Maandag 26/09/2022

Belgisch project Metamorfismen toont wereld wat kinetische architectuur is

Hoe een toren kan openbloeien

Vergeet statische gebouwen en voorwerpen. Dezer dagen zijn kinetische architectuur en design hot. Het architectenkoppel Xaveer Claerhout en Barbara Van Biervliet surft met het project 'Metamorfismen' op die nieuwe golf. In Verona en New York reageerde het publiek alvast laaiend enthousiast. Nu de rest van de wereld nog.

Door Sarah Theerlynck

DAMME l Het architectenkoppel Xaveer Claerhout en Barbara Van Biervliet uit Damme begon klein, met achterkeukentjes en zo. Maar ze hielden de blik altijd strak op de toekomst gericht. 'Ons vak is snel aan het veranderen', vertelt Claerhout vanuit de prachtige villa waar ook zijn architectenbureau is gevestigd.

"Afstand is relatief geworden en meedoen aan internationale wedstrijden de gewoonste zaak van de wereld. Onze jonge collega's doen bij wijze van spreken niks anders. Als klein bureau moet je daar een antwoord op bieden. Wij zijn bijna detaillistisch bezig, heel vaak gericht op uitvoering. Zelfs toen we Theater Malpertuis in Tielt mochten verbouwen, bleef dat uiteindelijk een, weliswaar fantastische, praktische opdracht. Maar wij hebben altijd wel de mentale vrijheid willen behouden om verder te gaan, om te dromen. Naast heel praktische bouwopdrachten wil je je ook kunnen bezighouden met de vraag 'Waar gaat het in de toekomst naartoe?'"

Het begon allemaal met de klassiek aandoende zitbank in donker hout in de hal van de woning. Eén beweging aan de rugleuning en die transformeert zichzelf tot het blad van een lessenaar. "Hoewel het er erg eenvoudig en klassiek uitziet, is dit de kiem van Metamorfismen", zegt Claerhout. "Het gaat om een fundamentele functiewijziging."

Kippenpluimpjes

We volgen het koppel naar hun bureau. Een enorm schilderij van Koen Vanmechelen met felle kleuren en kippenpluimpjes eist alle aandacht op. Claerhout en Van Biervliet kochten het schilderij van Adriano Berengo in Venetië, een flamboyante Italiaanse kunsthandelaar. Ze raakten aan de praat over hun eigen projecten en de Italiaan was meteen in de zevende hemel. Hij haalde het architectenkoppel naar SOFA, een tentoonstelling voor functionele kunst en design in New York die zo'n vijf- à tienduizend bezoekers lokte. Daar maakten ze van op een standje ergens in een hoekje en zonder in de catalogus te staan veel furore met twee op het eerste gezicht doodgewone lampen. Eén van de - dixit Claerhout - wow-reacties kwam van juwelenontwerpster Monica Castiglioni, de dochter van de beroemde Italiaanse designer Achille Castiglioni. "Dan krijg je toch het gevoel dat je op iets unieks gestoten bent, iets waarop je moet voortwerken."

Claerhout neemt ons mee naar een hoek van zijn bureau, waar de bewuste lampen staan. Voorlopig zien we enkel doodgewone stalen staven op een sokkel. Tot de architect de stekker in het stopcontact steekt. De vier wanden van de staaf deinen langzaam uit en er komt licht tevoorschijn. Voor ons staat nu een poepchique lamp. Het is niet de warmte van de lamp binnenin die het staal doet uitzetten. "Dat is het revolutionaire tegenover veel ander kinetisch design", raakt Claerhout op dreef. "Wij vertrekken volledig vanuit de flexibiliteit van het composietmateriaal dat we gebruiken. Het enige dat we verder nodig hebben, is een simpel aandrijfsysteem."

Het is ook een voorbeeld van energiebesparend design, want deze lampen kunnen ook met koude lichtbronnen werken, zoals ledlampen, die veel minder verbruiken. Claerhout troont ons mee naar een andere hoek van het bureau, waar een stuk wand in composietmateriaal hangt. De stekker gaat in het stopcontact en traag maar zeker buigt een strook van de wand naar binnen en onthult een warm, oranje licht. De architect gaat verder: "We hebben de basisidee van de modernisten genomen - strakheid! - en dat via vervorming gecombineerd met een zekere dynamiek. Maar let op, het gaat ons niet om hevige beweging. Wij zijn op zoek naar een subtiele, geleidelijke dynamiek. Je ziet het voorwerp nauwelijks vervormen en dat maakt het resultaat des te poëtischer. Bovendien gebruiken wij geen vervorming om de vervorming. Zij dient een functie." Boven ons hoofd bloeit ondertussen nog een lamp open.

"Maar dat zijn gebouwen!", riep een vrouw uit aan het standje met de lampen van Claerhout en Van Biervliet op het SOFA in New York. "Het was een wonderlijk moment," zegt Claerhout, "want op dat moment waren we volgens hetzelfde principe al een gebouw aan het ontwerpen."

Ondertussen werd het architectenkoppel uitgenodigd op de interieur- en cultuurbeurs Abitare il Tempo in Verona. Het was daar dat zij voor het eerst hun 'kinetower' presenteerden. De toren bestaat uit ruitvormige compartimenten die zich kunnen openvouwen tot krullige zonneluiken. Niemand minder dan Wim Mertens componeerde de muziek voor het futuristisch aandoende presentatiefilmpje. "Voorlopig is de kinetower nog een droombeeld", zegt Claerhout. "We hebben enkel een prototype en een film. Maar ik ben er zeker van dat het droombeeld werkelijkheid kan worden als we de nodige partners en sponsors vinden."

Complexer van vorm

In Verona reageerden de bezoekers alvast laaiend enthousiast. Het sterkt Claerhout in zijn geloof dat kinetische architectuur de architectuur van de toekomst is. "Hoewel de klassiekers van het modernisme - Bauhaus, Le Corbusier,... - er nog altijd staan, is het modernisme nu wel op zijn grenzen gestoten. De laatste tien jaar zijn de gebouwen steeds complexer van vorm geworden en je kunt je afvragen of die complexe vorm nog wel een weerspiegeling is van de maatschappij. Beweging, flexibiliteit: dat zijn de kenmerken van onze maatschappij. Dankzij de nieuwe materialen die we nu hebben, de composietmaterialen, kunnen we die kenmerken ook in de architectuur zichtbaar maken. We kunnen een gebouw vervormen om daarmee zowel de lichtinval te controleren als de zonne-energie op te vangen voor recuperatie. De vorm volgt de functie op een heel nieuwe manier."

www.kinetura.com.

Architect Xaveer Claerhout:

Wij vertrekken volledig vanuit

de flexibiliteit van het composietmateriaal

n Architecten Xaveer Claerhout en Barbara Van Biervliet zoeken naar subtiele, functionele dynamiek in hun ontwerpen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234