Zondag 02/10/2022

'België gaat gebukt onder een verschrikkelijk racisme'

In de nacht van 6 op 7 mei werd Raphaël Mensah, alias Spring, in Brugge half blind en kreupel geslagen door vijf skinheads. Terwijl de technicus/regisseur van het Gospel Dreamkoor In een Frans revalidatiecentrum dagelijks dapper in het looprek wandelt, ging Anne de Graaf praten met de collega's van de Togolees. Het koor is niet boos op de skinheads, wel op een land dat zulke dingen laat gebeuren.

'Traitement de fourures diverses', zegt het bord bij de tot kerk verbouwde leerlooierij in Bretigny-sur-Orge, een gehucht tussen Parijs en Orléans. Normaal is het hier altijd feest, maar sinds enkele maanden is de zwarte kerk- (en gospel)gemeenschap Gospel Dream monddood. De tamtams zwijgen. De partituren liggen dichtgeknepen onder de bijbels. De boubous (Afrikaanse feestgewaden) hangen onbezield aan de kapstok.

Het internationaal vermaarde koor Gospel Dream is sinds 7 mei letterlijk van de wijs. In de nacht van 6 op 7 mei werd de 50-jarige Raphaël Mensah, alias Spring, de regisseur van het koor, afgetroefd door vijf skinheads in Brugge. Zomaar.

Spring was met zijn neef op bezoek bij een Brugse vriendin. Hij en zijn vriend Alain (37) trokken 's avonds naar een feest maar liepen verloren op de weg naar huis. Ze hadden niet te veel op: getrouw zijn protestantse overtuiging drinkt Spring geen druppel, Alain evenmin.

Wanhopig belden ze om drie uur 's nachts de vriendin. Onderweg kruisten ze het pad van vijf skinheads die in café Kastelein een huwelijk hadden bijgewoond. Spring en zijn vriend hadden 200 euro op zak maar de bende wilde duidelijk geen geld. De jongens hakten op de mannen in, tot ze vielen.

Alain was buiten westen, maar kwam er redelijk van af, al herinnert hij zich weinig van wat er gebeurde. Spring verging het slechter. Hij werd zieltogend aangetroffen op het asfalt. Zijn kaaksbeen was verbrijzeld. Hij liep een hersenbloeding op en al zijn ribben waren gebroken. De Togolees bloedde als een rund.

Hij belandde op de afdeling intensieve zorgen van het Sint-Lucasziekenhuis in Brugge en vocht dagen voor zijn leven. Pas vorige zondag verliet hij de kliniek. Hij waggelde op zijn benen, maar er stond geen ziekenwagen buiten te wachten - geen Franse, geen Belgische. Familie bracht de koortechnicus over naar een revalidatiecentrum in Parijs. Van de stad Brugge ontving hij bloemen noch beterschapskaartje, laat staan een excuus.

Die zondagochtend in mei, amper zeven uur na de overval, legt het nieuws de gospelgemeenschap lam. Een neef van Spring heeft gebeld naar dominee Michel M'Pagy (46). Hij weet niet of Spring zwaargewond, in coma of klinisch dood is. Het gerecht maar ook het ziekenhuis zijn karig met informatie.

'Pasteur' Michel M'Pagy (46) van het Gospel Dreamkoor is er nog het hart van in. In zijn kantoortje pal naast naast de hangar bekijkt hij op het web dagelijks de weerzinwekkende foto's van Spring, genomen vlak na het ongeluk. Het is het beeld van een tengere, aan buisjes en slangetjes verbonden man. Gezwollen, kunstmatig in coma gehouden om de pijn te stillen. De dominee sluit de mailbox, onderdrukt zijn woede, grijpt de Bijbel en bidt.

"Amen", verontschuldigt hij zich. "Ik ben opstandig. Wij hebben van in het begin de indruk dat we niet mochten weten. Hoe kun je met zijn vijven zo'n klein vogeltje doodknijpen? Als ze onze vriend een minuut later hadden gevonden, dan waren we Spring kwijt. Onze regisseur is geen provocateur, maar een schat van een vent die geen vlieg kwaad doet. Hij zou het niet eens kunnen. Hij weegt amper 60 kilo. Hij kan dansen in een fles. Hij is een kop kleiner dan ikzelf."

Het drama in Brugge slaat een gat in de groep. Dat gat zal er blijven, zolang Spring niet terugkomt. Gospel Dream moet vijf internationale concerten afzeggen, omdat men de regisseur maar eigenlijk het manusje-van-alles niet kan missen.

