Maandag 24/01/2022

Antwerpse galeries kiezen voor Brusselse Dansaertwijk

De Antwerpse kunstgaleries Van der Mieden en Kusseneers verhuizen naar Brussel, anderen houden het voor bekeken. De kunsthandel op 't Zuid is op zijn retour. Nieuwe ster aan het firmament: Brussel.

Toen het huurcontract van galeriehouder Paul Kusseneers afliep, hoefde hij niet lang na te denken. Na negen jaar in de Antwerpse Zuidwijk ging hij op zoek naar een pand in de Brusselse Dansaertbuurt. Binnenkort verruilt hij Antwerpen voor Brussel en hij is lang niet de enige.

"Vijf of zes jaar geleden speelde Antwerpen een pioniersrol als kunststad", zegt Kusseneers, die samen met zijn echtgenote een twintigtal kunstenaars vertegenwoordigt. "Er was hier schwung en energie. Nu loopt Antwerpen leeg. Dit is het moment om naar Brussel te gaan."

De afgelopen tien jaar stond 't Zuid bekend als een bruisend artistiek centrum, the place to be voor kunstverzamelaars. Maar die positie moet het steeds meer prijsgeven aan Brussel.

"Het is ontzettend snel gegaan", zegt Kusseneers, die in een zijstraat van de Vlaamse Kaai gevestigd was. "Anderhalf jaar geleden waren er nog acht galeries in mijn straat, nu blijven er nog één of twee over. Ofwel zijn ze gestopt, ofwel verhuizen ze naar Brussel. Het verhaal Antwerpen is een beetje voorbij."

Het Antwerpse verlieslijstje is schrikbarend. Belangrijke namen als Stella Lohaus, Koraalberg en Dagmar De Pooter hielden er het afgelopen anderhalf jaar mee op, kleinere galeries als Ottilia Pribilla (voorheen First Floor) verdwenen in hun kielzog.

Van de overblijvers overwegen velen een verhuis naar Brussel. Naast Kusseneers verkast binnenkort ook galerie Van der Mieden naar de hoofdstad. En een van de grootste galeriehouders is volgens verschillende bronnen op zoek naar een locatie in Brussel, maar wil haar naam niet in de krant.

"Wij gingen sowieso verhuizen, en dan ga je eens nadenken", zegt Diederik van der Mieden. "In 2004 was het hier spannend. Er was een grote concentratie aan jonge galeries, dat heeft ons geholpen. Maar nu is het een beetje aan het afbrokkelen."

Van der Mieden opent op 7 september zijn nieuwe galerie in de Dansaertbuurt, waar hij tussen vooruitstrevende galeriehouders komt te zitten als VidalCuiglietta en Jan Mot. "Ik wilde een dynamischere buurt, waar mijn kunstenaars meer inspiratie kunnen opdoen", zegt hij. "Hier op 't Zuid is alles wat conventioneler geworden. In Brussel zie ik meer ruimte voor experiment."

De Antwerpse terugval heeft vele oorzaken. Veel galeristen betreuren het vertrek van het Hoger Instituut voor de Schone Kunsten (HISK) in 2007, net als de jarenlange renovatiewerken in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten. Die twee instituten trokken internationale verzamelaars en curatoren, die op hun doortocht Antwerpse galeries meepikten.

De voornaamste reden voor de Antwerpse teloorgang is echter de fenomenale opkomst van Brussel. Door de komst van Franse galeriehouders en verzamelaars - aangetrokken door de lage huurprijzen en gunstige fiscaliteit - ontpopt Brussel zich de laatste jaren steeds meer als artistiek centrum. Voor kunstenaars, verzamelaars en dus ook voor galeriehouders.

Wisselwerking

De hoofdstad verleidt de internationale kunstwereld met haar goede trein- en vliegverbindingen, haar meertaligheid en haar dynamische karakter. "De kunstwereld wordt steeds internationaler", zegt Paul Kusseneers. "Dan blijkt Antwerpen toch een te kleine stad."

Bovendien is er in Brussel de afgelopen jaren een belangrijke wisselwerking op gang gekomen met de musea en instituten. Het Brusselse centrum voor hedendaagse kunst Wiels, dat in 2007 opende, heeft meer aandacht voor Belgische kunstenaars dan het Antwerpse MuKHA. Ook Bozar en de beurs Art Brussels trekken klanten aan.

Meer dan voldoende reden voor Petra Kuipers, eigenares van de Nederlandse galerie Motive Gallery, om de overstap naar Brussel te maken. De Amsterdamse is volop aan het inpakken en regelen: de 'nl' in het webadres is net vervangen door een 'be'. Begin november opent haar galerie in een zijstraat van de Dansaertstraat.

Kuipers en haar partner overwogen even om naar Antwerpen te verhuizen, maar kwamen daar snel op terug. "Wij hoorden overal: Brussel, daar moet je naartoe", zegt Kuipers. "En de Dansaertwijk is zo'n ongelofelijk leuke buurt. Levendig, bruisend, nog helemaal in ontwikkeling."

Kuipers werd vooral aangetrokken door het internationale karakter van Brussel, maar ontdekte tijdens de verhuizing nog een troef. "Wij zijn hier ongelofelijk warm verwelkomd", zegt ze. "Verzamelaars en collega-galeriehouders stuurden ons mails om ons welkom te heten en ons hulp aan te bieden. Zo hartelijk, ik was tot tranen toe geroerd. In Nederland is de kunstwereld tamelijk hard. De concurrentie is groot. Maar als galeriehouder kun je meer bereiken als je samenwerkt."

Die dynamiek is goed zichtbaar in Brussel. De grote concentratie van kunsthandelaars is een troef voor kleinere galeries, die jonge, experimentele kunstenaars vertegenwoordigen.

"In Antwerpen zijn een paar gevestigde waarden die een eigen clientèle aantrekken", zegt Diederik van der Mieden. "Maar wij zijn kleinschaliger en wij werken met jonge kunstenaars. Het wordt moeilijker om daarvoor internationale verzamelaars naar Antwerpen te lokken. Wij sluiten beter aan op het Brusselse circuit."

De opmars van Brussel en de neergang van Antwerpen lijken daarmee een vicieuze cirkel te vormen, al is niet iedereen het daarmee eens. Adriaan Raemdonck, voorzitter van de vereniging van Belgische galeries van moderne en hedendaagse kunst en eigenaar van de Antwerpse galerie De Zwarte Panter, maakt zich geen zorgen over een leegloop op het Zuid.

"De sluiting van galeries is een Europees fenomeen", zegt hij. "Dit is niet uniek voor Antwerpen. Het is jammer dat we enkele gevestigde waarden zijn verloren, maar we moeten niet naïef zijn. Dit komt door de economische crisis en in Brussel was dit evengoed gebeurd."

Raemdonck geeft toe dat Brussel de laatste jaren terrein aan het winnen is. Maar hij waarschuwt 'goudzoekers' die in Brussel makkelijk hopen te scoren.

"Het gaat erom goede kunstenaars te verzamelen, de locatie is niet het belangrijkste. Het is niet omdat je in de loop van de verzamelaars gaat zitten, dat ze gaan kopen. Ik wens die verhuizende galeriehouders veel succes, maar laat ons over een paar jaar eens kijken of het nu echt zo veel beter is in Brussel."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234