Maandag 24/01/2022

NieuwsAfghanistan

Angst voert opnieuw de boventoon in Afghanistan, IS rukt op

Taliban-militairen patrouilleren bij het huis van ISK-verdachte in Kaboel, nadat er een inval plaatsvond. De terreurgroep is ondertussen in alle provincies actief. Beeld EPA
Taliban-militairen patrouilleren bij het huis van ISK-verdachte in Kaboel, nadat er een inval plaatsvond. De terreurgroep is ondertussen in alle provincies actief.Beeld EPA

Er waart een spook door Afghanistan. Het spook staat bekend onder de afkorting ISK – Islamitische Staat in de provincie Khorasan – en het zaait met dodelijk geweld angst in inmiddels bijna alle provincies van het land dat zojuist twintig jaar oorlog tussen de taliban en een door het Westen gesteunde regering achter de rug heeft.

Rob Vreeken

De Afghaanse tak van IS ondergraaft de claim van de nieuwe machthebbers dat ze het land en de bevolking vrede hebben gebracht, na twee decennia van bloedvergieten en ‘buitenlandse overheersing’, zoals de taliban het noemen. De vrede wordt ruw verstoord, nu al, drie maanden nadat de voertuigen van de talibanstrijders zegevierend de hoofdstad Kaboel binnenreden.

In de weken die daarop volgden, tekenden internationale media uit de mond van inwoners van Kaboel en andere steden op dat het, ondanks alles, in ieder geval weer veilig was op straat. Ook in gesprekken die de Volkskrant de afgelopen twaalf dagen voerde in Kaboel en de zuidelijke stad Kandahar werd dat vastgesteld: de veiligheid is terug. Steeds vaker echter klinkt daar een ‘maar’ achteraan, het ‘maar’ van een groeiend aantal bomaanslagen en vuurgevechten.

De angst daarvoor is voelbaar in de kleine traumakliniek van Maywand, een plattelandsdistrict aan de westgrens van de provincie Kandahar, op anderhalf uur rijden van de gelijknamige provinciehoofdstad. Een arts en zeven verpleegkundigen bieden hier met gebrekkige middelen eerste hulp aan inwoners die gewond zijn geraakt.

Vanaf juni tot half augustus waren dat vooral slachtoffers van ‘het conflict’, zoals de oorlog tussen de taliban en het door Amerikaanse troepen gesteunde Afghaanse leger hier wordt genoemd: strijders van beide kampen, maar ook burgers die zich in de vuurlinie bevonden of op de verkeerde plek stonden toen een bom ontplofte. Het conflict was hier in de zomer zeer hevig. Nergens in Afghanistan werd zo zwaar gevochten als in de provincie Kandahar en het naburige Helmand.

Na half augustus, toen de taliban de ene na de andere stad en ten slotte ook Kaboel hadden veroverd, kregen de ‘gewone’ gewonden weer de overhand in de kliniek. Slachtoffers van het verkeer, van verdwaalde mijnen of van het wapentuig dat hier in ruime mate rondzwerft.

“We hadden een kind van 5 met een schotwond. Zijn broer had met een geweer gespeeld”, zegt arts Akhtar Mohammad. “Ik vroeg de grootvader, die het kind bracht, of ze pen en papier in huis hadden. ‘Nee, maar wel een heleboel wapens’, zei hij, met een trotse lach.”

Beschietingen

Sinds bijna drie weken echter is het beeld veranderd. Om de haverklap worden nu manschappen van de taliban de kliniek binnengebracht, gewond geraakt bij beschietingen door strijders van ISK. “Gisteren nog hadden we een gewonde talib”, zegt de arts. “Hij bloedde ernstig. We hebben hem gestabiliseerd en met onze ambulance naar het ziekenhuis in Kandahar-stad gebracht.”

Het was de zoveelste gewonde, zegt Mohammad. “Sinds begin november is ISK heel actief in Maywand. Elke dag gebeurt er wel iets.” Het gevolg is dat ook bij de staf van de kliniek de schrik er goed in zit. Tot nu heeft ISK in het district alleen talibanstrijders in het vizier, maar wie garandeert dat gezondheidsposten en hulporganisaties niet ook doelwit worden? “We zijn bang”, zegt Mohammad.

Voorheen waren de taliban de gevreesde islamitische guerrillastrijders. Nu moeten ze zelf, zelfs in hun bolwerk Kandahar, een extremistische guerrillagroep van het lijf houden. Beeld EPA
Voorheen waren de taliban de gevreesde islamitische guerrillastrijders. Nu moeten ze zelf, zelfs in hun bolwerk Kandahar, een extremistische guerrillagroep van het lijf houden.Beeld EPA

De acht personeelsleden wonen allen in Kandahar-stad en brengen vijf dagen per week in het verpauperde Maywand door. Ze overnachten in een piepkleine kamer, matrasjes zij aan zij, in een gebouw zonder elektriciteit dat niet eens op slot kan. De lokale autoriteiten is gevraagd twee strijders als bewakers bij de poort te zetten. Daar zouden de taliban over nadenken. Maar dan nog, vermoedelijk krijgt Intersos, de Italiaanse hulporganisatie die de kliniek beheert, daarvoor geen toestemming van haar donoren.

