Maandag 16/05/2022

Beats versus kogels

Als de temperatuur oploopt in Brazilië, ligt dat niet alleen aan het subtropische klimaat. Het ritme van samba en bossa nova verhit de gemoederen al jaren. Maar sinds enkele jaren wordt het nacht- en straatleven steeds meer beheerst door elektronica en beenharde baile funk.

Antonio Carlos Jobim, Bebel Gilberto, Caetano Veloso, Gilberto Gil of Sergio Mendes: onder hun invloed kom je niet uit wanneer je de luchthaven van Rio de Janeiro inwisselt voor de bloedhete stadswijken. Tot op vandaag blijven zij de belangrijkste muzikale vaandeldragers van samba, bossa nova en tropicalismo. Niettemin waait de laatste jaren een andere wind steeds krachtiger doorheen het Zuid-Amerikaanse land. Een bries van beats, blieps en breaks.

Het mekka van ritme en dans heeft zich inmiddels verlegd naar de Braziliaanse clubs en favela's. Daar dicteren loeiharde beats de maat. De elektronische muziek van Berlijn en Londen blijkt overgewaaid naar de hipste boîtes van het land, terwijl in de favela's gedanst wordt op baile funk, ofte 'dansfunk'. Dat genre, ook wel funk carioca genoemd, is een afgeleide van booty music. Deze hitsige hiphop maakt vandaag op zijn beurt een transatlantische vlucht naar Parijse, Brusselse en Londense wijken.

De afgelopen vijf jaar is elektronische muziek een lucratieve business geworden in Brazilië. Zelfs zakenblad Forbes vond het de moeite om die tendens onder de loep te houden: volgens hen brachten elektronische muziekevenementen in 2011 méér dan een half miljard dollar op. Goed voor een stijging van 57% in vergelijking met het jaar voordien.

En deze industrie blijft maar groeien. De kustplaats Balneário Camboriú wordt intussen zelfs al gezien als Braziliës antwoord op Miami of Ibiza. Volgens DJ Mag maakt de stad ook aanspraak op de twee beste clubs van het land: The Green Valley Club is sowieso de derde beste club ter wereld. Aan de voet van een reusachtige vallei, omzoomd door het regenwoud en overdekt door zeildoeken, krijg je enkel de belangrijkste dj's voor je neus. En voor wie het iets minder megalomaan mag, houdt best de agenda van undergroundclub Warung in de gaten.

Blade Runner

Over de beste clubs ter wereld wordt wel eens gezegd dat ze een spiegel voorhouden van de stad die hen huisvest. Wat het duistere Berghain bijvoorbeeld is voor Berlijn, zijn D-Edge en Disco Club voor São Paulo: designtempels die retrofuturisme uitademen.

Disco Club is al jaren één van de favoriete bestemmingen voor de jetset. Deze nachtelijke trekpleister lokt talloze internationale beroemdheden, van supermodellen Gisele Bündchen en Naomi Campbell tot popsterretjes als Justin Bieber. De club laat zich voorstaan op een futuristisch interieur, ontworpen door de gelauwerde architect Isay Weinfeld, terwijl een deel van de inrichting het signatuur draagt van de gebroeders Campana.

Van buitenaf gezien verglijdt de minimalistische, lichtjes grauwe gevel van D-Edge dan weer in de rest van de metropool. Maar eenmaal binnen verandert het panorama op slag. Nightlife-experte Natasha Remington looft de club om "een buitengewone aandacht voor detail", en "een interieur dat vaag aan de wereld van Blade Runner doet denken".

Muti Randolph, de designer van de club, wijst er dan weer op dat het voornaamste doel van D-Edge is om dove mensen muziek te laten voelen. Vooral harde elektro en kille techno blijken er het nachtleven te beheersen.

'Nachtleven' mag je trouwens zo letterlijk mogelijk opvatten: ver na middernacht beginnen de feestjes pas echt. En ze bereiken hun hoogtepunt rond de ochtendstond.

De Belgische elektro-dj Dr. Lektroluv, die Zuid-Amerika inmiddels als zijn broekzak kent, kan daarvan getuigen. De hallucinante beelden die je ziet van zijn show op het wereldvermaarde XXXPerience in São Paulo spreken hoe dan ook al boekdelen: denk aan een uitzinnige nacht op Ibiza, maar dan nog nét iets broeieriger.

Funkeiros

"In tegenstelling tot België wordt er gefeest van twee uur 's middags tot 's anderendaags twaalf uur", weet hij. "Ik draaide 's ochtends op XXXPerience, terwijl de zon opkwam. Normaal ligt die afterpartysfeer mij niet zo, maar daar ging echt iederéén uit z'n dak. Het festival is wel erg afgelegen: een chauffeur voerde me tien kilometer door de middle of nowhere tot ik aan een heuvel kwam. Ik herinner me dat ik de eerste keer dacht: als ze me hier afzetten en een nekschot geven, ontdekt niemand ooit m'n lijk."

Die angst is niet volledig onterecht. De Braziliaanse steden zijn sterk verdeeld op het vlak van rijkdom, ras en muziek. Langs de waterkant kijk je in Rio het ene moment uit op grote boulevards en de stranden van Ipanema en Copacabana, verheerlijkt door de bossa-novasterren van de late fifties en sixties. Maar op de achterliggende heuvels, of uitgestrekt langs de snelwegen aan de stadsrand, beland je in de verpauperde, wetteloze en overwegend zwarte sloppenwijken. De favela's.

Rivaliserende drugsbendes maakten dat je daar vroeger uitsluitend danste om verdwaalde kogels te ontwijken, maar de laatste jaren beheersen de funkeiros het straatbeeld: een subcultuur van dansende Brazilianen in de volkswijken en favela's. In die Braziliaanse achterbuurten verkiezen jongeren steeds vaker het dansen boven drugs en wapens. Dansrages volgen elkaar in sneltempo op, en geven zin aan hun bestaan.

Eén constante bij alle bastaardgenres van de baile funk: ze zijn bedoeld om seks uit te stralen. Om het zweet in beekjes van atletische torso's te doen stromen.

Vredespolitie

De muziek van de favela's vond inmiddels ook zijn weg naar Braziliaanse winkelcentra. Dit in de vorm van rolezinhos: een soort flashmobs, op poten gezet via Facebook. Het initiatief baarde de autoriteiten evenwel zorgen. In de aanloop naar het WK werd Rocinha, de grootste favela van het land, 'gepacificeerd'. Of beter: schoongeveegd. De overheid vaardigde een speciale eenheid van de 'vredespolitie' af en die werd in de wijk gestationeerd. De opzwepende baile funk-party's, erotische dansfeestjes, werden met directe ingang verboden.

Zonde, vindt Adriana Facina. Zij is professor aan de Federale Universiteit van Rio de Janeiro en bestudeert de funkbeweging: "Funk staat de modale inwoner toe om zichzelf uit te drukken, in een gemeenschap die onderdrukt wordt en verstoken blijft van een stem in
de mainstream media."

Maar baile funk werd niet helemaal monddood gemaakt. Het genre heeft intussen al de oversteek gemaakt naar het Europese vasteland. Producer Diplo van Major Lazer lanceerde het geluid van de Braziliaanse favela funk zelfs zogoed als eigenhandig in het westerse halfrond. Via zijn label Mad Decent zette hij ook onder meer Bonde do Rolê op de kaart: een Braziliaanse electropopgroep die door funk carioca wordt beïnvloed. In 2006 haalde het muziekblad Rolling Stone hen nog aan als de belangrijkste party starters.

Een groter funk you naar de autoriteiten hadden de Brazilianen zich niet kunnen indenken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234