Woensdag 28/09/2022

Artificiële schaakintelligentie is een mythe

Met een diep gevoel van schaamte gaven de makers van schaakcomputer X3D Fritz zich in de cruciale derde partij tegen ex-wereldkampioen Gary Kasparov gewonnen. Zonder het in de gaten te hebben stond hun geesteskind Fritz al een poosje totaal verloren, en had het al 3 uur en 30 zetten lang geen zinnige actie meer ondernomen. X3D was namelijk in een gesloten positie gesukkeld waarin zijn superieure rekenkracht (3,4 miljoen stellingen per seconde) van geen tel bleek. De vierde en laatste partij van de minimatch werd na een korte, krachtige slagwisseling remise. Daarmee eindigde de tweekamp in New York in een 2-2-gelijkspel.

Het is al de achtste match op rij tussen een computer en een topschaker die onbeslist eindigt. Hoewel computers steeds sterker schaken worden ze niet slimmer, alle verhalen over artificiële intelligentie ten spijt. De nauwkeurigheid van de algoritmes, de rekenkracht en rekenefficiëntie van schaakcomputers zijn dan wel spectaculair toegenomen, de programmeurs van schaaksoftware zijn er in de verste verte nog niet in geslaagd om een echt slim programma te schrijven, een dat leert van zijn fouten.

In tegenstelling tot de computers zijn de schakers van vlees en bloed wel slimmer geworden, want ze beseffen steeds beter hoe ze de rekenmonsters moeten bekampen. De basisgegevens zijn bekend. Als het op tactische schermutselingen aankomt heeft de mens het ontzettend moeilijk, ook in objectief gezien voordelige stellingen. Een menselijke rekenfout is dan snel gemaakt. Maar als er plannen op lange termijn bedacht moeten worden, dan is de computer volslagen hulpeloos.

Wit: Kasparov

Zwart: X3D Fritz 1. Pf3 Pf6 2. c4 e6 3. Pc3 d5 4. d4 c6 5. e3 a6!? 6. c5 (Normaal kiest Kasparov voor het dynamische 6. b3, maar tegen een computer schuift hij de stelling liever dicht.) Pbd7 7. b4 a5!? 8. b5 e5 9. Da4! Dc7 10. La3! (Verleidt X3D tot de volgende zet, waarmee Kasparovs dameloper voor lange tijd wordt ingesloten. Op zich is het niet verkeerd, alleen komt de computer nu in een gesloten stelling terecht waar hij volstrekt geen raad mee weet.) e4 11. Pd2 Le7 12. b6 Dd8 13. h3 0-0 14. Pb3 Ld6!? 15. Tb1 (Natuurlijk niet 15. cxd6?? Pb6 met damewinst.) Le7? (Deze komische terugtocht illustreert de onmacht van X3D. Hij verliest een pion, wat hij door een opmars van zijn koningsvleugelpionnen had moeten compenseren. X3D begrijpt dit echter niet en doet nu zo'n 30 volstrekt nutteloze zetten na elkaar. In feite verdient bijna elke volgende zet van Fritz een vraagteken.) 16. Pxa5 Pb8 17. Lb4 Dd7 18. Tb2! (Kasparov manoeuvreert heel behoedzaam om X3D vooral niet op het juiste idee te brengen. Het is verstandig om veld f2 preventief een extra steuntje te geven.) De6 19. Dd1 Pfd7 20. a3 Dh6 21. Pb3 Lh4 22. Dd2 Pf6? (Vergooit de laatste redelijke kans om f5 te spelen.) 23. Kd1! Le6 24. Kc1! Td8 25. Tc2 Pbd7 26. Kb2! Pf8 27. a4 Pg6 28. a5 Pe7 29. a6! (Wit geeft zijn pluspion tijdelijk terug om nog meer manoeuvreerruimte te creëren.) bxa6 30. Pa5 Tdb8 31. g3 Lg5 32. Lg2 Dg6 33. Ka1! Kh8 34. Pa2 Ld7 35. Lc3 Pe8 36. Pb4 Kg8 (Pas rond dit moment vindt Fritz dat wit beter staat. In feite staat hij al een tijdje straal verloren.) 37. Tb1 Lc8 38. Ta2 Lh6 39. Lf1 De6 40. Dd1 Pf6 41. Da4 Lb7 42. Pxb7 Txb7 43. Pxa6 Dd7 44. Dc2 Kh8 45. Tb3 en de programmeurs van X3D houden het voor bekeken en geven op, hoewel Fritz nog steeds vindt dat wit slechts een fractie beter staat. Een mogelijke vervolg is Pe8 46. Tba3 Pc8 47. Pb4 Tab8 48. Ta8 Lg5 49. Txb8 Txb8 50. Ta6 Ld8 51. Da4 Pe7 52. Ta8 Txa8 53. Dxa8 en de witte vrijpion loopt ongehinderd door naar het promotieveld.

Wit: X3D Fritz

Zwart: Kasparov 1. d4 d5 2. c4 dxc4 3. Pf3 e6 4. e3 Pf6 5. Lxc4 c5 6. 0-0 a6 7. Lb3 cxd4 8. exd4 Pc6 9. Pc3 Le7 10. Te1 0-0 11. Lf4 (Na deze slappe zet heeft zwart nauwelijks problemen. Na het scherpere 11. Lg5 moet zwart wel oppassen.) Pa5! 12. d5 Pxb3 13. Dxb3 exd5 (Tegen Kramnik offerde Kasparov in 2001 zijn dame met Pxd5 14. Tad1 Pxf4 15. Txd8 Txd8, maar tegen X3D is dit levensgevaarlijk.) 14. Tad1 Le6 15. Dxb7 Ld6! 16. Lg5 Tb8 17. Dxa6 Txb2 18. Lxf6!? (Een nieuwe zet van Fritz, die regelrecht naar een remisestelling leidt.) Dxf6 19. Dxd6 Dxc3 20. Pd4 Txa2 21. Pxe6 fxe6 22. Dxe6+ Kh8 23. Tf1 (223. Te2 Db3) Dc5 24. Dxd5 Tfxf2! 25. Txf2 (25. Dxc5?? Txg2+ 26. Kh1 Txh2+ 27. Kg1 Tag2 mat.) Dxf2+ 26. Kh1 h6 27. Dd8+ Kh7 en remise.

Wit: Kf2, Db4, Th1, Pd4, pia2, b2, e3, f3, g3, h2.

Zwart: Kg8, Dh3, Tc7, La6, pia7, b6, d5, f7, g7, h6.

1. ... Lf1!! en wit geeft op (2. Txf1?! Dxh2+ 3. Ke1 Tc1 mat).

De Firmian - Fressinet (2003)

Wit: Kh2, Dd5, Ta8, pia2, b3, f3, g2.

Zwart: Kg7, De1, Pd4, Pe5, pia5, f6, g5.

Zwart aan zet speelt en wint.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234