Zangeres Claire (38) tussen de kerkbanken. "Normaal is het hier op zondag feest. We prijzen de heer, bidden, heupwiegen, neuriën, zingen, dansen - in die volgorde. Gospel is meditatie: je gaat lichter naar huis, alsof er een pak van je rug is gevallen. Het gebed eindigt altijd in een wervelend dans- en zangspektakel. Niet meer na Spring. We hebben al zo vaak voor hem gebeden en hard gehuild. Zo zijn Afrikanen. (wijst naar haar hart) Gevoelens moeten eruit. Meteen. We proberen het, maar we zingen niet meer zoals tevoren. We zijn letterlijk van de wijs. On ne trouve plus nos notes."

Gospel Dream bestaat uit vijftien zingende leden, van wie negen vrouwen. De stemmen zijn volgens timbre geselecteerd: bariton, tenor, sopraan... Het koor geeft 150 concerten per jaar, genoeg opdat elk ervan kan leven. Spring was de machinist aan boord. Zat hij niet verwikkeld in de elektriciteitsdraden onder het podium, dan hing hij hoog boven de bühne om de belichting bij te stellen. Officieel was hij de regisseur maar eigenlijk het manusje-van-alles.Zangeres Anne-Marie (52): "Spring heeft wel eens geprobeerd te zingen. Hij zette zijn mond wagenwijd open, pushte, maar er kwam geen klank. Zingen was zijn ding niet, misschien omdat hij verlegen was. Alhoewel.... we hebben hem een keer betrapt toen hij stiekem backstage mee jubelde. Lang niet slecht."

Claire (28): "Niemand weet waar de naam Spring vandaan komt. Hij bracht hem mee. In Engeland betekent hij 'lente'. Misschien past die betekenis nog het best bij hem. Hij is altijd goedgemutst en sereen. Hij kwam twintig jaar geleden naar Europa, maar blijft in hart en nieren Togolees, al verwierf hij intussen de Franse nationaliteit. Een van zijn kwaliteiten, wellicht een overblijfsel van zijn roots, is dat hij de problemen een voor een aanpakt. "De Europeaan heeft een horloge, een Afrikaan de tijd", zegt hij altijd. "Bij grote concerten hield hij ons in balans."

Marie-Claire: "Je kunt vreselijk met hem lachen. Spring heeft een droog gevoel voor humor." Anne-Marie: "En hij kan koken. Als supporter van Paris-Saint-Germain nodigde hij vaak de hele bende uit om bij hem thuis de match te komen bekijken. Spring is alleen, maar wij zijn zijn familie. Hij maakte djeke, saka saka (spinaziegerechten, adg), kip met moambe klaar. Altijd zaten wij te te smullen voor de televisie in zijn miniflatje in het zeventiende arrondissement. "Allez, Dhorassoo! Allez Pauleta!", supporterde hij, wild roerend in zijn potten. "Pauleta is Portugees. Spring was absoluut geen racist."

Dominee M'Pagy (richt zijn handen ten hemel): "Ik revolteer. Niet tegen die skinheads - God weet hoe ze opgroeiden, God zegene hen. Wel tegen jullie gerechtelijk systeem, jullie land. Alain Ajavan, onze koorleider, is die zondag afgereisd maar botste in Brugge tegen een muur. Het enige wat de dienstdoende commissaris zei was: 'Spijtig, uw vriend bevond zich op het verkeerde moment op de verkeerde plaats.' Alsof Spring de overval had uitgelokt."

De koorleider kwam van een koude kermis terug. "'Ze proberen de zaak weg te moffelen', zei hij. Er zijn in België meer racistische feiten gepleegd in korte tijdspanne. Blijkbaar mag het niet te veel publiciteit krijgen. Eén krant heeft de ouders van de daders aan het woord gelaten, terwijl Spring in coma lag en niemand te woord kon (mocht) staan. Vanaf toen is het hele koor zich ervoor beginnen te interesseren. Hoe vaker we belden, hoe minder ze ons wilden zeggen. Dat vonden we verdacht. Hadden de flikken een fout gemaakt? Frankrijk is, zeker na de rellen van november, niet vrij van zonden. Maar ze zijn hier lang zo racistisch niet."

De dominee tokkelt 'justice belge' op zijn klavier. "Kijk, als je er de krantenartikels op naslaat, blijken er ook tal van zaken niet te zijn opgelost. (denkt na) Over Spring is nauwelijks iets verschenen. Een van de jongeren werd nota bene vrijgelaten omdat hij een examen moest gaan afleggen. Drie keer ben ik voor niks naar België gereisd. Ik kan het traject wel dromen. 'Sorry, maar u mag uw vriend niet zien, alleen familie mag naar boven', klonk het steevast bij de receptie van het Sint-Lucasziekenhuis. Spring was nochtans wakker en wist dat ik komen zou."

