Woensdag 28/09/2022

Artie Shaw

Een geniale maar wispelturige muzikant, die tien orkesten oprichtte en acht keer hertrouwde

Van legendarische jazzklarinettist tot wapenexpert

'Did I Remember' en 'A Fine Romance' zijn twee van de onsterfelijke hits die Billie Holiday zong. De jazzdiva werd in beide nummers uit 1938 begeleid door haar klarinettist Artie Shaw. Haar klarinettist, want Shaw en Holiday waren ooit minnaars. Stierf laatstgenoemde vijfenveertig jaar geleden in 1959, Shaw, een geniale maar wispelturige componist die tien orkesten oprichtte en acht keer hertrouwde, hield het tot donderdag uit.

Artie Shaw is goed voor een eeuw jazzgeschiedenis, die start bij dixieland. Die muziekvorm had net na de Eerste Wereldoorlog dansmuziek als foxtrot en onestep doen ontaarden in de 'obscene' uitspattingen van charleston, stomp en drag, en werd later op zijn beurt verdrongen door de uitbundige swing. Het was een tijd waarin overweldigende big bands immense zalen lieten vollopen en omtoverden tot bonbonnières waar het heerlijk toeven was. Popmuziek heette toen 'jazz'.

Het interbellum was de gedroomde periode om een carrière als bandleider te beginnen. Duke Ellington deed het, Count Basie, Benny Goodman, Glenn Miller, Tommy Dorsey en ook Artie Shaw.

Arthur Jacob Arshawsky werd op 23 mei 1910 in New York geboren en groeide op in Connecticut. Op jonge leeftijd begon hij saxofoon te spelen en op zijn veertiende was hij al een volwaardige beroepsmuzikant. Een jaar later verliet hij het ouderlijke huis voor een baan in Kentucky, die hij echter nooit zou krijgen. Zijn terugreis heeft hij moeten verdienen als muzikant in reizende orkesten.

Op zestienjarige leeftijd schakelde Artie Shaw over op klarinet Hij verhuisde naar Cleveland, waar hij drie jaar lang in lokale bandjes zou spelen. Tijdens zijn tournee met de Commanders, het jazzgezelschap van Irving Aaronson, waar hij vervolgens deel van uitmaakte, werd hij plots geconfronteerd met het werk van een aantal avant-garde klassieke componisten van toen. De muziek liet een diepe indruk na op de jonge Artie Shaw en zou zijn latere werk grondig beïnvloeden.

Na hun concert in New York liet hij de Commanders achter en begon hij een carrière als sessiemuzikant voor onder anderen Paul Specht, Red Nichols en Vincent Lopez. Maar in 1934 had Shaws vertrouwen in de muziekindustrie een zodanig dieptepunt bereikt dat hij besloot ermee te stoppen. Hij kocht een boerderij in Pennsylvania en begon een carrière als schrijver.

Korte tijd later zat hij echter alweer in een New Yorkse studio muziek op te nemen. In geen tijd werkte hij zich op tot een van de succesvolste studiomuzikanten in de Big Apple. Zijn revolutionaire aanpak sloeg meteen aan bij het grote publiek, dat hij voor de eerste keer confronteerde met de ongebruikelijke combinatie van een strijkkwartet met een contrabas, een drumstel en zijn klarinet, zónder piano. Het leverde hem in 1936 een financiële toelage op om, na een concert in het New Yorkse Imperial Theater, zijn eerste dansorkest op te richten: een big band met een strijkkwartet, die voornamelijk dixieland-getinte jazz zou spelen.

Artie Shaw was een van de avontuurlijkste en raadselachtigste figuren uit het big-bandtijdperk. Hij was een perfectionist en stelde bijzonder hoge eisen aan zichzelf en zijn entourage. Zijn eerste dansorkest ontbond hij al na minder dan een jaar, ondanks een aantal indrukwekkende opnamen. Zijn nooit aflatende honger naar succes deed hem in 1937 een conventionelere big band oprichten, met grote namen als Buddy Rich, Jerry Gray en Georgie Auld op de payroll. Onder de topvocalisten die geregeld met hen optraden, bevonden zich Billie Holiday, Kitty Kallen en Helen Forrest.

In september 1938 stortte Artie Shaw van uitputting in elkaar tijdens een concert. Het jaar daarop verdween hij een tijd van het toneel. Toen hij zich even later alweer beter voelde, kondigde hij zijn zoveelste vertrek uit de muziekbusiness aan. In november 1939 verhuisde hij naar Mexico, maar twee maanden later richtte hij in de Verenigde Staten alweer een tweeëndertigkoppig studio-orkest op. Onder de diverse grote hits die hij met hen uitbracht, klinkt 'Frenesi' ook vandaag nog steeds even overtuigend en fris.

Een aantal maanden later stelde de rusteloze Shaw alweer een nieuw orkest samen. Ray Conniff schreef de arrangementen voor de groep en Anita Boyer was hun vaste vocaliste. Ook deze groep was echter een kort leven beschoren. In 1941 stond Shaw alweer met een totaal ander gezelschap op de planken, dit keer met vocalisten Bonnie Lake, Paula Kelly en Georgia Gibbs. Een paar maanden later ontbond hij het orkest opnieuw.

In de herfst van 1944, na zijn herstel van een ziekte die zijn ontslag als dienstplichtige uit de Navy had veroorzaakt, richtte hij een droomensemble op met topmuzikanten als Barney Kessel, Roy Eldridge en Dodo Marmarosa. Drie jaar later verliet hij het orkest om klassieke klarinet te gaan studeren. In 1949 startte Shaw een bebop-ensemble, maar twee jaar later verliet hij opnieuw de muziekindustrie en trok hij zich terug op een boerderij, waar hij zijn autobiografie schreef.

In 1954 verscheen hij voor korte tijd opnieuw op het toneel met Gramercy Five, maar tegen het einde van het jaar borg hij zijn klarinet op. Dit keer voorgoed. De rest van zijn leven oefende hij allerhande activiteiten uit, waaronder filmdistributeur en wapenexpert. De documentaire Time Is All You've Got uit 1985 schetst een beeld van Artie Shaws bewogen leven. Op donderdag 30 december vertrok Artie Shaw vanuit zijn woning in Los Angeles naar de eeuwige jamsessies.

Jempi Samyn

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234