Dinsdag 09/08/2022

Anderstalige, let op uw woorden

'Vlaanderen Vlaams!'

Ligt het aan de Franstalige media of aan ons? Het aantal berichten over 'linguistic cleansing' is niet meer te tellen. De 14-jarige Sara kreeg 38 messteken toen ze in Kapelle-op-den-Bos met een vriendin in het Frans liep te tateren. Samuel (31) raakte een tand kwijt, meteen nadat hij vanuit Brugge in het Frans naar zijn vrouw had gebeld. Wat is er aan de hand in dit land? door Douglas De Coninck en Kim Van de Perre

Gemeentehuis Sint-Pieters-Leeuw, 14 augustus.

- "Good morning, my name is Stefan Grech, this is my wife and this is my lovely daughter, she's six."

- "Geen Engels hier, mijnheer."

- "Sorry?"

- "Alleen Nederlands."

- "Vous parlez français?"

- "Nee mijnheer, zéker geen Frans. Alleen Nederlands."

- "Italiano?"

- (dame knikt heftig nee)

- "I start to get the impression that you understand what I'm saying."

- (knikt ja). "We spreken hier alleen Nederlands. U bent in Vlaanderen."

- "Would there be anyone else in the building who could help us?"

- (knikt heftig nee)

- "So you do understand me?"

Stefan Grech, een hoge EU-ambtenaar uit Malta die hiervoor drie jaar in Ukkel woonde, geraakte aan het eind dan toch gedomicilieerd in Sint-Pieters-Leeuw. Zijn verhaal is er één van de - dagelijks - tientallen bij Europese expats.

"Ik heb begrip voor de situatie van de Vlamingen in de Brusselse rand", zegt hij. "Het is me allemaal uitgelegd, I get the picture. Het ding, hier, heet elementair fatsoen. Die dame begreep mij perfect. Ik heb veel gereisd. Ik woonde in de armste delen van Afrika en de Sovjet-Unie ten tijde van de Koude Oorlog. Maar zoiets? Nooit meegemaakt. Dat mijn gezin ingeschreven geraakte, is te danken aan de Europese Commissie waar ze nu een dienst hebben die je hele administratie in jouw plaats gaat regelen. Ik denk niet dat er één plek in de wereld is waar zoiets bestaat."

Burgemeester Lieve Vanlinthout (CD&V) van Sint-Pieters-Leeuw heeft kennis van de klacht: "Ik heb die man een brief geschreven om uit te leggen dat de taal in bestuurszaken in Vlaanderen Nederlands is. De wet van 1963. Wij moeten strikt zijn, want het aantal expats dat zich in Sint-Pieters-Leeuw komt vestigen neemt jaar na jaar toe."

Station Brugge, vrijdag 3 oktober, halftwaalf. Shit, merkt Samuel (31), laatste trein gemist. Dat wordt een hotelletje zoeken. Hij loopt het station uit, belt met zijn gsm zijn echtgenote. Achter zich hoort Samuel voetstappen. Een por in zijn rug. Hij draait zich om. Een man zegt: "In Brugge spreken wij Vlaams! Jullie Franstaligen willen nooit moeite doen!"

Samuel voelt er weinig voor zich te verantwoorden voor het toevallige feit dat de vrouw van zijn leven een Franstalige Brusselse is. Hij loopt verder, wordt bij z'n schouders gepakt en krijgt een vuistslag in zijn gezicht. "Ik voelde bloed en een gebroken tand. Nieuwe tand laten zetten. 175 euro. De vriendin van de man heeft zich nog geëxcuseerd voor zijn gedrag. Ze zei dat het huidige politieke klimaat er wellicht iets mee te maken had."

Eind augustus haalde het Venetië van het Noorden een nieuwsflits op TF1. De Franse acteur Stéphane Bern wou iets drinken op een terrasje, centrum Brugge. De ober weigerde hem te bedienen, ook nadat Bern aanvoerde dat hij "geen Waal maar een Fransman" is. Repliek: "Dat zeggen ze allemaal."