"Wat was hun motief? We zijn bijna drie maanden verder, wachten nog altijd op het antwoord. Het enige wat we weten is dat hij vanwege zijn huidskleur werd afgetroefd. Terwijl onze verscheidenheid de mensheid juist zo rijk maakt. Stel je voor dat we identiek waren: zelfde kleur, zelfde neus, zelfde overtuigingen. Oersaai. Ik weet dat ik objectief moet blijven, maar ik denk dat het geschreven stond dat Spring overvallen moest worden."

(denkt na) "Makhtub (Arabisch voor geschreven, adg). Net als die gruwel die andere zwarten bij jullie overkomt: voortekenen van een catharsis, net als voor de plagen in Egypte in de Bijbel. Niks gebeurt voor niks. Ik hoor mensen vaak zeggen: als er een God bestaat, dan zou hij dit niet toelaten. Ik bezie dat anders: aids, terreuraanslagen, rampen, de overval op Spring... Het zijn aanwijzingen dat we niet goed bezig zijn, dat we aan het eind van een tijdperk staan. Tenzij er - heel - veel maatschappelijk werk wordt verricht."

Hulpdominee en zanger Roger Intolé (49): "Blijkbaar moeten er bij jullie zwarte lijken vallen vooraleer het gerecht en de journalisten er een zaak van maken. Na het incident met Spring ben ik de 'zwarte drama's' op de voet beginnen volgen. De Malinese au pair Oulemata Niangadou in Antwerpen haalde de internationale pers omdat ze overleed, net als Sémira Adamu die stikte in het vliegtuig; nochtans zijn er heel wat meer zaken te melden."

"België gaat, meer dan Frankrijk, gebukt onder een verschrikkelijk racisme. Ik sta er paf van dat deze jongelui zich zulke dure advocaten kunnen veroorloven. Is er bij jullie een systeem dat dit mogelijk maakt? Ook de Belgische pers valt me tegen. De artikelen die dit racistisch feit aan de kaak stelden, zijn op een hand te tellen. Zwaargewonde zwarten tellen bij jullie niet mee."

"Toch wel, de zaak is bijna rond", zegt procureur Paul Libbrecht van het Brugse parket.

Zitten de vier andere skinheads nog in voorarrest?

"Twee van hen wel. De rest is op vrije voeten."

De familie vreest dat ze er makkelijk van afkomen. Omdat ze peperdure advocaten hebben...

"Dat valt te bezien. Sommigen hebben bekend. Er is sprake is van voorbedachtheid. Zo'n zaak riskeert gekwalificeerd te worden als opzettelijke slagen met verzwarende omstandigheden. De skinheads komen waarschijnlijk voor de correctionele rechtbank. Hun straf? Veel hangt af van de graad van werkonbekwaamheid van het slachtoffer. De onderzoeksrechter heeft om een deskundig medisch verslag gevraagd aan de Fransen."

Hij lag nochtans bijna drie maanden in Brugge in het ziekenhuis...

"Wellicht wil de rechter de definitieve arbeidsongeschiktheid evalueren."

Hoe komt het dat Springs naasten dat niet weten? Dat hen de toegang tot het ziekenhuis ontzegd werd?

"Dat weet ik niet. Ik raad hen aan met de onderzoeksrechter contact op te nemen. Mochten ze niet binnen? Misschien waren daar medische redenen voor."

John Blivi, de neef van Spring, laat het er niet bij. Hij wil de Belgische staat voor de rechter te dagen. "Ik vind het verdacht dat die skinheads exact dezelfde advocaat hebben als die extreem rechtse kerel die de Malinese au pair afmaakte. Daar schuilt een systeem achter."

Het Centrum voor Gelijkheid van Kansen heeft het inmiddels voor de Togolees opgenomen. Het kon gisteren niet met zekerheid zeggen wie de skinheads verdedigt.

Spring zelf liet gisteren via zijn neef weten dat hij niet zoveel commotie wenst omtrent zijn persoon. De neef: "Hij is halfblind aan een oog, hij leert langzaam weer lopen en spreken. Hij heeft heel veel pijn aan die gebroken ribben. De revalidatie zal maanden duren. Hij is niet boos, aast niet op wraak, hij wil alleen zo snel mogelijk terug naar het koor. Het belangrijkste is dat hij weer kan lachen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234