Zaterdag 22/01/2022

Bange blanke Oscars?

#OscarsSoWhite. Soulzanger John Legend en rapper Common verzekerden zich tijdens de Oscars van tranen, een staande ovatie en een gebalde vuist. In één soepele beweging legden ze namelijk de grote ongelijkheden op het gala én in Amerika bloot.

Zondagnacht deed Patricia Arquette tijdens haar dankwoord een gepassioneerde oproep om vrouwelijke acteurs gelijk loon voor gelijk werk te geven. In de schaduw van haar moment de gloire bogen John Legend en Common zich dan weer over een ander heet hangijzer in Amerika: de systematische verdrukking en stigmatisering van de zwarte bevolking.

'Glory', een song die ze schreven voor de Martin Luther King-biopic Selma, maakte zijn favorietenrol waar op de awardceremonie. Na een Golden Globe streek het lied zondag ook een Oscar op voor best original song. In 'Glory' wordt verwezen naar de vreedzame protestmarsen in de Amerikaanse staat Alabama in 1965, maar tegelijk wordt gerefereerd aan meer actuele gebeurtenissen, zoals de protesten in Ferguson, Missouri. Die haalden eind vorig jaar het wereldnieuws toen bekend werd dat een politieagent niet vervolgd zou worden voor het doodschieten van een ongewapende zwarte tiener.

Tijdens een emotioneel dankwoord verwees John Legend opnieuw naar de wankele verhouding tussen ordemacht en de Afro-Amerikaanse bevolking. "Selma gaat over vandaag", begon de zanger zijn toespraak. "De strijd om rechtvaardigheid is iets van vandaag en is echt. We leven in een land waar meer zwarte mensen onder correctioneel toezicht staan dan ten tijde van de slavernij in 1850."

Na een ontroerende live-uitvoering van 'Glory' zag je filmregisseur Ava DuVernay ook emotioneel reageren, terwijl de camera over het gezicht van een huilende Chris Pine gleed. Actrice Jessica Chastain hield het evenmin droog, terwijl een zichtbaar aangedane Oprah Winfrey (die een gastrol vertolkt in Selma) de tranen van Martin Luther King-acteur David Oyelowo wegveegde.

Blanke industrie

Waarom de emoties zo hevig oplaaiden? Misschien wel omdat de Oscars alweer pijnlijk reflecteerden wat er in de Amerikaanse samenleving blijft mislopen. Common sprak in een kort maar krachtig dankwoord over vrijheid en gelijkheid, en hoe de film Selma bruggen kan bouwen. Sommigen zagen in die woorden een stille wenk naar de Oscars zelf.

De brug tussen de Academy en het zwarte filmgild blijft tot op vandaag echter ook een gammele constructie. Dit jaar werd bijvoorbeeld geen enkele niet-blanke acteur of actrice genomineerd. Dat is de tweede keer sinds 1998. Sowieso gaan Oscars zelden naar zwarte acteurs, regisseurs of muzikanten. Met de winst voor 'Glory' is het bijvoorbeeld nog maar de 32ste keer dat een zwarte artiest met een Academy Award naar huis gaat, op bijna 3.000 laureaten en 87 jaargangen.

Dat ook Ava DuVernay, de zwarte, vrouwelijke regisseur van het felbejubelde Selma, dit jaar een nominatie ontzegd werd, viel niet in goede aarde. Het Parool noemde het zelfs "onbegrijpelijk dat Selma maar twee Oscarnominaties (beste film en muziek) heeft gekregen. Op zijn minst had ook Oyelowo genomineerd moeten worden. Treuriger dan dit is dat de grote verwachtingen over gelijke burgerrechten van King en zijn medestrijders niet zijn uitgekomen."

Ook op sociale media gonsde het van ongenoegen. Met de hashtag #OscarsSoWhite hekelden twitteraars massaal het feit dat de Oscareditie van 2015 de "meest blanke in jaren" was. Daar werd de zwarte (!) juryvoorzitter Cheryl Boone Isaacs eerder trouwens ook al op aangevallen. "Tonight we honor Hollywood's best and whitest ... I mean brightest", lachte presentator Neil Patrick Harris die kritiek dan maar weg aan het begin van de Oscarceremonie. Ouch.

Niets nieuws onder de zon natuurlijk. "Het is een blanke industrie, net zoals de NBA een zwarte industrie is", vertelde acteur Chris Rock vorig jaar over de Oscars aan The Hollywood Reporter. "Daar wil ik niet eens een waardeoordeel mee uitdrukken. Het is gewoon zo."

Toch geeft het Oscarcomité op die manier wel aan dat blanke acteurs meer gewicht in de schaal zouden leggen dan andere. Geslacht en kleur lijken trouwens altijd van doorslaggevend belang te zijn geweest. Zwart of vrouw zijn, het bleek cijfermatig steeds een nadeel. De krant Los Angeles Times zag vorig jaar een verband met de Academy zélf: 94 procent van de leden was toen blank, en 76 procent was mannelijk. Een schamele 3 procent van het stemcomité bleek uit zwarte leden te bestaan.

Historisch 2014

Tot op vandaag is Kathryn Bigelow de enige vrouw die ooit de prijs voor beste regie won, en sinds Halle Berry in 2002 heeft geen enkele zwarte vrouw een award voor beste actrice aan haar palmares kunnen toevoegen. Het slavendrama 12 Years a Slave schreef begin 2014 dan weer geschiedenis, omdat een zwarte regisseur voor het eerst de Oscar voor beste film in ontvangst mocht nemen.

Vorig jaar bleek trouwens een unieke meevaller voor zwart Oscar-goud: "Africa's historic night at the Oscars", las je achteraf, omdat de Afro-Amerikaanse achtergrondzangeressen uit 20 Feet from Stardom de Oscar voor beste documentaire hadden verzilverd, terwijl Pharrell Williams zijn grootste hit 'Happy' mocht brengen en U2 met 'Ordinary Love' een song uit de film Mandela: Long Walk to Freedom vertolkte op het podium. De uit Somalië afkomstige debutante Barkhad Abdi verzekerde zich op haar beurt van een nominatie voor beste acteur in een bijrol, terwijl Lupita Nyong'o - met Keniaanse roots - bekroond werd voor haar optreden als slavin in 12 Years a Slave.

De Academy beseft echter meestal veel te laat dat ze zwarte acteurs over het hoofd heeft gezien. In 1992 had Denzel Washington volgens het leeuwendeel van de Oscar-watchers moeten winnen met zijn grandioze rol in Malcolm X. Die flater werd pas tien jaar later rechtgezet toen hij een rol als corrupte (!) agent op zich nam in Training Day. De enige keer dat een zwarte acteur vóór hem met zo'n gouden beeldje aan de haal ging, was in 1963: toen won Sidney Poitier.

In 1989 sloeg de Academy nogmaals een modderfiguur, toen Spike Lee's legendarische drama Do the Right Thing genegeerd werd bij de nominaties. Lee sprak zich onlangs uit over de opvallende stiefmoederlijke behandeling van zwarte films tijdens de Oscars: "Al wie denkt dat dit jaar net als 2014 zou worden, is achterlijk", zei hij aan The Daily Beast. "Een jaar geleden waren heel wat zwarte mensen in de running voor een Oscar. Maar dat gaat in een cyclus van tien jaar. Om de zoveel jaar krijg ik alleszins telefoons van journalisten over hoe mensen eindelijk zwarte films in de armen sluiten."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234