In de dagen die volgden stroomde de rubriek lezersbrieven van de krant La Dernière Heure vol met gelijklopende getuigenissen. Waar? Niet waar? De Vlaming blijft zich een underdog voelen, ook al is daar absoluut geen reden meer toe", zegt socioloog Jan Hertogen (KU Leuven). "Vrijwel elke Vlaming die op eigen grondgebied in het Frans wordt aangesproken, denkt instinctief: waarom geen Nederlands? Wie verstandig is, denkt twee keer na voor er iets van te zeggen. Misschien is die mens wel een Franse toerist? Helaas wordt er vaak toegegeven aan het instinct en verkrampt gereageerd. Het is sociaal aanvaardbaar geworden. De opkomst van een Vlaams-nationalistische partij als N-VA heeft die enge reflex vergoelijkt. Geen haan die er nog naar kraait als een Vlaming een Franstalige afsnauwt."

3 maart, Beveren-Leie

De tweede helft van de voetbalwedstrijd voor scholieren tussen SK Beveren-Leie en FC Luingnois. De match is pas enkele minuten aan de gang of een middenvelder van de Henegouwse club ontfutselt de bal van zijn opponent. Die roept: "Stuk Waal, ga in uw eigen land spelen!" De Franstalige jongen is even met verstomming geslagen. "We zijn toch allebei Belg?" Scheidsrechter Rob Kindt hoort de West-Vlaming antwoorden: "Kan me niet schelen, vuile Waal."

"Ik wist niet goed hoe ik moest reageren", zegt Kindt. "In mijn tienjarige carrière heb ik één keer moeten fluiten omdat een speler een racistische opmerking maakte over de huidskleur van een tegenstander. Onmiddellijk rood, daar moest ik geen twee keer over nadenken. Maar dit?"

SAMEN NAAR DE FILM?

Germain Hinnekind (85) is de oudste nog actieve kapper van het land. Wie gehecht is aan zijn oren, laat in de kappersstoel van Coiffeur Germain in Roeselare één term beter niet vallen, want dan windt hij zich op. 47 jaar lang waren Germain en zijn echtgenote Melina Vantourenhout (84) in Roeselare de organisatoren van Exploration du Monde: een jaarlijkse voorstelling van documentaires in de stijl van Jacques Cousteau, de Franse diepzeeduiker-ontdekkingsreiziger.

"We deden dat in cinema Cité, die nu niet meer bestaat", vertelt Melina. "De zaal, 300 plaatsen, zat altijd vol. Via den Exploration leerden mensen in Roeselare de wereld kennen, andere culturen. Het leuke was dat de reportagemaker altijd aanwezig was en na de voorstelling vragen uit het publiek beantwoordde. De film was natuurlijk in het Frans. Die hele organisatie is Frans, maar er waren ondertitels."

Op z'n hoogtepunt, eind jaren zeventig, had Exploration in elke grote Vlaamse stad voorstellingen. Overal bomvolle zalen. Maar overal ook, gaandeweg, acties van TAK of Voorpost. "We hebben getracht om onder de naam 'Ontdek de Wereld' een Nederlandstalige poot uit te bouwen", zegt Hélène Lecomte van Exploration du Monde, vandaag nog even succesvol als toen, zij het enkel nog ten zuiden van de taalgrens. "Het lukte gewoon niet om gelijkaardige Nederlandstalige documentaires te vinden. Sorry dat ik het zeg, maar dit zijn internationale producties en het Nederlandse taalgebied is in verhouding tot het Franse kleiner. Van de voorstellingen ging geen enkel politiek signaal uit. Het ging over natuur, cultuur.

"De voorlaatste editie was die in Gent, 1994. De monumentale ruiten van het Congrescentrum zijn toen gesneuveld. Kerels in zwarte uniformen stormden binnen, brachten de Hitlergroet en sloegen alles kapot. Er vielen enkele gewonden. Tot dan toe hadden wij altijd 2.000 trouwe bezoekers. Het jaar daarop moesten we vanwege de veiligheid uitwijken naar het conservatoriumgebouw. Ik zie het tafereel nog voor me. Overal nadarhekken, politie. We gingen binnen onder een regen van pétards en steentjes. In groepjes van vier, want de burgemeester had een samenscholingsverbod uitgevaardigd. Na dat jaar zijn we ermee gestopt. De Franstalige gemeenschap in Gent, ooit hyperactief in het lokale culturele leven, bestaat nog steeds maar leeft ondergedoken. Een affiche ophangen kan niet meer. Er zijn nog wat literaire lezingen, maar dan in het geheim."

