Woensdag 05/10/2022

Amerikaanse sociologes laten geen spaander heel van flintstone-theorie en soortgelijke man-vrouwcliches

'Het is makkelijker te geloven dat mannen en vrouwen 'van nature' verschillen dan maatregelen te nemen om tot gelijke kansen te komen'

Mannen van Mars en vrouwen van Venus, allemaal gezwam in de ruimte

Mannen zijn ambitieus, rationeel, leiders, competitief, ze willen macht en seks. Vrouwen zijn zorgend, empathisch, hechten meer belang aan relaties dan aan winnen en ze willen trouw. In een belangrijke studie laat de Amerikaanse sociologe Rosalind Barnett geen spaander heel van de hele 'mannen komen van Mars en vrouwen komen van Venus'-hype. Ze toont niet alleen aan dat die populaire ideeën op lamentabel onderzoek gebaseerd zijn, ze illustreert hoe gevaarlijk beperkend die denkbeelden in de levens van echte mannen, vrouwen en kinderen zijn.

Brussel

Eigen berichtgeving

Barbara Debusschere

Mannen, zo wil het genoegzaam bekende gezegde, kunnen niet luisteren en vrouwen kunnen niet kaartlezen. Dat eerste omdat vrouwen associatief en 'aan een stuk door praten' en dat tweede omdat vrouwen minder ruimtelijk inzicht hebben. Geen mens die niet beïnvloed is door de theorieën van Barbara en Allan Pease, en van John Gray, de vader van de onwaarschijnlijk goed verkopende idee dat mannen bij wijze van spreken van Mars komen, de planeet genoemd naar de oorlogsgod, en vrouwen van Venus, genoemd naar de godin van de liefde. Want, mannen zijn haantjes-de-voorsten, praten direct en zijn ingesteld op 'veroveren', vrouwen zorgen tot ze erbij neervallen, want dat zit bij hen ingebakken, ze zijn meegaander, gevoeliger en socialer dan mannen en praten omfloerster.

Enzovoort, enzoverder. Misschien vindt u dat hele discours, waarop onnoemelijk veel bestsellers gebaseerd zijn, zijn alleen maar lachwekkend, ergerlijk of onbenullig. Lachwekkend is het zeker, zo blijkt uit het onderzoek dat Rosalind Barnett en haar coauteur Caryl Rivers acht jaar lang voerden. Barnett en Rivers kennen de finesses van statistisch onderzoek en legden de paar studies die aan de basis van de 'Mars en Venus'-hype liggen op de rooster. Er blijft geen spaander van heel. Maar onbenullig is het niet, zo benadrukken de auteurs. Barnett en Rivers waren gealarmeerd toen ze vaststelden dat ook kritische mensen hun ambities en verlangens zonder het te beseffen fnuiken, omdat ze toch met die gefantaseerde planetaire afstand tussen mannen en vrouwen in hun hoofd zitten.

Zijn we vervaarlijk gebrainwasht door de Mars en Venus-hype?

Rivers: "Terwijl het onderzoek al jaren wijst op de grote gelijkenissen tussen mannen en vrouwen en op het feit dat mannen en vrouwen zich zo wonderlijk goed aanpassen aan de rollen die ze innemen, wordt het publiek overspoeld met als feiten gepresenteerde verzinsels over de mannelijke en vrouwelijke 'natuur'. John Gray, die stelt dat vrouwen niet rationeel zijn en leven om te zorgen, baseert zich puur op anekdotes. De theorie van Carol Gilligan, die beweert dat vrouwen 'relationeel' zijn ingesteld, is gepuurd uit onderzoek bij een zeer klein aantal vrouwen en níét bij mannen. En Deborah Tannen stelt, op basis van wat gesprekken met vriendinnen, dat vrouwen communiceren om hun betrokkenheid te tonen en mannen om hun macht en individualiteit te tonen."

Wat is het gevaar van dat alles?

