan de telefoon te zeggen? Zelfcensuur kan een rol spelen.”

Duidelijk is wel dat er grote delen van de wereld zijn waar inwoners minder gauw geneigd zijn het Westen of de NAVO te steunen. Deels is dat sentiment volgens Hanna te herleiden tot het antiamerikanisme dat in het Midden-Oosten een lange traditie kent. Hij somt op: “Israël versus Palestina is als thema de rijkste bron van antiamerikanisme, vanwege de aanhoudende steun van Washington voor Israël. En dan heb je de Iraakse invasie (2003), plus de hele war on terror die daarop volgde.”

Michael Wahid Hanna. Beeld ICG
Michael Wahid Hanna.Beeld ICG

Dubbele standaarden

Tv-kijkers in het Midden-Oosten zagen hoe grote Amerikaanse tv-zenders dit voorjaar tijdens de eerste weken van de oorlog Oekraïense vluchtelingen afschilderden als “beschaafder” dan lotgenoten uit Syrië of Afghanistan. “Dat ondermijnt solidariteit”, zegt Hanna, “en leidt tot het verwijt van dubbele standaarden: de ene oorlog wordt in het Westen heel anders beoordeeld dan de andere.”

De tijd dat Amerika als politieagent optrad, maakt op het internationale toneel plaats voor een ‘multipolaire’ ordening waarin regeringen afwisselend zakendoen met de Amerikanen, Russen, Chinezen of een andere hoge bieder. Menig staatshoofd, ook in Afrika en Azië, is terughoudend in het veroordelen van Poetins invasie omdat er een moment zal komen dat men weer zaken met hem wil doen. “We denken dat er uiteindelijk een deal gesloten zal worden (met de Russen, red.), en dus gaan we niet mee in een volledig anti-Russisch standpunt”, verklaarde de VN-ambassadeur voor Pakistan Munir Akram eerder dit jaar.

Betrouwbare partner Rusland

Hanna ziet dat pragmatisme ook bij Egypte, de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) en Saudi-Arabië, van oudsher bondgenoten van Washington. De Amerikaanse terugtrekking, begonnen onder president Obama en voortgezet onder diens opvolgers, grijpen zij aan om hun arsenaal aan partners uit te breiden. De Egyptische president Abdel Fattah el-Sisi ging herhaaldelijk op bezoek in Moskou en tekende voor de aankoop van gevechtsvliegtuigen en raketafweersystemen. Met een Russische lening bouwt Egypte zijn eerste kerncentrale. Opvallend was ook dat de VAE, die een tijdelijke zetel hebben in de VN-Veiligheidsraad, de Oekraïense invasie niet wilden veroordelen. Ze onthielden zich van stemming.

“Een idee dat aan kracht wint, is dat van Rusland als betrouwbare partner”, stelt Hanna. “Dat komt voort uit de Syrische burgeroorlog. Poetin helpt president Bashar al-Assad door dik en dun, en met succes. Die relatie gaat terug tot de jaren zeventig, toen Bashars vader Hafiz al-Assad banden aanknoopte met de Sovjet-Unie. Die continuïteit en effectiviteit dwingen bewondering af.” Omgekeerd verklaarden Syrische rebellen zich onmiddellijk solidair met de Oekraïners. “Waar je staat ten opzichte van Syrië, bepaalt in hoge mate waar je staat jegens Rusland.”

Diezelfde tweespalt ziet de analist in discussies over Amerikaanse betrokkenheid. “De één wil minder inmenging, de ander juist meer. In dat laatste kamp vind je mensen die denken dat Washington had moeten interveniëren in Syrië en nu meer moet doen om de macht van Iran in te dammen. Ineens zagen we islamisten die stonden te juichen toen Amerika’s bondgenoot Israël doelen raakte van het Assad-regime. Het is een complex plaatje.”

Te hoge verwachtingen van Amerika

“Of neem Egypte. Toen Hillary Clinton (destijds minister van Buitenlandse Zaken, red.) elf jaar geleden naar Egypte vloog tijdens de opstanden op het Tahrir-plein, was er geen activist die haar wilde ontmoeten. Ze wilden niet met haar geassocieerd worden. Spoel je de band door naar 2022, dan zie je dat de bekende blogger Alaa Abdel Fattah in de cel zit, en dat zijn zus bij datzelfde ministerie in Washington komt vragen om hulp.”

Hanna betoogt al jaren dat Arabische commentatoren te hoge verwachtingen koesteren van Amerika. Langzaam, door schade en schande wijzer geworden, stellen ze dat beeld bij. Alledaagse zorgen over prijsstijgingen hebben tijdens deze oorlog de overhand. Door de Russische blokkade stokt de import van tarwe en graan. In Jemen dreigt een nieuwe hongersnood. “Natuurlijk hopen de Amerikanen dat men de schuld daarvoor zal geven aan Moskou”, zegt hij. “Maar de meesten zullen denken: ik wil dat er gauw wordt onderhandeld, zodat deze oorlog zo snel mogelijk eindigt.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234