Maywand is geen uitzondering. Een medewerker van een internationale hulporganisatie (voorzichtigheidshalve geen namen) deed onlangs enkele weken onderzoek in de provincies Helmand en Kandahar. Overal zong de naam ‘ISK’ angstaanjagend rond. De machtswisseling in Kaboel heeft geleid tot een eruptie van gewelddadige acties, vooralsnog alleen gericht tegen de Taliban en tegen de sjiitische minderheid in Afghanistan. ISK beschouwt de sjiieten als ketters.

Waterscheiding

Een waterscheiding was de zelfmoordaanslag 15 oktober op de sjiitische Fatamyan-moskee in Kandahar-stad, waarbij 62 doden en ruim honderd gewonden vielen. “Voordien waren er al veel explosies, maar die waren nooit gericht. Dit keer wel. Je kunt niet uitsluiten dat ook ngo’s en een ziekenhuis doelwit worden”, zegt de hulpverlener.

Ook de rekrutering door ISK heeft een hoge vlucht genomen. In Kandahar-stad hoort de Volkskrant daarover verhalen die overeenkomen met wat de onderzoeker in de twee provincies hoorde. Jonge mannen krijgen 500 tot 700 dollar per maand aangeboden als ze zich bij ISK aansluiten. Eén bron noteerde zelfs 5.000 dollar voor een zelfmoordaanslag.

De economische crisis, als gevolg van het afsluiten van de buitenlandse geldkraan na 15 augustus, heeft de visvijver voor rekrutering vergroot. “Bij ons kun je goed verdienen”, wordt de zoons van hongerende families voorgehouden. “Het is geen ideologische keuze, het is puur overleven”, zegt de hulpverlener. Ook ex-leden van het ontbonden leger en de politie zijn vatbaar voor de lokroep van ISK. Niet alleen zitten ze zonder inkomen, ook hebben zij grieven tegen hun voormalige vijand, de taliban.

De spanning is voelbaar in Kandahar-stad. De zomer was al afschuwelijk geweest. Vanaf eind juli woedden twee weken lang straatgevechten tussen de taliban en het Afghaanse leger. De staf van hulporganisaties verbleef al die tijd in kelders, waar een gaarkeuken werd ingericht voor burgers. Na de overwinning van de taliban was er opluchting: eindelijk rust. Maar zie, de wittebroodsweken hebben slechts kort geduurd. Onveiligheid is weer troef.

De aanslag op de sjiitische moskee was lang niet de enige geweldsdaad. Zo werd tien dagen geleden een aanslag gepleegd op de politiechef van Kandahar. Hij overleefde, maar twaalf lijfwachten kwamen om. De taliban reageerden twee dagen later met invallen in vier ISK-schuilplaatsen in de stad en elders in de provincie. Vier ISK-strijders kwamen om, meer dan tien werden gearresteerd.

Afgelopen dinsdagavond maakte ISK zijn opwachting bij het Mirwais-ziekenhuis in de stad, om de lichamen van de gedode kameraden op te halen. Een vuurgevecht tussen ISK en taliban volgde. Daarbij vielen doden, volgens een bron, volgens een andere bron alleen gewonden.

‘No weapons’

De recente aanslag, de invallen, het vuurgevecht: door de taliban werd alles verzwegen, maar in Kandahar is het het gesprek van de dag. Ook de internationale hulporganisaties zijn op de hoogte. Bij het ommuurde ziekenhuis is duidelijk te zien dat de beveiliging flink is opgeschroefd. Een poster bij de ingang toont een kalasjnikov met een kruis erdoor en de tekst ‘No weapons’, maar die hing er al lang. ISK trok er zich niets van aan.

Dat een nieuwe strijd zich aandient in Afghanistan, begint tot de wereld door te dringen. De VN-gezant voor Afghanistan, Deborah Lyons, schilderde woensdag voor de Veiligheidsraad in New York een verontrustend beeld. ISK was sinds 2015 voornamelijk actief in de oostelijke provincie Nangarhar, en het afgelopen jaar ook in Kabul, zei ze, “maar lijkt nu aanwezig te zijn in bijna alle provincies van Afghanistan, en is steeds actiever”.

null Beeld EPA
Beeld EPA

Het aantal aanslagen door ISK is volgens Lyons toegenomen van 60 vorig jaar tot 334 dit jaar. De vraag is wel of echt alle aanslagen het werk zijn van ISK. Een deel wordt door de organisatie opgeëist, een ander deel niet. Er zijn meer kapers op de kust. Wraakzuchtige cellen van het ontbonden regeringsleger kunnen een rol spelen, en Afghanistan is een vat vol tribale conflicten, zeker in het zuiden.

Bovendien is ISK, zoals gezegd, een spookachtige verschijning. Niemand weet precies wie er achter zitten of waar het geld vandaan komt. De taliban waren bekend. Op hoog niveau werd met ze gepraat in Doha, op lager niveau maakten alle hulporganisaties afspraken met ze. Met ISK praat niemand. Duidelijk is wel dat de groepering zich, anders dan de puur nationale taliban, ziet als onderdeel van de wereldwijde jihad.

Zo zijn de rollen opeens omgedraaid. Voorheen waren de taliban de gevreesde islamitische guerrillastrijders. Nu moeten ze zich, zelfs in hun bolwerk Kandahar, een extremistische guerrillagroep van het lijf houden. En de taliban waren uitmuntende opstandelingen, maar counterinsurgency? Dat is een ander vak.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234