"Dat gevaar is nauwelijks te overschatten. De voorbeelden zijn legio. Als je er als leraar in gelooft dat mannenhersens geschikter zijn voor wiskunde, dan ga je van meisjes minder verwachten; als je als baas denkt dat vrouwen beter zijn in relaties met mensen en in 'de zachte aanpak', ga je vrouwen aannemen en ze in het human-interestreservaat van het bedrijf droppen; als je als moeder leest dat meisjes minder goed zijn in ruimtelijk inzicht, ga je de architectuurambities van je dochter afremmen; als je als vader denkt dat jij toch minder goed bent als opvoeder, ga je je afstand nemen van je kinderen; als je als man moeite hebt emoties te uiten en je leest dat dat 'typisch mannelijk' is, ga je geen enkele moeite meer doen om te veranderen; als je er als moeder van overtuigd bent dat je essentieel bent voor de zorg van je baby, dan ga je die zorg niet toevertrouwen aan je man, ook al zou dat praktischer zijn."

En er klopt dus niets van?

"Mijn God, nee! Uiteraard zijn er verschillen tussen mannen en vrouwen, maar die hangen veel meer af van hun achtergrond, opleiding en status dan van hun geslacht. En de typische genderverschillen zijn veel miniemer dan de overeenkomsten, maar ze worden altijd opgeblazen. Ik heb meer dan 1.500 serieuze onderzoeken achter de kiezen waarvan de resultaten steevast tegen die clichés ingaan.

"Vrouwen beantwoorden echter vaak gewoon ook aan de heersende stereotypen, net als mannen. Wij deden onderzoek naar de combinatie werk-gezin en zagen dat de meerderheid dat goed redt, in tegenstelling tot de paniekerige verhalen over mannen die hun 'mannelijkheid' verliezen tussen al die luiers en vrouwen die uitgeput en ongelukkig zijn. Maar er was een kleine groep die het daar heel moeilijk mee had. Wat bleek? Dat waren de mensen die het meest van de stereotypen overtuigd waren. Die vrouwen voelden zich schuldig omdat ze uit werken moesten, de mannen zorgden met tegenzin voor de kinderen omdat mannen daar zogezegd niet voor dienen.

"Ik heb heel overtuigende onderzoeken gezien waaruit blijkt dat mannen op het vlak van emoties, empathie, relaties en intimiteit zeer gelijkaardige vaardigheden, noden en verlangens hebben als vrouwen. Meer zelfs, mannen blijken even goede 'moeders' te zijn als vrouwen als ze zich erop toeleggen ondanks de seksestereotypen in hun opvoeding."

Hoe komt het dan dat al die onzin zo aanslaat?

"Het is onvoorstelbaar. De realiteit is dat 70 procent van de vrouwen vandaag mannenposities bezetten en dat mannen meer en beter voor kinderen zorgen dan ooit. Een van de redenen is dat het moeders moeilijk valt hun privileges als belangrijkste opvoeders af te staan. Bovendien zijn we gefascineerd door de mogelijkheid dingen te kunnen vaststellen en verklaren, zeker omdat de realiteit ons onzeker maakt. Maar een idee is niet juist omdat het op onze intuïtie stoelt! Het was ook de intuïtie die zei dat de aarde plat was en dat de zon rond de aarde draait.

"En die stereotypen zijn vooral een manier om de discriminatie waarvan de maatschappij nog doordrongen is te rationaliseren: het is makkelijker om te geloven dat mannen en vrouwen door hun genen, hormonen, motivatie, of hersenstructuur of prehistorische erfenis (zie kader) verschillende capaciteiten en neigingen hebben dan om maatregelen te nemen die nodig zijn om de kansen van beide seksen, die allebei zowel ambitie als emotie, een carrière en een gezin hebben of verlangen, te vergroten."

Bij gelijke geschiktheid, waarom mannen en vrouwen hetzelfde zijn, Rosalind Barnett en Caryl Rivers, 288 p., Uitgeverij Archipel Antwerpen, 17,95 euro

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234