Germain en Melina trotseerden op hun oude dag nog enkele jaren TAK en Voorpost. Roeselare werd de laatste Vlaamse Exploration-gemeente, maar aan alles komt een eind. "Elk jaar hielden we de eerste rijen vrij voor het gemeentebestuur", zegt Melina. "Ze zijn nooit komen opdagen. Ze zeiden: 'U doet aan provocatie.' We ontvingen een brief van de burgemeester. Daarin stond dat het mocht in het Engels, Duits, Spaans of zelfs Chinees, niét in het Frans. Germain heeft op een dag alles verbrand, de administratie van 47 jaar Exploration du Monde. Onze laatste editie was met Dixie Dansercoer, Zuidpoolreiziger. De zaal zat bomvol. We hadden nog geld in kas, we hebben die avond alles verbrast.

"Tot vandaag spreken de mensen in Roeselare ons erop aan: 'Allez, dat was nog eens een tijd.' Hadden we gekund, we waren nog jaren door gegaan. Maar het mag dus niet. Franstaligen? Ik zou niet weten of er specifiek Franstaligen op af kwamen. Germain en ik, wij zijn Nederlandstalige Belgen. We hebben tijdens de oorlog nog in de weerstand gezeten. Dan ben je minder snel onder de indruk van een leeuwenvlag. Alles wat we wilden, was één keer per jaar een filmvoorstelling organiseren."

38 messteken

15 augustus, luchthaven Zaventem, 7 uur 's ochtends. Jessica Jouve is net geland na haar vakantie in Costa Rica. De Française maakt lange dagen als correspondente in België voor Radio France. Over een uur wordt ze in Brussel verwacht voor een interview. Jessica haast zich naar buiten en spreekt de eerste de beste taxi aan.

- "Bonjour monsieur. Je dois aller à Bruxelles. Vous acceptez Visa?"

- "Nederlands."

- "Excusez-moi?"

- "Spreek Nederlands!"

- "Désolé monsieur, ik geen Nederlands. Je suis Française."

- "We zijn in Vlaanderen en daar spreken we Vlaams."

Na tien minuten geeft Jessica het op. "Protesteren haalde niets uit" zegt de journaliste. "Het was duidelijk dat ik geen voet in zijn taxi mocht zetten, zolang ik geen Nederlands sprak. Ik ben dan maar op zoek gegaan naar een andere."

Kapelle-Op-den-Bos, 16 oktober.

In het Sint-Godelieve-Instituut is de schoolbel net gegaan. Sara (14) stapt met haar vriendin naar huis. Beide meisjes zijn van huis uit Franstalig en houden zich aan de regel die zegt dat binnen de schoolmuren geen Frans mag worden gesproken. Maar de school is uit, ze lopen op straat, dus tateren ze wat in het Frans.

Sara wordt omsingeld door drie medeleerlingen: "Geen Frans, we zijn hier in Vlaanderen." Het loopt uit de hand, Sara haalt haar cutter van de les P.O. uit haar boekentas. Binnen de kortste keren is ze die kwijt aan één van de drie. Sara komt die avond thuis met 38 messteken.

Het onderzoek is nog altijd lopende en tot zolang verkiest de directie van de school niet te communiceren over de zaak.

"Zo is het echt gegaan", zegt Luc Balleux, de advocaat van Sara en haar moeder. "Toen haar moeder de verwondingen zag, is ze naar de schooldirectie getrokken. Een week geleden kreeg Sara te horen dat ze niet meteen mag terugkeren naar de school. Ze straffen Sara omdat ze zich probeerde te verdedigen met dat mesje."

Tot in 2007 had je Cheque d'Hotel. Voor 18 euro per maand kwam je in aanmerking voor allerlei goedkope hotelaanbiedingen. Begin september ontvingen honderden klanten een zakelijke brief van het moederbedrijf uit Turnhout: 'Het spijt ons u te moeten melden dat wij onze diensten niet langer leveren in Franstalig taalgebied. Als u als Belgische klant het Nederlands beheerst, kunnen wij onze producten uiteraard wel aanbieden in het Nederlands.'

Aan de telefoon wil een zegsman van het bedrijf enkel kwijt dat dat op directieniveau "zo is beslist". Voor meer uitleg moeten we mailen. Er komt geen antwoord.

'STRAKS OOK CHINEES?'

Twee weken geleden zorgde de pastoor in Sint-Genesius-Rode voor de nodige opschudding. Priester Jan Baert van de parochie Sint-Barbara weigert om een uitvaartmis zowel in het Nederlands als het Frans voor te lezen.

"Het enige wat ik vroeg was een tweetalige begrafenisplechtigheid voor mijn vader", zegt zoon Guy Lejeune. "Omdat een deel van mijn familie Frans spreekt. In een faciliteitengemeente is dat toch niet te veel gevraagd? We wilden helemaal geen politieke rel. Mijn familie woont al zeventig jaar in Sint-Genesius-Rode. Mijn vader sprak Frans, mijn moeder is Vlaamse. Een kerk zou zich toch afzijdig moeten opstellen in de communautaire strijd? Ik beweer niet dat ik perfect tweetalig ben, maar ik doe mijn best om Nederlands te spreken als men dat vraagt. Ik weet dat priester Baert het Frans perfect beheerst. Dan is het toch belachelijk dat hij geen tweetalige mis wil opvoeren?"

Jan Baert vindt er naar eigen zeggen "niets belachelijks" aan. "Ik respecteer gewoon de taalwet. Mijnheer Lejeune zou beter hetzelfde doen. Waar eindigt het? Binnenkort moet ik ook Chinees gaan leren, omdat de familie van de overledene toevallig uit China komt. Bovendien moet ik ook aan mijn Vlaamse parochianen denken. Wat zullen zij ervan zeggen als ik plots alles in het Frans begin te herhalen?"

EIND GOED AL GOED

Stefan Grech vond uiteindelijk rust in Sint-Pieters-Leeuw.

"Ik kreeg van de burgemeester een lange brief, dat klopt. Ik heb 'm laten vertalen, en merkte dat ze de hele tijd verwees naar een of andere wet uit 1963. Ik snap er niks van. Overal in de wereld zijn gemeenten blij als zich een nieuw, goed verdienend gezin aanmeldt. Waar ook ter wereld: men vindt altijd wel ergens een tolk. Ik ben nu Nederlands gaan blokken. Ik was na mijn belevenissen aan dat loket niet meteen van plan om dat te doen, maar believe me: mijn buren zijn geweldige mensen. Echt, zalige mensen, in Sint-Pieters-Leeuw."

De eerste autotaalles van de EU-ambtenaar liep via Google, en handelde over tuinafval, PVC en restafval. "Ik moest naar het containerpark. Ik dacht: aiai, gemeentelijke dienst, de wet van 1963. Ik kon beter zorgen dat ik de benodigde woordjes kende. Ik kom daar aan met mijn papiertje met die woordjes op, stuntelend. Begint die arbeider te lachen: oh, you speak English? Hij stond me spontaan te woord in het Engels! Ik begreep: ik woon in een gemeente waar de arbeider op het containerpark meer belezen is dan de burgemeester en de dame achter het loket."

Vroeger draaide communautaire heibel om rondzendbrieven en loketkwesties. Vandaag, steeds vaker, over gebroken tanden of obers die geen 'vuile Walen' meer bedienen

n Het Vlaamse Beersel, vlakbij faciliteitengemeente Sint-Genesius-Rode. Een pastoor in Rode weigerde onlangs een uitvaartmis zowel in het Nederlands als het Frans te lezen. 'Waar stopt het anders? Binnenkort moet ik zeker ook Chinees gaan leren, omdat de familie van de overledene toevallig uit China komt?!'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234